Phát triển kinh tế nông thôn gắn với giá trị bản địa 

Ngày 14/8, Diễn đàn “Trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm phát triển sản phẩm OCOP, làng nghề và mô hình nông nghiệp trải nghiệm” được tổ chức ở Trung tâm Hội nghị và Triển lãm tỉnh Quảng Ngãi. Diễn đàn mang chủ đề “Từ giá trị bản địa đến chuỗi giá trị liên vùng” do TP. Hồ Chí Minh chủ trì, với sự tham gia của đại diện Bộ Nông nghiệp và Môi trường, lãnh đạo các địa phương Duyên hải Nam Trung Bộ, Tây Nguyên, cùng các chuyên gia, doanh nghiệp, chủ thể OCOP, làng nghề và các mô hình nông nghiệp trải nghiệm.

Diễn đàn tập trung trao đổi kinh nghiệm trong xây dựng, phát triển sản phẩm OCOP, làng nghề truyền thống và nông nghiệp trải nghiệm; giới thiệu những mô hình tiêu biểu, cách thức chuẩn hóa sản phẩm, xây dựng thương hiệu và ứng dụng khoa học - công nghệ trong trồng trọt, chế biến, du lịch và xúc tiến thương mại. Qua đó, các địa phương cùng tìm kiếm giải pháp nâng cao giá trị sản phẩm, mở rộng thị trường và phát triển kinh tế nông thôn gắn với bảo tồn các giá trị văn hóa bản địa.

Mỗi địa phương trong vùng có những sản vật, nghề truyền thống, tri thức bản địa, cảnh quan và mô hình sản xuất mang bản sắc riêng. Đây là nguồn lực quan trọng để phát triển OCOP, ngành nghề nông thôn, du lịch nông thôn và nông nghiệp trải nghiệm. Tuy nhiên, những lợi thế này chưa được khai thác tương xứng. Một số mô hình nông nghiệp có tiềm năng trải nghiệm nhưng chưa được tổ chức thành sản phẩm dịch vụ hoàn chỉnh; mối liên kết giữa sản xuất, chế biến, phân phối, du lịch giữa các địa phương chưa thật sự chặt chẽ.

Qua các nội dung trao đổi và kết nối, Diễn đàn hướng đến nhận diện những điểm nghẽn trong phát triển sản phẩm, chia sẻ kinh nghiệm và tìm giải pháp phù hợp với nhu cầu thị trường; đồng thời gắn phát triển kinh tế nông thôn với bảo tồn văn hóa, nâng cao thu nhập cho người dân. Đây cũng là bước cụ thể hóa chủ đề “Từ giá trị bản địa đến chuỗi giá trị liên vùng”, trong đó mỗi địa phương phát huy lợi thế riêng và cùng tạo ra giá trị lớn hơn thông qua liên kết.

Mở rộng không gian hợp tác

Phát biểu tại Diễn đàn, ông Nguyễn Văn Đa, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Hồ Chí Minh, cho rằng vấn đề đặt ra không phải mỗi địa phương có bao nhiêu sản phẩm OCOP, làng nghề hay mô hình nông nghiệp trải nghiệm, mà quan trọng là làm thế nào chuyển những giá trị bản địa thành sản phẩm có chất lượng, thương hiệu, tiếp cận được thị trường và tạo giá trị kinh tế bền vững cho người dân.

Theo ông Nguyễn Văn Đa, vùng Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên có không gian sinh thái, văn hóa và sản xuất nông nghiệp đa dạng. Mỗi địa phương có những sản vật, nghề và làng nghề, tri thức bản địa, cảnh quan nông thôn và mô hình sản xuất mang bản sắc riêng. Đây là nền tảng để phát triển sản phẩm OCOP, ngành nghề nông thôn, du lịch nông thôn và nông nghiệp trải nghiệm.

Tuy nhiên, vẫn còn khoảng cách giữa tiềm năng và giá trị tạo ra. Quy mô của nhiều chủ thể còn nhỏ; năng lực quản trị, xây dựng thương hiệu và phát triển thị trường chưa đồng đều. Việc bảo tồn làng nghề chưa phải lúc nào cũng gắn với nhu cầu thị trường, trong khi nhiều mô hình nông nghiệp có tiềm năng trải nghiệm vẫn chưa trở thành sản phẩm dịch vụ hoàn chỉnh.

TP. Hồ Chí Minh vừa có sản phẩm OCOP, ngành nghề và làng nghề với những đặc trưng riêng, vừa có lợi thế của một trung tâm tiêu dùng, phân phối, logistics, khoa học - công nghệ, du lịch và dịch vụ lớn.

Sau sắp xếp đơn vị hành chính, Thành phố có diện tích hơn 6.700km², dân số trên 14 triệu người và khoảng 454.000ha đất nông nghiệp; hiện có 1.024 sản phẩm OCOP được công nhận, hơn 6.500 cơ sở ngành nghề nông thôn cùng nhiều nghề, làng nghề có giá trị văn hóa đặc sắc.

Theo ông Nguyễn Văn Đa, đây là điều kiện để TP. Hồ Chí Minh tiếp tục nâng cao giá trị sản phẩm của mình, đồng thời phát huy vai trò kết nối thị trường, hỗ trợ mở rộng không gian tiêu thụ và tăng cường hợp tác với các địa phương trong vùng.

Liên kết vùng không chỉ là mở rộng thị trường tiêu thụ mà cần hướng đến sự bổ trợ trong toàn bộ chuỗi giá trị, từ sản xuất, tiêu chuẩn chất lượng, chế biến, xây dựng thương hiệu đến phân phối, logistics, du lịch và trải nghiệm. Khi mỗi địa phương phát huy tốt lợi thế và cùng tham gia một chuỗi liên kết có trách nhiệm, giá trị tạo ra sẽ lớn hơn so với phát triển riêng lẻ.

Về phía Quảng Ngãi, ông Trần Phước Hiền, Phó Chủ tịch UBND tỉnh, cho rằng Diễn đàn là cơ hội để các đại biểu không chỉ tìm hiểu sản phẩm mà còn trực tiếp trải nghiệm vùng đất, con người và những câu chuyện văn hóa phía sau mỗi sản phẩm.

Quảng Ngãi mong muốn các đại biểu đến với nơi sản phẩm được tạo ra, gặp những người làm ra sản phẩm và cảm nhận không gian văn hóa gắn với sản phẩm. Từ những trải nghiệm đó có thể hình thành thêm ý tưởng về sản phẩm du lịch, mô hình trải nghiệm hoặc cơ hội hợp tác mới.

Quảng Ngãi sẵn sàng phối hợp với TP. Hồ Chí Minh và các tỉnh, thành trong kết nối doanh nghiệp, hợp tác xã, chủ thể OCOP, hệ thống phân phối và doanh nghiệp du lịch. Qua đó, tỉnh không chỉ là nơi đăng cai mà còn hướng tới trở thành một điểm kết nối tích cực trong hợp tác phát triển của vùng.

OCOP phải đi từ “xếp hạng” đến giá trị thực

Tại Diễn đàn, ông Nguyễn Minh Tiến, Giám đốc Trung tâm Xúc tiến thương mại Nông nghiệp, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trình bày tham luận về những chính sách mới khuyến khích, thúc đẩy phát triển sản phẩm OCOP, làng nghề và nông nghiệp trải nghiệm.

Trong phần chia sẻ của mình, ông Tiến cho rằng, yêu cầu cốt lõi đối với OCOP không nằm ở việc gia tăng số lượng sản phẩm hay nâng hạng từ 3 lên 4, 5 sao. Quan trọng hơn, sản phẩm phải được thị trường chấp nhận, tạo dựng niềm tin với người tiêu dùng và chuyển hóa giá trị thành thu nhập thực tế cho người dân.

Kinh nghiệm của Hàn Quốc cho thấy, một sản phẩm thế mạnh chỉ có thể trở thành ngành hàng khi được đầu tư bài bản và phát triển theo chuỗi giá trị. Hàn Quốc tập trung vào những sản phẩm có lợi thế như nhân sâm và kim chi, nhưng đã xây dựng được thương hiệu quốc gia, đưa các ngành hàng này vươn ra thị trường quốc tế với giá trị hàng tỷ USD.

Trong khi đó, những sản phẩm có giá trị đặc biệt như Sâm Ngọc Linh của Quảng Ngãi và Kon Tum vẫn chưa phát huy hết tiềm năng để trở thành ngành hàng chủ lực.

Một trong những điểm nghẽn cần tháo gỡ là nguồn gốc và chất lượng sản phẩm. Tình trạng hàng hóa trôi nổi, thiếu minh bạch về xuất xứ và những hạn chế trong xây dựng, bảo vệ chỉ dẫn địa lý có thể làm suy giảm niềm tin của người tiêu dùng, ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình xây dựng thương hiệu.

Bên cạnh đó, chế biến và ứng dụng khoa học - công nghệ cần được đẩy mạnh. Nhiều sản phẩm vẫn chủ yếu được tiêu thụ ở dạng thô hoặc có cách sử dụng đơn điệu, chưa tạo ra nhiều lựa chọn cho thị trường. Với sản phẩm giá trị cao như Sâm Ngọc Linh, nếu chỉ dừng ở sâm tươi hoặc ngâm rượu sẽ khó mở rộng thị trường và nâng cao giá trị gia tăng.

Do đó, cần đầu tư nghiên cứu, chế biến sâu và hình thành hệ sinh thái sản phẩm đa dạng, như viên nano, bột, dược phẩm, mỹ phẩm từ Sâm Ngọc Linh; đồng thời nâng cao giá trị của những sản phẩm đặc trưng như Tỏi Lý Sơn thông qua chế biến và phát triển sản phẩm mới.

Ông Tiến cũng nhấn mạnh yêu cầu tăng cường liên kết vùng, gắn sản phẩm với du lịch và trải nghiệm. Sự kết nối giữa TP. Hồ Chí Minh với Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên có thể mở rộng không gian thị trường, đồng thời đưa người tiêu dùng đến trực tiếp vùng sản xuất, qua đó hiểu hơn về sản phẩm, văn hóa và câu chuyện của từng địa phương.

Mục tiêu cuối cùng của OCOP không phải là có thêm bao nhiêu sản phẩm đạt sao, mà là có bao nhiêu sản phẩm thực sự đứng được trên thị trường, tạo dựng thương hiệu và giúp người sản xuất tăng thu nhập.

Kết nối và phát huy giá trị 

Trong khuôn khổ diễn đàn còn có talkshow “Từ giá trị bản địa đến chuỗi giá trị liên vùng”, tập trung bàn cách phát huy các giá trị đặc sản, sản phẩm OCOP, làng nghề và những lợi thế riêng của khu vực nông thôn để tạo thành sự chuyển động chung trong toàn vùng.

Các đại biểu trao đổi về cách kết nối những giá trị đang được tạo ra tại từng địa phương, để bổ trợ cho nhau và hình thành chuỗi giá trị lớn hơn. Trong đó, vai trò của TP. Hồ Chí Minh - với lợi thế là trung tâm kinh tế, thị trường, phân phối, logistics, du lịch và dịch vụ - được đặt trong mối liên kết với các tỉnh, thành Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên.

Talkshow tập trung vào nhu cầu thị trường, năng lực cung ứng, xây dựng thương hiệu, tổ chức phân phối và kết nối sản phẩm với du lịch. Qua đó, các bên từng bước xác định rõ vai trò trong chuỗi liên kết, hướng đến những hợp tác thực chất thay vì phát triển sản phẩm riêng lẻ.

Điểm nhấn là lễ ký kết giữa các doanh nghiệp phân phối liên vùng với các chủ thể OCOP, làng nghề và giữa doanh nghiệp du lịch với doanh nghiệp lữ hành. Các thỏa thuận được kỳ vọng mở thêm kênh đưa sản phẩm đặc trưng của từng địa phương đến thị trường, đồng thời kết nối sản xuất với phân phối, du lịch và trải nghiệm. Qua đó, những giá trị bản địa có thêm cơ hội được phát triển thành những giá trị mới, tạo động lực cho kinh tế nông thôn và thúc đẩy chuỗi giá trị liên vùng.

Tại “Diễn đàn trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm phát triển sản phẩm OCOP, làng nghề và mô hình nông nghiệp trải nghiệm” còn có không gian trưng bày, giới thiệu những sản phẩm OCOP đặc trưng của Quảng Ngãi cùng các địa phương như Đắk Lắk, Khánh Hòa, TP. Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Lâm Đồng, Gia Lai. Đây là dịp để các chủ thể OCOP quảng bá sản phẩm, tìm kiếm đối tác, kết nối tiêu thụ và mở rộng thị trường.