Những năm gần đây, các vùng trồng cây ăn quả có múi tại Phú Thọ đang phải đối mặt với áp lực ngày càng lớn từ sâu bệnh hại. Trước thực trạng đó, kiến vàng – “thiên địch” tự nhiên của nhiều loài sâu hại được xem là giải pháp kiểm soát sinh học hiệu quả, an toàn, bền vững và là mắt xích quan trọng giúp tăng cường chất lượng nông sản.
Trong những năm gần đây, diện tích cây ăn quả nước ta ngày càng mở rộng, việc phát triển cây ăn quả có múi được xem là giải pháp trong chuyển dịch cơ cấu cây trồng ở địa phương. Nhiều địa phương đã hình thành các vùng sản xuất hàng hóa tập trung quy mô lớn; cơ cấu giống phong phú; sản phẩm chủ yếu được tiêu thụ dạng quả tươi. Tuy nhiên, diện tích cây ăn quả tăng nhanh cùng biến đổi khí hậu dẫn tới áp lực sâu bệnh hại trên các vườn cây cũng ngày càng cao.
Trong đó, các vùng trồng cây ăn quả có múi tại miền Bắc nói chung, tỉnh Phú Thọ nói riêng đang phải đối mặt với áp lực ngày càng lớn từ sâu bệnh hại. Nhiều hộ nông dân phải phụ thuộc vào thuốc bảo vệ thực vật, dẫn đến chi phí tăng cao, môi trường bị ảnh hưởng, chất lượng nông sản khó có thể đáp ứng các tiêu chuẩn an toàn. Trước thực trạng đó, việc tìm kiếm những giải pháp sinh học thay thế, vừa an toàn, vừa hiệu quả đang trở thành hướng đi mà ngành nông nghiệp và môi trường đặc biệt quan tâm.
Theo số liệu từ Trung tâm Trồng trọt và Bảo vệ thực vật phía Bắc (Cục Bảo vệ thực vật, năm 2024), các vùng sản xuất trong khu vực có diện tích nhiễm nhện hại lên tới trên 1.000 ha; sâu vẽ bùa 405 ha; rệp sáp và muội 309 ha. Tại các tỉnh Bắc Trung bộ diện tích nhiễm trên cây ăn quả có múi như nhện hại là 165 ha, sâu vẽ bùa là 195 ha, ruồi đục quả là 110 ha. Đây đều là các đối tượng mà kiến vàng có khả năng kiểm soát hiệu quả, góp phần giúp người nông dân giảm phụ thuộc vào hóa chất và giảm nguy cơ ô nhiễm môi trường.
Tại xã Tây Cốc, tỉnh Phú Thọ, mô hình ứng dụng nhân thả kiến vàng trong kiểm soát sâu hại trên cây có múi đang mang lại những tín hiệu tích cực và cho thấy hiệu quả rõ rệt. Phương pháp này không chỉ giúp người dân giảm đáng kể lượng thuốc hóa học mà còn góp phần xây dựng phương thức canh tác bền vững, nâng cao giá trị cây bưởi đặc sản của địa phương.
Gia đình anh Cao Minh Khải là một trong những hộ đầu tiên thử nghiệm nhân thả kiến vàng từ tháng 8/2025 trên diện tích 2 ha bưởi. Sau hơn 4 tháng, đàn kiến vàng phát triển ổn định, gần như thay thế hoàn toàn thuốc bảo vệ thực vật. Anh Cao Minh Khải, chia sẻ trước đây để tiêu diệt các loại sâu bệnh, gia đình phải sử dụng thuốc bảo vệ thực vật và phun thuốc đều đặn, định kỳ từ đầu năm đến tháng 5 là 2 lần/tháng, từ sau tháng 5 là khoảng tháng rưỡi phun thuốc một lần. Mặc dù việc phun thuốc để phòng, chống các loài sâu hại nhưng anh cũng nhận thấy, việc sử dụng thuốc có tác hại không tốt đối với môi trường, nguồn nước xung quanh cũng như ảnh hưởng tới sức khoẻ gia đình.
Kể từ khi nhân thả kiến vàng, gia đình anh Cao Minh Khải không cần sử dụng thuốc bảo vệ thực vật. Theo dõi kỹ hoạt động của đàn kiến cho thấy, kiến vàng tiêu diệt được bọ rệp, rệp sáp trắng trên thân cây bưởi. Do đó, anh Cao Minh Khải mong muốn, ngoài cây bưởi, mô hình ứng dụng kiến vàng trong kiểm soát sâu hại trên cây có múi sẽ được nhân rộng hơn nữa với các loại cây khác để mang lại hiệu quả kinh tế cao cho bà con nông dân.
Cũng tại xã Tây Cốc, ông Nguyễn Văn Sinh đã nhân nuôi kiến vàng gần 2 tháng trên diện tích 1 ha. So với trước đây, vườn cây giảm sâu bệnh rõ rệt. Ông cho biết, để diệt trừ sâu bệnh trên cây bưởi, ông thường phải phun thuốc, mỗi tháng phun 2-3 lần. Nhưng từ lúc ứng dụng mô hình kiến vàng đã góp phần mang lại hiệu quả kinh tế, công sức cho gia đình. "Tôi thấy quá kinh tế, giảm được tiền thuốc hoá học, giờ chỉ cần để ý và chăm sóc như tổ, mình không đụng chạm vào để nó phát triển và bắt côn trùng. Ngoài ra, việc phun thuốc còn gây ảnh hưởng tới sức khoẻ, nhiều khi sâu bệnh còn nhờn thuốc dẫn tới phun thuốc vừa tốn kém chi phí mà lại không diệt trừ được sâu bệnh", ông Nguyễn Văn Sinh chia sẻ.
Đồng hành cùng người dân trong quá trình triển khai, Phó trưởng Phòng Kinh tế xã Tây Cốc Lê Hồng Anh, đánh giá việc thực hiện mô hình ứng kiến vàng đem hiệu quả kinh tế, tiết kiệm chi phí, mang lại kinh nghiệm, kiến thức quý báu cho người dân trong việc phòng trừ các loại sâu bệnh. Cùng với đó, khi người dân không sử dụng phun thuốc sẽ góp phần bảo vệ môi trường trên địa bàn; cũng như nâng cao chất lượng quả có múi, mang lại sản phẩm sạch cho địa phương.
Nhấn mạnh việc ứng dụng nhân thả kiến vàng để bảo vệ cây ăn quả có múi mang lại hiệu quả rất thiết thực, ông Lê Hồng Anh mong muốn Trung tâm Trồng trọt và Bảo vệ thực vật phía Bắc sẽ triển khai thêm nhiều lớp tập huấn kỹ thuật, không chỉ là ứng dụng kiến vàng trên cây bưởi, mà còn nhiều ứng dụng khác để giúp nâng cao hơn nữa chất lượng nông sản và bảo vệ môi trường trên địa bàn xã Tây Cốc.
Đến nay, mô hình đã được triển khai đến năm thứ 3 tại nhiều tỉnh phía Bắc. Ghi nhận tại các điểm ứng dụng, kết quả thực hiện đều rất khả quan, đàn kiến phát triển tốt, kiểm soát mạnh các loài sâu hại như rệp sáp, nhện hại, sâu vẽ bùa… Đặc biệt là góp phần thay đổi phương thức canh tác của người dân địa phương.
Phó Giám đốc Trung tâm Trồng trọt và Bảo vệ thực vật phía Bắc Dương Thị Ngà, chỉ rõ kiến vàng là đối tượng có sẵn ở ngoài tự nhiên, Trung tâm tận dụng lợi thế đó để nhân số lượng lớn cũng như nghiên cứu quy trình nhân thả để phát triển rộng hơn trên cây ăn quả có múi, từ đó kiểm soát một số loài sâu hại, giúp người dân hạn chế số lần phun thuốc, trong thời điểm nhất định có thể không cần sử dụng thuốc bảo vệ thực vật. Qua đó, mang lại lợi ích sức khoẻ và môi trường sinh thái khi người dân tham gia sản xuất nông nghiệp.
"Việc ứng dụng mô hình đem lại sự tin tưởng của bà con nông dân cũng như sự hiểu biết về kiến vàng để ứng dụng. Khi đưa chương trình này vào ứng dụng trên cây có múi, bà con nông dân các tỉnh đã tiếp nhận rất phấn khởi, rất nhiệt tình để có thể ứng dụng một cách nhanh chóng nhất", bà Dương Thị Ngà cho biết.
Để áp dụng thành công, Phó Giám đốc Dương Thị Ngà nêu rõ phải ưu tiên ứng dụng trên các vườn cây ăn quả sản xuất theo hướng hữu cơ. Kiến là đối tượng rất nhạy cảm với thuốc bảo vệ thực vật, nên khi ứng dụng, bà con nông dân bắt buộc phải hạn chế sử dụng thuốc để duy trì sự phát triển của đàn kiến. Bên cạnh đó, bà Dương Thị Ngà cũng nhấn mạnh, kiến vàng là một trong những biện pháp đấu tranh sinh học và là biện pháp quan trọng trong quản lý sức khoẻ cây trồng tổng hợp.
Những năm gần đây, cùng với việc thúc đẩy sản xuất VietGAP, hữu cơ, nhiều biện pháp sinh học như Trichoderma, nấm xanh, chế phẩm vi sinh… đã được áp dụng trên cây có múi. Trong đó, kiến vàng là một mắt xích quan trọng bổ sung vào hệ sinh thái nông nghiệp bền vững, đặc biệt ở những vùng chuyên canh cây ăn quả có múi.
Việc nhân rộng mô hình đòi hỏi sự thay đổi thói quen canh tác, đồng bộ giữa các hộ trong vùng để duy trì đàn kiến và đảm bảo hiệu quả sinh học. Song với những kết quả ban đầu, mô hình kiến vàng được kỳ vọng sẽ trở thành giải pháp sinh học quan trọng, góp phần giảm lạm dụng hóa chất, cải thiện sức khỏe đất và nâng cao giá trị cây có múi tại các tỉnh phía Bắc./.
Phó Thủ tướng Chính phủ Trần Hồng Hà yêu cầu các Bộ, ngành, địa phương tiếp tục nghiêm túc, quyết liệt triển khai thực hiện nhiệm vụ đã được Ban Bí thư, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ giao trong chống khai thác IUU để đạt được "mục tiêu kép", vừa gỡ thẻ vàng IUU của Ủy ban châu Âu (EC), vừa phát triển ngành thủy sản Việt Nam bền vững, có trách nhiệm, chuyển mạnh từ đánh bắt sang nuôi trồng.
Vụ Xuân là vụ sản xuất nông nghiệp quan trọng nhất trong năm, quyết định trên 60% mục tiêu sản lượng lương thực cả năm của tỉnh. Nhằm chủ động ứng phó với những khó khăn, thách thức và bảo đảm thắng lợi toàn diện vụ Xuân năm 2026, vừa qua, UBND tỉnh Nghệ An đã ban hành Chỉ thị số 53/CT-UBND về tăng cường công tác chỉ đạo sản xuất trồng trọt vụ Xuân năm 2026.
Chính sách đóng biên giới giữa Pakistan và Afghanistan đang đẩy ngành chè Việt Nam vào một trong những giai đoạn khó khăn hiếm thấy trong nhiều năm trở lại đây. Hơn 400 container chè bị ách tắc tại cảng Karachi không chỉ gây thiệt hại trực tiếp cho doanh nghiệp xuất khẩu mà còn tạo ra nguy cơ đứt gãy chuỗi sản xuất, ảnh hưởng sâu rộng tới người trồng chè và toàn ngành.
Với sự phát triển mạnh mẽ của mô hình nuôi cá lồng sạch tại khu vực lòng hồ Sông Đà, phóng viên Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường đã có chuyến thâm nhập thực tế tại Hợp tác xã Đà Giang ECO. Tại đây, chúng tôi ghi nhận những nỗ lực đổi mới, ứng dụng khoa học công nghệ và phát triển kinh tế xanh của đơn vị tiên phong này. Cùng với sự liên kết chặt chẽ với người dân, Hợp tác xã không chỉ nâng cao giá trị thủy sản địa phương mà còn đóng góp vào việc bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế bền vững cho cộng đồng.
Thủ tướng Phạm Minh Chính yêu cầu các cơ quan, chủ thể liên quan trong hệ thống chính trị phát huy cao độ trách nhiệm, quyết liệt, "thần tốc" hơn nữa, kiên quyết tuyên chiến với khai thác IUU, tuyệt đối không hình thức, không đùn đẩy, né tránh trách nhiệm, làm việc nào dứt việc đó.
