Phát triển du lịch gắn với sản xuất, tiêu dùng sản phẩm OCOP

Phó Cục trưởng Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam Hà Văn Siêu chủ trì Hội thảo, với sự tham gia của các chuyên gia, nhà khoa học, cơ sở đào tạo, doanh nghiệp du lịch, cơ quan quản lý và các chủ thể OCOP trên cả nước.

Phát biểu khai mạc Hội thảo, ông Hà Văn Siêu, Phó Cục trưởng Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam cho biết, phát triển du lịch nông thôn gắn với khai thác sản phẩm OCOP và bảo tồn các giá trị văn hóa không chỉ là xu hướng phát triển bền vững mà còn là nhiệm vụ quan trọng nhằm cụ thể hóa chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước. Đề án là một nội dung trong các Chương trình mục tiêu quốc gia nhằm khơi dậy những nguồn lực mới thông qua du lịch để phát triển kinh tế. Đặc biệt, chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP), đã thúc đẩy kinh tế nông thôn, đặc biệt vùng  đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Sự kết hợp của du lịch và sản phẩm OCOP tạo ra liên kết kinh tế bền vững. Du lịch tạo thị trường tiêu thụ tại chỗ cho các sản phẩm OCOP, giúp "xuất khẩu tại chỗ", tiết kiệm chi phí logistics và gia tăng giá trị cho nông sản. Ngược lại, các sản phẩm OCOP lại làm phong phú thêm sự trải nghiệm của du khách. Văn hóa bản địa là yếu tố cốt lõi tạo nên bản sắc độc bản, giúp điểm đến không bị hòa lẫn trong bối cảnh cạnh tranh với các lĩnh vực kinh tế khác.

Tại hội thảo, ông Hoàng Hoa Quân, Phó Trưởng phòng Lữ hành, Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam cho biết, "Đề án phát triển du lịch gắn với sản xuất và tiêu dùng sản phẩm OCOP, góp phần bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa, tri thức bản địa các vùng nông thôn Việt Nam" tập trung vào bốn trụ cột chiến lược triển khai theo lộ trình ba giai đoạn, hướng đến mục tiêu tổng quát nhằm đưa du lịch nông thôn gắn với hệ sinh thái OCOP trở thành động lực mũi nhọn của kinh tế tuần hoàn nông thôn từ nay đến đến năm 2030. Cụ thể, bốn trụ cột chiến lược gồm: Hoàn thiện thể chế và hành lang pháp lý; Bảo tồn nghệ thuật tạo tác và Tri thức bản địa; Xúc tiến thương mại và Logistics;  Chuyển đổi số toàn diện lao động nông thôn.

Để đạt được mục tiêu đề ra, cần sự tham gia phối hợp của các bộ, ngành, địa phương trong đó, người dân, doanh nghiệp, HTX đóng vai trò trung tâm.

Theo ông Quân, hiện nay phát triển du lịch gắn với các sản phẩm OCOP mang tri thức bản địa của Việt Nam chưa thực sự phát triển. Ở một số nước như Nhật Bản, Hàn Quốc…mỗi sản phẩm của từng địa phương là sản phẩm đặc thù, mang tính vùng miền rất rõ rệt. Du khách đến đây không chỉ được tham quan mà còn được trải nghiệm, được tham gia cùng, đặc biệt là trải nghiệm ẩm thực và thưởng thức sản phẩm chính mình vừa làm ra.

Do đó, Đề án này hướng đến một số nhóm sản phẩm vừa mang tính bản địa, vừa mang tính thế mạnh của du lịch Việt Nam như: Ẩm thực, đồ uống, dược liệu, thủ công mỹ nghệ, sinh vật cảnh và nhóm du lịch cộng đồng.

Khi gắn du lịch với sản xuất và tiêu dùng sản phẩm OCOP sẽ tạo thành một chuỗi liên kết, chuỗi giá trị. Những giá trị này vừa mang tính truyền thống, vừa mang giá trị bản địa đặc trưng của từng vùng, miền như phương thức canh tác, bí quyết chế biến kết hợp với kinh nghiệm dân gian. Đặc biệt, du lịch cộng đồng được xem là nhóm sản phẩm tích hợp cao nhất không gian trình diễn tổng hòa nhiều giá trị, đồng thời khai thác toàn bộ kho tàng văn hóa phi vật thể sống động để tạo ra trải nghiệm du lịch độc bản.

Gắn kết chương trình OCOP với du lịch nông nghiệp không chỉ tạo động lực cho kinh tế nông thôn, đặc biệt là những vùng kinh tế còn khó khăn, có cơ hội phát triển mà còn giúp người dân giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc. TS. Đặng Quý Nhân, Phó Trưởng phòng OCOP và Du lịch nông thôn (Văn phòng điều phối trung ương Chương trình mục tiêu quốc gia) chia sẻ, tính đến thời điểm này cả nước có hơn 17.000 sản phẩm được công nhận OCOP 3 sao trở lên, trong đó có 166 sản phẩm OCOP 5 sao quốc gia.

Song hành cùng chương trình OCOP, du lịch nông nghiệp - nông thôn cũng chứng kiến sự khởi sắc với hơn 600 mô hình du lịch nông thôn đang hoạt động. Nhiều mô hình đã trở thành điểm sáng khi biến nông sản thành "đại sứ văn hóa" và không gian làng quê thành điểm đến giàu sức hút.

Nếu sản phẩm OCOP và văn hóa là "hàng hóa" thì du lịch chính là "thị trường". Không có du lịch, việc tiêu thụ sản phẩm OCOP và bảo tồn văn hóa sẽ thiếu đi sức sống và tính bền vững. Do vậy, phát triển du lịch gắn với sản xuất và tiêu dùng sản phẩm OCOP cần được kết hợp để tạo ra "lợi ích kép" cho khu vực nông thôn.

Tại Hội thảo, nhiều ý kiến cho rằng, dù Chương trình OCOP đã phát triển mạnh tại các địa phương trong thời gian qua, việc phát triển sản phẩm vẫn còn những hạn chế về chất lượng, xây dựng thương hiệu, kết nối thị trường và khai thác giá trị bản địa. Vì vậy, kết hợp giữa phát triển du lịch gắn với tiêu dùng các sản phẩm OCOP sẽ là đòn bẩy nâng cao giá trị sản phẩm và thúc đẩy kinh tế nông thôn.

Bà Vũ Thị Mai Oanh, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lào Cai cho biết, so với các địa phương trong cả nước, từ lâu Lào Cai được biết đến là địa phương có thế mạnh về du lịch nghỉ dưỡng, trải nghiệm, khám phá,… Tuy nhiên, trong vài năm trở lại đây, khách du lịch đến với Lào cai không chỉ bởi phong cảnh núi non hùng vĩ, khí hậu mát mẻ mà còn bởi sự đa dạng văn hóa của các dân tộc.

Do vậy, phát triển du lịch gắn với sản xuất và tiêu dùng sản phẩm OCOP là hướng đi đúng đắn, giúp biến các giá trị văn hóa, truyền thống thành nguồn lực phát triển, bám sát tinh thần Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam.

Dưới góc độ nghiên cứu, PGS, TS. Phạm Hồng Long, Khoa Du lịch học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, (Đại học Quốc gia Hà Nội) cho rằng, du lịch nông nghiệp, nông thôn và du lịch trải nghiệm đang trở thành những định hướng phát triển kinh tế trọng yếu, giúp kéo dài thời gian lưu trú của du khách, tăng mức chi tiêu và tạo ra sự kết nối sâu sắc hơn với cộng đồng bản địa.

Nông nghiệp đa giá trị được đề cao như một kim chỉ nam. Một sản phẩm nông sản không còn chỉ được định giá dựa trên giá trị vật chất mà được nâng tầm thông qua giá trị văn hóa, lịch sử và nghệ thuật truyền tải. Các sản vật địa phương, đặc biệt là các sản phẩm được chuẩn hóa thông qua Chương trình "Mỗi xã một sản phẩm" (OCOP), đóng vai trò là những điểm nhấn quan trọng, trở thành mắt xích kết nối giữa di sản phi vật thể và sản phẩm thương mại hữu hình.

Việc phát triển du lịch gắn với sản vật không chỉ là hình thức quảng bá tại chỗ mà còn là chiến lược định vị thương hiệu vùng miền, giúp các địa phương thoát khỏi bài toán "đồng nhất hóa" sản phẩm du lịch, tạo ra những lợi thế cạnh tranh độc bản trên bản đồ du lịch địa phương, quốc gia và quốc tế. Việc tích hợp sản phẩm đặc trưng của địa phương vào chuỗi du lịch cũng giúp nâng cao và chuẩn hoá chất lượng điểm đến.

Từ góc độ làng nghề, phát triển du lịch gắn với sản xuất và tiêu dùng sản phẩm OCOP, đặc biệt đối với các sản phẩm thủ công mỹ nghệ, không chỉ thúc đẩy kinh tế địa phương mà còn góp phần bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa, tri thức bản địa.

Bà Hà Thị Vinh, Phó Chủ tịch Hiệp hội làng nghề Việt Nam cho rằng, các sản phẩm thủ công mỹ nghệ của Việt Nam được khách nước ngoài rất quan tâm. Các sản phẩm làm từ chất liệu gốm sứ, mây tre đan, gỗ… là thế mạnh trong xuất khẩu. Tuy nhiên, theo bà Vinh, nhiều sản phẩm OCOP mới chỉ đạt chuẩn về kỹ thuật, bao bì hay số sao nhưng vẫn thiếu câu chuyện sản phẩm có chiều sâu văn hóa. "Chúng ta chưa biết “thổi hồn”, hay nói đúng hơn là chưa biết kể câu chuyện từ những sản phẩm do chính bàn tay mình làm ra", bà Vinh nhấn mạnh.

Bà Vinh dẫn chứng từ chính quê hương mình - làng gốm Bát Tràng. Với lịch sử hàng nghìn năm, Bát Tràng không chỉ tạo ra những sản phẩm chất lượng được công nhận OCOP mà còn kể câu chuyện về nghề, về người và hành trình gìn giữ nghề qua từng sản phẩm. Đến đây, du khách không chỉ tham quan, mua sắm mà còn được trực tiếp trải nghiệm và tìm hiểu quy trình làm gốm.

Theo bà Vinh, giá trị của sản phẩm gốm Bát Tràng không chỉ nằm ở chứng nhận OCOP mà còn ở câu chuyện bản địa được gửi gắm trong từng sản phẩm. Đây cũng là nền tảng để kết nối sản phẩm OCOP với du lịch, tạo giá trị gia tăng và hướng tới phát triển bền vững.

Kết luận Hội thảo, Phó Cục trưởng Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam Hà Văn Siêu nhấn mạnh, phát triển du lịch gắn với sản xuất và tiêu thụ sản phẩm OCOP không chỉ là giải pháp kinh tế mang tính thời điểm, mà là chiến lược phát triển nông thôn bền vững có tính liên ngành trong giai đoạn phát triển mới. Sự kết hợp giữa du lịch, sản phẩm bản địa và văn hóa cộng đồng sẽ góp phần thúc đẩy kinh tế xanh, tạo sinh kế và nền tảng cho những miền quê đáng sống.