Ông Đỗ Tấn Sơn: Nâng hạng OCOP là con đường tất yếu để chè Shan Tuyết khẳng định giá trị

Chuẩn hóa toàn diện là là nền tảng để chè Shan Tuyết bứt phá

Tuyên Quang từ lâu đã được biết đến là một trong những vùng chè trọng điểm của cả nước với tổng diện tích trên 27.000 ha. Trong đó, chè Shan Tuyết chiếm hơn 19.000 ha, phân bố rộng khắp tại 29 xã, phường, tập trung ở các khu vực vùng cao, nơi có điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng đặc biệt phù hợp để hình thành nên những cây chè cổ thụ quý hiếm. Đáng chú ý, toàn tỉnh hiện có 1.629 cây chè Shan Tuyết cổ thụ được công nhận là cây di sản Việt Nam một giá trị không chỉ về kinh tế mà còn mang ý nghĩa sâu sắc về sinh thái, văn hóa và lịch sử.

Không chỉ là cây trồng chủ lực, chè Shan Tuyết còn gắn bó mật thiết với đời sống của đồng bào dân tộc thiểu số, đóng vai trò quan trọng trong công cuộc xóa đói giảm nghèo và phát triển kinh tế vùng cao. Tuy nhiên, theo đánh giá của ngành chuyên môn, giá trị của sản phẩm chè Shan Tuyết vẫn chưa tương xứng với tiềm năng sẵn có, đặc biệt khi xét trong bối cảnh hội nhập và cạnh tranh ngày càng gay gắt.

Ông Đỗ Tấn Sơn thẳng thắn chỉ ra rằng, một trong những điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là việc sản phẩm chưa đáp ứng đầy đủ các tiêu chí nâng hạng OCOP, nhất là ở các tiêu chuẩn cao như 4–5 sao. Toàn tỉnh hiện có 357 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên, nhưng số lượng sản phẩm đạt 4 sao và 5 sao còn hạn chế. Riêng đối với chè Shan Tuyết, dù đã có 39 sản phẩm được xếp hạng, song phần lớn vẫn dừng ở mức 3 sao, cho thấy dư địa nâng cấp còn rất lớn nhưng cũng đặt ra không ít thách thức.

Theo ông Sơn, nâng hạng OCOP không chỉ là câu chuyện của chất lượng cảm quan, mà là quá trình chuẩn hóa toàn diện từ sản xuất, chế biến đến quản lý và thị trường. Các sản phẩm muốn đạt thứ hạng cao buộc phải đáp ứng các tiêu chuẩn nghiêm ngặt về an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, cũng như các hệ thống quản lý chất lượng quốc tế như ISO, HACCP, thậm chí là các yêu cầu của những thị trường khó tính như FDA hay BRC.

Trên cơ sở đó, giải pháp được tỉnh Tuyên Quang xác định trong giai đoạn tới là tiếp tục hoàn thiện hệ thống cơ chế, chính sách theo hướng đồng bộ, có trọng tâm, trọng điểm. Các chính sách hỗ trợ sẽ tập trung vào việc tiêu chuẩn hóa sản xuất, nâng cao chất lượng chế biến, cải tiến mẫu mã bao bì, đồng thời thúc đẩy chuyển đổi số trong quản lý và tiêu thụ sản phẩm.

Đặc biệt, tỉnh sẽ ưu tiên nguồn lực cho các sản phẩm có tiềm năng đạt 4–5 sao, qua đó tạo ra những “đầu tàu” dẫn dắt, lan tỏa và nâng cao mặt bằng chung của sản phẩm OCOP trên địa bàn. Việc tạo điều kiện để các hợp tác xã, doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn tín dụng ưu đãi, kết hợp với nguồn lực từ các chương trình mục tiêu quốc gia sẽ giúp thúc đẩy đầu tư công nghệ, hiện đại hóa quy trình sản xuất, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh của sản phẩm chè Shan Tuyết.

Từ xây dựng thương hiệu đến tổ chức thị trường để hoàn thiện chuỗi giá trị

Bên cạnh chuẩn hóa chất lượng, một trụ cột quan trọng khác được ông Đỗ Tấn Sơn nhấn mạnh là phát triển thương hiệu và sở hữu trí tuệ. Trong bối cảnh thị trường ngày càng cạnh tranh, sản phẩm không chỉ cần “tốt” mà còn phải “khác biệt” và “được nhận diện”.

Theo đó, tỉnh sẽ tăng cường hỗ trợ các chủ thể OCOP trong việc đăng ký bảo hộ nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý, xây dựng hệ thống nhận diện thương hiệu đồng bộ và chuyên nghiệp. Bao bì sản phẩm sẽ được định hướng thiết kế theo hướng kết hợp hài hòa giữa yếu tố truyền thống và hiện đại, vừa giữ được bản sắc văn hóa vùng miền, vừa đáp ứng thị hiếu của người tiêu dùng.

Một điểm đáng chú ý là việc xây dựng “câu chuyện sản phẩm” đây là yếu tố ngày càng được coi trọng trong xu hướng tiêu dùng hiện đại. Với chè Shan Tuyết, đó không chỉ là câu chuyện về một sản phẩm nông nghiệp, mà còn là câu chuyện về những cây chè cổ thụ hàng trăm năm tuổi, về văn hóa canh tác của đồng bào dân tộc, về hệ sinh thái vùng cao nguyên sơ. Đây chính là lợi thế cạnh tranh khác biệt mà không phải địa phương nào cũng có được.

Song song với đó, ứng dụng khoa học công nghệ được xác định là giải pháp then chốt để nâng cao chất lượng và giá trị sản phẩm. Trong sản xuất, việc áp dụng các tiêu chuẩn VietGAP, hữu cơ, cơ giới hóa các khâu canh tác sẽ giúp giảm chi phí, nâng cao năng suất và đảm bảo an toàn thực phẩm. Trong chế biến, đầu tư dây chuyền hiện đại, công nghệ sấy, đóng gói tiên tiến sẽ góp phần kéo dài thời gian bảo quản, đa dạng hóa sản phẩm và gia tăng giá trị.

Không dừng lại ở sản xuất và chế biến, việc nâng cao năng lực quản lý cho các chủ thể OCOP cũng được đặc biệt quan tâm. Các chương trình đào tạo, tập huấn về xây dựng hồ sơ, phát triển thương hiệu, kỹ năng marketing sẽ giúp các hợp tác xã, doanh nghiệp chủ động hơn trong quá trình nâng hạng và tiếp cận thị trường.

Theo ông Sơn, một trong những yếu tố mang tính quyết định là phải tổ chức lại sản xuất theo chuỗi giá trị. Điều này đòi hỏi sự liên kết chặt chẽ giữa người dân, hợp tác xã và doanh nghiệp, từ khâu vùng nguyên liệu, thu mua, chế biến đến phân phối. Trong đó, doanh nghiệp và hợp tác xã đóng vai trò hạt nhân, dẫn dắt thị trường và đảm bảo đầu ra ổn định cho sản phẩm.

Việc xây dựng các vùng nguyên liệu tập trung, đảm bảo tiêu chuẩn đồng nhất về chất lượng và sản lượng sẽ là nền tảng để phát triển bền vững. Đồng thời, các mô hình liên kết sản xuất – tiêu thụ cần được nhân rộng, có sự giám sát chặt chẽ của chính quyền nhằm hạn chế tình trạng phá vỡ hợp đồng khi thị trường biến động.

Ở góc độ thị trường, việc mở rộng kênh phân phối cũng được đặt ra như một yêu cầu cấp thiết. Sản phẩm chè Shan Tuyết cần được đẩy mạnh kết nối với hệ thống siêu thị, trung tâm thương mại, các sàn thương mại điện tử, đồng thời tăng cường xúc tiến thương mại, tham gia hội chợ, triển lãm để mở rộng thị trường tiêu thụ trong nước và từng bước tiếp cận thị trường quốc tế.

Đặc biệt, hướng đi gắn sản phẩm OCOP với du lịch trải nghiệm được đánh giá là một trong những giải pháp giàu tiềm năng. Du khách không chỉ mua sản phẩm mà còn được trực tiếp tham quan vùng chè, trải nghiệm quy trình sản xuất, thưởng thức sản phẩm tại chỗ. Đây không chỉ là cách gia tăng giá trị mà còn góp phần quảng bá hình ảnh địa phương một cách sinh động và hiệu quả.

Có thể thấy, theo khẳng định của ông Đỗ Tấn Sơn, nâng hạng sao OCOP không đơn thuần là mục tiêu về mặt đánh giá, mà là quá trình tái cấu trúc toàn diện ngành hàng chè Shan Tuyết theo hướng hiện đại, bền vững và hội nhập. Khi các giải pháp từ chính sách, khoa học công nghệ, thương hiệu đến thị trường được triển khai đồng bộ, chè Shan Tuyết Tuyên Quang hoàn toàn có cơ hội bứt phá, không chỉ khẳng định giá trị “vàng xanh” mà còn trở thành động lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn trong giai đoạn mới.