Xây dựng vùng nguyên liệu có kiểm soát, gắn khoa học kỹ thuật với doanh nghiệp đang được đặt ra như một hướng đi mới cho cây ớt phía Đông tỉnh Quảng Ngãi.
Theo thống kê của Sở Nông nghiệp và Môi trường Quảng Ngãi, khoảng 1.400ha trong tổng số 1.446ha ớt của Quảng Ngãi năm 2026 tập trung ở khu vực phía Đông, chủ yếu tại các địa phương Bình Sơn, Bình Minh, Bình Chương, An Phú và Long Phụng. Quy mô này cho thấy cây ớt đã hình thành vùng sản xuất hàng hóa tương đối rõ nét.
Thế nhưng, quy mô diện tích không đồng nghĩa với một vùng nguyên liệu được tổ chức bài bản. Việc ứng dụng khoa học, công nghệ và tiến bộ kỹ thuật trên cây ớt hiện vẫn còn hạn chế. Nông dân chủ yếu sản xuất theo kinh nghiệm, trong khi liên kết với doanh nghiệp chưa phổ biến.
Đến mùa thu hoạch, sản phẩm chủ yếu được tiêu thụ qua thương lái. Khi lượng ớt đồng loạt đưa ra thị trường, giá thu mua thường giảm, khiến hiệu quả sản xuất của người dân chịu tác động lớn.
Bài toán đặt ra vì thế không chỉ là trồng bao nhiêu hecta ớt mà là làm sao để diện tích hiện có trở thành vùng nguyên liệu ổn định, sản phẩm đáp ứng yêu cầu thị trường và người trồng có thể chủ động hơn với đầu ra.
Một vùng sản xuất hàng hóa muốn đi xa cần có những tiêu chuẩn kỹ thuật rõ ràng. Với cây ớt, yêu cầu này càng quan trọng khi sản phẩm hướng tới các thị trường có quy định chặt về chất lượng, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và truy xuất nguồn gốc.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, Quảng Ngãi hiện có 5 mã số vùng trồng ớt phục vụ xuất khẩu với tổng diện tích gần 62ha và 3 mã số cơ sở đóng gói ớt. So với khoảng 1.400ha ớt đang tập trung ở phía Đông, diện tích được cấp mã số vẫn còn khiêm tốn.
Khoảng cách này cho thấy dư địa để chuẩn hóa vùng sản xuất còn khá lớn. Tuy nhiên, việc cấp mã số vùng trồng không nên chỉ được xem là thủ tục để mở cửa thị trường xuất khẩu. Quan trọng hơn là duy trì được một quy trình sản xuất thống nhất, kiểm soát tốt vật tư đầu vào và bảo đảm tính đồng nhất của sản phẩm.
Hiện tại, đã có doanh nghiệp đề xuất phát triển vùng ớt chỉ thiên tập trung đi theo hướng nêu trên. Doanh nghiệp dự kiến cung ứng cây giống chất lượng cao, vật tư nông nghiệp, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và bố trí cán bộ kỹ thuật hướng dẫn nông dân. Sản phẩm được doanh nghiệp ký hợp đồng bao tiêu.
Nếu được tổ chức chặt chẽ, đây sẽ là điều kiện để đưa quy trình kỹ thuật vào vùng nguyên liệu một cách thống nhất. Nông dân không chỉ được cung cấp giống và vật tư mà còn được hướng dẫn trong quá trình chăm sóc, sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và thu hoạch.
Phía người dân cũng phải đáp ứng những yêu cầu cụ thể của mô hình: bảo đảm hệ thống tưới tiêu, bố trí nhân công chăm sóc và thu hoạch; không bán sản phẩm cho thương lái khác, không đưa ớt ngoài vùng quy hoạch vào sản phẩm liên kết và không tự ý sử dụng thuốc bảo vệ thực vật không bảo đảm an toàn.
Những quy định này là cơ sở để kiểm soát chất lượng vùng nguyên liệu. Nếu thực hiện nghiêm, sản phẩm có thể đáp ứng tốt hơn yêu cầu về truy xuất nguồn gốc và an toàn thực phẩm, đồng thời tạo niềm tin cho doanh nghiệp trong việc ký hợp đồng tiêu thụ lâu dài.
Với cây ớt, rủi ro của người trồng không chỉ nằm trên đồng ruộng, bởi lẽ giá cả thị trường cũng có thể quyết định hiệu quả của cả vụ sản xuất. Khi nông dân cùng xuống giống, cùng thu hoạch nhưng không có kế hoạch tiêu thụ tương ứng, sản lượng tăng mạnh trong một thời điểm dễ tạo áp lực lên giá. Trong khi đó, hộ sản xuất nhỏ lẻ thường khó có khả năng thương lượng với bên mua.
Đây là khoảng trống mà liên kết doanh nghiệp - địa phương - nông dân cần giải quyết. Doanh nghiệp phải có nhu cầu nguyên liệu thực tế, địa phương phải lựa chọn được vùng sản xuất phù hợp, còn nông dân cần tham gia vào một tổ chức sản xuất đủ năng lực để thực hiện các yêu cầu chung.
Đại diện Trung tâm Xúc tiến đầu tư, thương mại và du lịch tỉnh Quảng Ngãi cho biết, ớt là một trong những nông sản của tỉnh đang được quan tâm hỗ trợ ứng dụng khoa học - công nghệ và phát triển thị trường. Cùng nhóm này còn có gừng, các loại đậu, hành, tỏi Lý Sơn, quế Trà Bồng, sâm Ngọc Linh và cà phê xứ lạnh.
Công tác xúc tiến thương mại cũng đang được tăng cường trên các nền tảng số. Trung tâm đã hỗ trợ 10 doanh nghiệp, hợp tác xã xây dựng website thương mại điện tử; 5 doanh nghiệp, hợp tác xã quảng bá sản phẩm trên TikTok và 10 đơn vị tham gia các sàn thương mại điện tử trong nước.
Tuy nhiên, mở rộng kênh bán hàng chỉ phát huy hiệu quả khi sản phẩm có chất lượng ổn định và khả năng cung ứng đáp ứng yêu cầu thị trường. Vì vậy, khoa học kỹ thuật cần được đặt ngay trong khâu sản xuất, thay vì chỉ tập trung ở hoạt động quảng bá và tiêu thụ.
Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi Trần Phước Hiền, việc xây dựng vùng ớt phải làm thực chất, có sản phẩm và kết quả cụ thể. Trước mắt, tỉnh lựa chọn những địa phương tích cực, có sự đồng thuận của nông dân để hình thành vùng sản xuất, tổ hợp tác hoặc hợp tác xã, sau đó tổ chức ký kết với doanh nghiệp.
Cách làm này nhằm tạo ra một mô hình có thể đo đếm được hiệu quả trước khi nhân rộng. Các chỉ tiêu về năng suất, chất lượng, chi phí sản xuất, giá bán, thu nhập của nông dân và khả năng tiêu thụ,... cần được theo dõi cụ thể để làm căn cứ đánh giá.
Đặc biệt, yêu cầu bảo đảm quyền lợi người sản xuất phải được đặt cùng với mục tiêu phát triển vùng nguyên liệu. Tỉnh yêu cầu nghiên cứu các giải pháp bảo vệ nông dân trước thiên tai và biến động giá, trong đó có phương án bảo hiểm khi xảy ra rủi ro.
Sở Nông nghiệp và Môi trường Quảng Ngãi được giao chủ trì, phối hợp với doanh nghiệp và địa phương khảo sát vùng sản xuất, lựa chọn hợp tác xã, xây dựng phương án hợp tác và tổ chức ký kết hợp đồng. Các địa phương có trách nhiệm vận động người dân tham gia, giải đáp những vấn đề còn băn khoăn và phối hợp tháo gỡ khó khăn trong quá trình triển khai.
Vùng ớt phía Đông Quảng Ngãi đã có lợi thế về diện tích và sản xuất tập trung. Nhưng để lợi thế này chuyển thành giá trị kinh tế ổn định, sản xuất cần được chuẩn hóa bằng kỹ thuật, tổ chức lại bằng liên kết và kiểm soát tốt chất lượng sản phẩm.
Nếu mô hình ớt chỉ thiên được triển khai hiệu quả, điều quan trọng không chỉ nằm ở một vùng nguyên liệu mới. Đây còn là phép thử cho cách tổ chức sản xuất nông nghiệp dựa trên nhu cầu thị trường, trong đó doanh nghiệp tham gia ngay từ khâu đầu vào, nông dân sản xuất theo quy trình và cơ quan quản lý hỗ trợ về kỹ thuật, tổ chức, thị trường và cơ chế giảm thiểu rủi ro.
Quảng Ngãi đang định hướng kết nối tài nguyên rừng, cao nguyên, văn hóa bản địa với biển, đảo để hình thành không gian du lịch xanh, trong đó bảo tồn thiên nhiên, phát huy giá trị văn hóa và tạo sinh kế cho cộng đồng được đặt song hành với phát triển du lịch.
Mưa lớn kéo dài đúng thời điểm lúa hè thu bước vào kỳ thu hoạch khiến nhiều diện tích trồng lúa ở Quảng Ngãi bị ngã đổ, ngập nước, gây khó khăn cho việc thu hoạch và gia tăng nguy cơ thiệt hại về năng suất, chất lượng.
Triển lãm - Hội chợ Sinh vật cảnh tỉnh Quảng Ngãi mở rộng năm 2026 quy tụ hơn 500 tác phẩm cây cảnh nghệ thuật quý hiếm, độc đáo cùng trên 70 gian trưng bày.
