Nông nghiệp thông minh: Chủ động thích ứng, vững vàng trước biến đổi khí hậu

Từ chủ động thay đổi tư duy

Nghệ An vốn dĩ là vùng đất không được ưu ái về điều kiện khí hậu. Hầu như năm nào địa phương cũng phải hứng chịu bão lũ, gây thiệt hại nặng nề về người và tài sản, đặc biệt trong lĩnh vực sản xuất nông nghiệp. Riêng năm 2025, các cơn bão số 3, số 5, số 10,… đã gây ngập lụt diện rộng, sạt lở giao thông, sập nhà cửa, hư hỏng hoa màu…, làm thiệt hại hàng nghìn tỷ đồng và tác động lớn đến hoạt động sản xuất của toàn tỉnh.

Đặc biệt, biến đổi khí hậu ảnh hưởng đến toàn bộ các vùng sản xuất. Khu vực thấp trũng thường xuyên đối mặt với nguy cơ ngập lụt; vùng cao lại thiếu nước nghiêm trọng vào mùa khô. Có những năm, hàng nghìn héc-ta chè bị chết khô; nhiều loại cây trồng, vật nuôi sinh trưởng kém. Rét đậm, rét hại khiến cây trồng chậm phát triển, gia súc, gia cầm suy giảm sức đề kháng, thậm chí bị chết. Bên cạnh đó, độ ẩm không khí cao, thời tiết nắng mưa xen kẽ tạo điều kiện cho vi sinh vật gây hại phát triển, làm bùng phát dịch bệnh, ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất và đời sống người dân.

Trước thực tế đó, chính quyền và người dân đã từng bước thay đổi tư duy, chuyển từ bị động ứng phó sang chủ động thích nghi. Từ “cái khó ló cái khôn” bà con nông dân biết lựa chọn cây, con giống phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu từng vùng, từng mùa vụ để giảm thiểu rủi ro.

Nhìn vào cơn bão lớn hồi tháng 10 là thấy rõ điều đó, sau bão, nhiều diện tích rau màu bị hư hỏng nặng, nguồn cung khan hiếm khiến giá rau tăng cao. Đứng trước nguy cơ mất vốn và đứt gãy nguồn hàng dịp cuối năm, người dân xã Quỳnh Anh đã nhanh nhạy chuyển sang trồng các loại rau ngắn ngày như cải, rau cúc, rau thơm… nhằm “lấy ngắn nuôi dài”. Chỉ sau thời gian ngắn, ruộng rau đã xanh trở lại, kịp thời cung ứng cho thị trường, giúp gia đình dần ổn định sản xuất.

Một góc nhìn khác, ở miền núi Nghệ An nhìn chung diện tích canh tác hạn hẹp, thường xuyên xảy ra lũ ống, lũ quét, nhiều hộ dân cũng tìm hướng đi mới. Tại xã Lượng Minh, ông Lô Văn Tao đã mạnh dạn vay vốn đầu tư chuồng trại nuôi dúi – một mô hình phù hợp với điều kiện rừng núi. Dúi dễ nuôi, thức ăn tận dụng từ nguồn cây rừng sẵn có, diện tích chuồng không lớn. Sau thời gian thử nghiệm, đàn dúi sinh trưởng tốt, mang lại nguồn thu ổn định, góp phần cải thiện đời sống gia đình.

Song song với sự chủ động của người dân, công tác khuyến nông giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Thông qua các lớp tập huấn, mô hình trình diễn, chuyển giao tiến bộ kỹ thuật, bà con được hướng dẫn quy trình sản xuất thích ứng với biến đổi khí hậu, từ lựa chọn giống, điều chỉnh lịch thời vụ đến ứng dụng kỹ thuật canh tác tiên tiến. Nhờ đó, nhận thức và trình độ sản xuất từng bước được nâng lên.

Đến ứng dụng công nghệ cao để thích ứng

Không dừng lại ở thay đổi tư duy, Nghệ An xác định phát triển nông nghiệp công nghệ cao là hướng đi chiến lược nhằm thích ứng hiệu quả với biến đổi khí hậu. Hiện toàn tỉnh có 7 doanh nghiệp nông nghiệp được cấp Giấy chứng nhận ứng dụng công nghệ cao và 101 hợp tác xã áp dụng công nghệ cao trong sản xuất. Từ hệ thống tưới nhỏ giọt, nhà màng, nhà lưới, canh tác theo tiêu chuẩn VietGAP, hữu cơ, đến chăn nuôi chuồng kín, tự động hóa và kiểm soát dịch bệnh bằng công nghệ số… tất cả đang góp phần giúp sản xuất chủ động hơn trước những biến động thời tiết.

Toàn tỉnh có khoảng 40.769 ha đất sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, chiếm hơn 13% diện tích đất sản xuất nông nghiệp. Riêng lĩnh vực trồng trọt, hơn 32.000 ha đã áp dụng tiến bộ kỹ thuật; trong đó hơn 21.500 ha lúa và hàng nghìn ha rau, củ, quả, cây ăn quả, chè, mía… được sản xuất theo quy trình công nghệ cao, góp phần nâng cao năng suất, chất lượng và giảm chi phí đầu vào.

Trong chăn nuôi, nhiều mô hình nổi bật được triển khai hiệu quả. Tại xã Quảng Châu, mô hình vỗ béo bò thịt giống BBB cho hiệu quả kinh tế cao. Ở xã Vạn An, mô hình vỗ béo bò kết hợp trồng cỏ gắn với liên kết tiêu thụ sản phẩm giúp người dân yên tâm đầu ra. Xã Mậu Thạch phát triển mô hình nuôi dê sinh sản theo hướng an toàn sinh học. Các mô hình này đều áp dụng tiến bộ kỹ thuật như sử dụng đệm lót sinh học, chế biến và dự trữ thức ăn xanh, qua đó giảm phát thải khí nhà kính và hạn chế ô nhiễm môi trường.

Trong lĩnh vực thủy sản, nhiều mô hình nuôi trồng công nghệ cao gắn với ứng phó biến đổi khí hậu đã được nhân rộng. Tiêu biểu là mô hình nuôi tôm thẻ chân trắng ứng dụng công nghệ số hóa, hệ thống tuần hoàn nước khép kín ba giai đoạn tại xã Quỳnh Anh; mô hình nuôi tôm theo tiêu chuẩn VietGAP tại xã An Châu. Các mô hình này phát triển theo hướng bền vững, tiết kiệm nước, kiểm soát tốt môi trường nuôi và giảm thiểu rủi ro trước biến động khí hậu.

Xác định nông nghiệp công nghệ cao là một trong những trụ cột phát triển bền vững, tỉnh Nghệ An đã triển khai đồng bộ nhiều chủ trương, chính sách. Điển hình là Nghị quyết số 17 của Tỉnh ủy Nghệ An về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; cùng các đề án của UBND tỉnh về nông nghiệp công nghệ cao, hữu cơ, tuần hoàn, giảm phát thải… đã tạo nền tảng quan trọng để ngành nông nghiệp bứt phá.

Từ thay đổi tư duy đến ứng dụng công nghệ cao, nông nghiệp Nghệ An đang từng bước chuyển mình theo hướng thông minh, linh hoạt và bền vững. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng diễn biến phức tạp, sự chủ động và sáng tạo ấy chính là “lá chắn” vững chắc, giúp ngành nông nghiệp địa phương đứng vững và phát triển lâu dài.