PGS, TS. Đinh Văn Dũng: Giảm phát thải trong chăn nuôi là yêu cầu bắt buộc để hướng đến phát thải ròng bằng “0”

PV: Ông đánh giá như thế nào về vai trò của ngành chăn nuôi trong phát thải khí nhà kính hiện nay?

PGS, TS. Đinh Văn Dũng: Trước yêu cầu phát triển nông nghiệp theo hướng xanh và bền vững, ngành chăn nuôi Việt Nam đang đứng trước một nhiệm vụ quan trọng: vừa bảo đảm an ninh thực phẩm, nâng cao giá trị sản xuất, vừa giảm phát thải khí nhà kính, góp phần thực hiện cam kết phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050. Đây không chỉ là yêu cầu từ các cam kết quốc tế mà còn là động lực để ngành chăn nuôi chuyển đổi theo hướng hiện đại, tuần hoàn và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Đặc biệt, ngành chăn nuôi ngoài việc đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp nguồn thực phẩm cho con người, phân bón cho trồng trọt thì được xem là một nguồn phát thải khí nhà kính lớn nhất trong hoạt động nông nghiệp. Ước tính phát thải khí nhà kính từ ngành chăn nuôi trên thế giới chiếm 14,5% nguồn phát thải toàn cầu, tương đương với ngành vận tải.

Ở Việt Nam, nghành chăn nuôi là một trong những trụ cột của nền nông nghiệp, đóng góp đáng kể vào tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho hàng triệu hộ nông dân. Trong những năm gần đây, ngành này đã có bước phát triển mạnh mẽ theo hướng sản xuất hàng hóa, ứng dụng công nghệ cao và hội nhập sâu với thị trường quốc tế.

Tuy nhiên, song hành với sự phát triển đó là những thách thức về môi trường, đặc biệt là phát thải khí nhà kính. Theo ước tính của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) lượng khí nhà kính từ chăn nuôi năm 2023 của Việt Nam là trên 20 triệu tấn CO₂eq, phát thải từ chăn nuôi chủ yếu đến từ hai nguồn là phát thải do quá trình tiêu hoá thức ăn ở gia súc nhai lại và phát thải từ quản lý chất thải. Nguồn phát thải này chiếm khoảng 15,1% tổng lượng phát thải khí nhà kính từ các hoạt động của con người.

Nhiều nghiên cứu khoa học cho thấy, phát thải từ chăn nuôi chủ yếu đến từ khí mê-tan (CH₄) phát sinh trong quá trình lên men thức ăn ở đường tiêu hóa của động vật nhai lại và khí CH₄, N₂O từ quá trình quản lý chất thải chăn nuôi. Đây là loại khí có khả năng gây hiệu ứng nhà kính cao gấp nhiều lần so với khí CO₂, vì vậy việc giảm phát thải khí nhà kính được xem là một trong những giải pháp hiệu quả để ứng phó với biến đổi khí hậu. Trong chăn nuôi gia súc nhai lại, khoảng 89% lượng khí CH₄ được tạo ra từ dạ cỏ và được thải ra môi trường thông qua quá trình ợ hơi, phần còn lại phát sinh từ chất thải chăn nuôi.

PV: Theo ông, vì sao việc giảm phát thải khí nhà kính trong chăn nuôi đang trở thành yêu cầu cấp thiết?

PGS, TS. Đinh Văn Dũng: Trong bối cảnh biến đổi khí hậu đang xảy ra ở mức độ toàn cầu, ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống con người. Khí nhà kính là một tác nhân gây biến đổi khí hậu, Do vậy, không chỉ lĩnh vực chăn nuôi mà tất cả lĩnh vực khác đều cần giảm phát thải khí nhà kính.

Việc giám khí nhà kính trong chăn nuôi đáp ứng các vấn đề như: Giảm tác động đến biến đổi khí hậu: Chăn nuôi là một trong những nguồn phát thải khí nhà kinh như đã để cập ở trên. Các khí nhà kính chủ yếu phát thải trong chăn nuôi là CH₄, khí nitơ oxít (N₂O) và khí CO₂. Việc giảm thải khí nhà kính sẽ giúp giảm biến đổi khí hậu, góp phần làm chậm quá trình nóng lên toàn cầu, giảm các hiện tượng thời tiết cực đoan, bảo vệ mội trường sinh thái.

Bên cạnh đó, giảm phát thải khí nhà kính trong chăn nuôi góp phần thực hiện cam kết của quốc gia đối với thế giới. Việt Nam đã cam kết đạt mục tiêu Net Zero vào năm 2050 tại Hội nghị COP26, điều đó nói lên trách nhiệm của Việt Nam đối với một vấn đề mang tính toàn cầu là biến đổi khí hậu. Ngành Chăn nuôi cần giảm phát thải khí nhà kính để góp phần thực hiện cam kết của quốc gia, góp phần tăng trường xanh và phát triển bền vững.

Đặc biệt, giảm phát thải khí nhà kính góp phần bảo vệ môi trường và sức khoẻ cộng đồng. Giảm phát thải khí nhà kính đồng nghĩa với giảm ô nhiễm môi trường không khí, nước, đất từ hoạt động chăn nuôi. Qua đó giúp môi trường chăn nuôi sạch hơn, hạn chế dịch bệnh, cải thiện phúc lợi động vật và bảo vệ sức khoẻ cộng đồng.

Việc giảm phát thải khí nhà kính cũng là cách tiếp cận đáp ứng với nhu cầu thị trường, đặc biệt là thị trường lớn, khó tính như châu Âu, Mỹ và Nhật Bản.., những thị trường ngày càng áp dụng tiêu chuẩn nghiêm ngặt về phát thải và phát triển xanh, bền vững. Sản phẩm chăn nuôi có phát thải thấp sẽ có lợi thế cạnh tranh, mở ra cơ hội xuất khẩu và nâng cao giá trị sản phẩm.

Giảm phát thải nhà kính còn góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất, các giải pháp phát thải khí nhà kính thường đi kèm với việc sử dụng các giải pháp như thức ăn, quản lý chất thải tốt hơn, tiết kiểm năng lượng hơn. Do vậy có thể tăng lợi nhuận trong chăn nuôi.

PV: Theo ông, những khó khăn lớn nhất trong việc nhân rộng mô hình chăn nuôi giảm phát thải hiện nay là gì?

PGS, TS. Đinh Văn Dũng: Chăn nuôi giảm phát thải là cần thiết và đã triển khai trong thực tiễn, tuy nhiên việc nhân rộng mô hình này vẫn còn những khó khăn. Theo tôi một số khó khăn đó là: Hiện nay, quy mô chăn nuôi của Việt Nam còn nhỏ, lẻ và phân tán. Điều này làm cho việc áp dụng đồng bộ các giải pháp nhằm giảm phát thải khí nhà kính gặp nhiều khó khăn. Nhận thức của một số bộ phần người chăn nuôi còn hạn chế và chưa hiểu rõ về tác hại của khí nhà kính đối với môi trường và sức khoẻ con người. Đặc biệt cần hiểu rõ lợi ích lâu dài của chăn nuôi giảm thải khí nhà kính. Chi phí đầu tư ban đầu là khá cao so với khả năng của người chăn nuôi nhất là chăn nuôi quy mô nhỏ và vừa. Việc đo lường, kiểm kê khí nhà kính ở Việt Nam còn nhiều khó khăn, Việt Nam hầu như chưa có hệ số phát thải khí nhà kính cấp độ quốc gia trong chăn nuôi, điều này gây khó khăn cho công tác kiểm kê khí nhà kính, qua đó khó khăn cho việc chứng nhận lượng phát thải, làm hạn chế khả năng tham gia thị trường tín chỉ carbon. Việc không có hệ số phát thải ở cấp quốc gia phù hợp làm giảm tính chính xác kết quả kiểm kê khí nhà kính, qua đó dẫn đến các giải pháp giảm thiểu phát thải nhiều lúc chưa phù hợp so với thực tiễn…

Để những mô hình chăn nuôi giảm phát thải được nhân rộng, trước hết chúng ta phải xác định con người là nhân tố quyết định. Những thay đổi từ việc lựa chọn giống vật nuôi có năng suất cao, sử dụng thức ăn đạt tiêu chuẩn, thực hiện chăn nuôi an toàn sinh học, xử lý chất thải đúng quy trình đến ghi chép nhật ký sản xuất đều góp phần giảm lượng khí nhà kính phát sinh.

Quan trọng hơn, khi người chăn nuôi nhận thấy các giải pháp giảm phát thải cũng đồng thời giúp giảm chi phí thức ăn, nâng cao năng suất, hạn chế dịch bệnh và tăng lợi nhuận thì việc chuyển đổi sẽ diễn ra nhanh và bền vững hơn.

Để đạt được điều đó, cần tăng cường công tác khuyến nông, đào tạo kỹ thuật, chuyển giao công nghệ và xây dựng các mô hình trình diễn để người dân dễ dàng tiếp cận và áp dụng.

PV: Để thúc đẩy chăn nuôi giảm phát thải, hướng tới chăn nuôi xanh, bền vững chúng ta cần có những giải pháp gì, thưa ông?

PGS, TS. Đinh Văn Dũng: Trong nhiều năm, mục tiêu của ngành chăn nuôi chủ yếu tập trung vào tăng đàn, nâng cao năng suất và đáp ứng nhu cầu tiêu dùng. Tuy nhiên, trước những tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu, tư duy phát triển đã có sự thay đổi mạnh mẽ. Tăng trưởng không chỉ được đo bằng sản lượng mà còn phải gắn với hiệu quả sử dụng tài nguyên, bảo vệ môi trường và giảm phát thải.

Điều này đặc biệt quan trọng khi Việt Nam đã cam kết đạt mức phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050. Để hiện thực hóa mục tiêu này, ngành chăn nuôi được xác định là một trong những lĩnh vực cần ưu tiên chuyển đổi, bởi đây vừa là nguồn phát thải đáng kể, vừa có nhiều tiềm năng cắt giảm thông qua các giải pháp kỹ thuật và quản lý.

Thay vì xem giảm phát thải là gánh nặng, nhiều doanh nghiệp và người chăn nuôi cần coi đây là cơ hội để nâng cao chất lượng sản phẩm, tăng khả năng cạnh tranh và tiếp cận các thị trường có yêu cầu cao về phát triển bền vững, do đó chúng ta cần tập trung vào những nhiệm vụ chủ yếu như: Trước hết cần tiếp tục tuyên truyền nâng cao nhận thức của cán bộ quản lý chăn nuôi, người chăn nuôi về những tác động của khí nhà kính trong chăn nuôi đối với môi trường sinh thái, sức khoẻ cộng đồng. Lợi ích của chăn nuôi giảm phát thải khí nhà kính trước mắt và lâu dài, lợi ích của chăn nuôi bền vững.

Xây dựng các hệ số khí thải cấp quốc gia trong lĩnh vực chăn nuôi, đồng bộ phương pháp kiểm kê khí nhà kính phù hợp. Tiếp cận đánh giá phát thải theo vòng đời (LCA – Life Cycle Assessment) để có góc nhìn toàn diện về phát thải khí nhà kính trong hoạt động chăn nuôi. Từ đó xây dựng hệ số cho các hoạt động liên quan có phát thải khí nhà kính để xây dựng các giải pháp kỹ thuật động bộ, chiến lược mang tính quốc gia như về giống, thức ăn, quản lý, chăm sóc, quản lý chất thải,…

Tiếp tục tăng cường thúc đẩy xây dựng các mô hình chăn nuôi an toàn sinh học, chăn nuôi theo tiêu chuẩn Vietgahp, chăn nuôi tuần hoàn ở các địa phương. Kèm theo đó cần có cơ chế, chính sách khuyên khích, tìm kiếm thị trường tiêu thụ sản phẩm cho các mô hình này một cách bền vững.

Áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật trong dinh dưỡng nhằm tăng hiệu quả chuyển hoá thức ăn, giảm thải; công nghệ xử lý chất thải tiên tiến, phù hợp với từng quy mô chăn nuôi. Thúc đẩy nhận thức chất thải chăn nuôi là một tài nguyên qua đó tăng cường sử dụng chất thải cho các mục đích khác nhau như tạo năng lượng (biogas), phân bón hưu cơ cho cây trồng,…

Áp dụng mạnh mẽ chuyển đổi số trong chăn nuôi, góp phần quản lý đàn tốt hơn, giám sát môi trường, truy xuất guồn gốc, tạo môi trường chăn nuôi lành mạnh, minh bạch, nâng cao hiệu quả sản xuất, giảm lãng phí tài nguyên và quản lý tốt hơn lượng khí thải.

Nhà nước, các địa phương xây dựng chính sách hỗ trợ phù hợp nhằm thúc đẩy, khuyến khích phát triển mô chăn nuôi giảm phát thải. Xây dựng thị trường carbon trong chăn nuôi, xây dựng cơ chế để tạo lợi thế cạnh tranh trên thị trường cho sản phẩm chăn nuôi có lượng phát thải thấp.

PV: Xin cảm ơn ông về cuộc trao đổi này!