Quý I/2026, ngành mía đường Việt Nam bước vào vụ ép chính với sản lượng tăng mạnh, nhưng lại đối mặt nghịch lý khi tiêu thụ suy giảm và giá đường duy trì ở mức thấp. Trong bối cảnh nguồn cung dư thừa, đường nhập lậu và đường nhập khẩu tiếp tục chiếm lĩnh thị trường, tạo áp lực lớn lên sản xuất trong nước. Những diễn biến này không chỉ phản ánh khó khăn ngắn hạn mà còn đặt ra thách thức dài hạn đối với chuỗi giá trị ngành mía đường.
Giá đường biến động trái chiều, thị trường toàn cầu tiếp tục gây áp lực
Ông Nguyễn Văn Lộc – Chủ tịch Hiệp hội Mía đường Việt Nam cho biết, quý I/2026 ghi nhận bức tranh tương đối rõ nét về tình trạng “thừa cung – yếu cầu” của ngành mía đường Việt Nam.
Ngay từ tháng 1/2026, toàn bộ 24 nhà máy đường đã bước vào vụ ép 2025–2026, với sản lượng lũy kế đạt khoảng 2,5 triệu tấn mía và 235.000 tấn đường. Sang tháng 2, sản lượng ép tăng lên 4,826 triệu tấn mía và 457.400 tấn đường; đến hết tháng 3/2026, con số này tiếp tục nâng lên khoảng 7,4 triệu tấn mía và 700.000 tấn đường các loại.
Sản lượng tăng nhanh trong giai đoạn chính vụ cho thấy năng lực sản xuất của ngành được duy trì ổn định. Tuy nhiên, điều đáng lo ngại là sản lượng tiêu thụ lại giảm xuống mức thấp nhất trong nhiều năm, dù trùng với thời điểm nhu cầu cao nhất là dịp Tết Nguyên đán.
Diễn biến giá đường thế giới trong quý I/2026 cho thấy xu hướng biến động mạnh, nhưng chưa đủ để cải thiện đáng kể tình hình thị trường trong nước.
Theo ông Lộc, trong tháng 1 và tháng 2/2026, giá đường thế giới liên tục giảm do nguồn cung dư thừa từ các quốc gia sản xuất lớn như Ấn Độ, Brazil và Thái Lan. Giá đường thô trung bình trong tháng 2 chỉ đạt khoảng 13,94 cent/lb – mức thấp nhất trong vòng 5 năm, trong khi giá đường trắng cũng giảm xuống còn khoảng 405 USD/tấn.
Sang tháng 3/2026, thị trường ghi nhận sự đảo chiều, đường tăng giá khi các yếu tố địa chính trị và chi phí năng lượng leo thang tác động đến chuỗi cung ứng toàn cầu. Giá đường thô trung bình tăng lên khoảng 15 cent/lb, trong khi giá đường trắng đạt mức 432,69 USD/tấn – cao nhất trong 5 tháng.
Tuy nhiên, mức tăng này chủ yếu mang tính kỹ thuật và chưa đủ để thay đổi cán cân cung – cầu. Áp lực dư cung toàn cầu vẫn là yếu tố chi phối, khiến giá đường duy trì ở mức thấp trong dài hạn.
Tại khu vực châu Á, giá đường tại Philippines, Indonesia và Trung Quốc vẫn cao hơn đáng kể so với Việt Nam, cho thấy sự chênh lệch lớn về mặt bằng giá. Trong khi đó, giá đường trong nước dao động quanh mức 16.000–17.800 đồng/kg, thấp hơn rõ rệt so với các thị trường trong khu vực.
Đường nhập lậu và gian lận thương mại tiếp tục chi phối thị trường
Một trong những vấn đề nổi cộm của ngành mía đường trong quý I/2026 là tình trạng đường nhập lậu và gian lận thương mại tiếp tục diễn biến phức tạp.
Chủ tịch Hiệp hội Mía đường Việt Nam cho biết, dù cơ quan chức năng đã triển khai nhiều đợt cao điểm kiểm tra, xử lý, hoạt động buôn lậu đường vẫn diễn ra với tần suất cao. Nhiều vụ vận chuyển hàng nghìn kg đường không rõ nguồn gốc đã bị phát hiện tại các địa phương như Quảng Trị, Hà Tĩnh, Tây Ninh và Đồng Tháp.
Đáng chú ý, trên thị trường xuất hiện phổ biến tình trạng đường “3 không”: không nhãn mác, không nguồn gốc xuất xứ, không hạn sử dụng. Các sản phẩm này được sang chiết, bán lẻ công khai tại chợ đầu mối và trên mạng xã hội, cạnh tranh trực tiếp với đường sản xuất trong nước.
Bên cạnh đó, hành vi gian lận thương mại như không xuất hóa đơn, thanh toán bằng tiền mặt để che giấu doanh thu cũng diễn ra phổ biến. Điều này không chỉ làm thất thu ngân sách mà còn tạo môi trường cạnh tranh thiếu lành mạnh, khiến các doanh nghiệp sản xuất đường mía gặp nhiều khó khăn.
Ngoài ra, lượng đường lỏng siro ngô HFCS nhập khẩu tiếp tục gia tăng, đạt 16.373 tấn trong tháng 1, 12.870 tấn trong tháng 2 và 19.444 tấn trong tháng 3/2026. Đây là nguồn thay thế trực tiếp đường tinh luyện trong ngành đồ uống, làm giảm nhu cầu tiêu thụ đường mía trong nước.
Áp lực tiêu thụ gia tăng, ngành mía đường đứng trước thách thức dài hạn
Theo ông Nguyễn Văn Lộc, hiện ngành mía đường đang rơi vào trạng thái “áp lực kép” khi nguồn cung trong nước tăng mạnh từ vụ ép 2025–2026, trong khi lượng tồn kho từ niên vụ trước chưa được giải phóng, cộng với dòng đường nhập khẩu và nhập lậu tiếp tục gia tăng, khiến thị trường rơi vào tình trạng dư cung nghiêm trọng.
Thực tế cho thấy, tiêu thụ đường mía liên tục suy giảm và chạm mức thấp nhất trong nhiều năm gần đây. Giá đường nội địa theo đó giảm sâu, thấp hơn cùng kỳ trên 3.000 đồng/kg và phổ biến dưới ngưỡng 17.000 đồng/kg, tạo sức ép lớn lên hiệu quả sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp cũng như thu nhập của người trồng mía.
“Trong thời gian tới, tình trạng dư cung nhiều khả năng sẽ tiếp diễn khi nguồn cung từ vụ ép chưa có dấu hiệu giảm, trong khi nhu cầu thị trường phục hồi chậm. Nếu không có các biện pháp kiểm soát đủ mạnh đối với đường nhập lậu và các hành vi gian lận thương mại, sản phẩm đường mía trong nước sẽ ngày càng mất lợi thế cạnh tranh và gặp khó khăn trong tiêu thụ”, ông Nguyễn Văn Lộc nhấn mạnh.
Ngoài ra, ông Nguyễn Văn Lộc cho biết giá xăng dầu tăng thời gian qua đã kéo theo chi phí vận chuyển gia tăng, khiến giá đường nhập lậu có xu hướng nhích lên, thậm chí cao hơn một số sản phẩm trong nước. Tuy nhiên, nghịch lý là đường nội địa vẫn gặp khó khăn trong tiêu thụ.
Theo ông Lộc, nguyên nhân cốt lõi không nằm ở giá bán, mà ở sự bất bình đẳng về nghĩa vụ tài chính. Đường nhập lậu tiếp tục né tránh các loại thuế, phí và các quy định về hóa đơn, chứng từ, trong khi đường sản xuất trong nước phải tuân thủ đầy đủ. Điều này tạo ra lợi thế cạnh tranh không công bằng. Do đó, dù giá không còn thấp hơn, đường nhập lậu vẫn chiếm lĩnh thị trường và gây sức ép lớn lên các doanh nghiệp mía đường trong nước.
Theo Chủ tịch Hiệp hội Mía đường Việt Nam, vấn đề đặt ra hiện nay không chỉ là cân đối cung – cầu, mà quan trọng hơn là hoàn thiện thể chế quản lý thị trường, siết chặt kiểm soát buôn lậu và minh bạch hóa hoạt động thương mại. Đây được xem là điều kiện tiên quyết để bảo vệ sản xuất trong nước, đồng thời tái lập trật tự thị trường và tạo nền tảng cho ngành mía đường phát triển ổn định, bền vững trong dài hạn.
Chiều 24/7, Thứ trưởng Nông nghiệp và Môi trường Hoàng Trung tiếp và làm việc với ông Vương Hiển Cương, Phó Bí thư chính quyền nhân dân tỉnh Vân Nam (Trung Quốc).
Ngày 11/8, thông tin từ Ủy ban nhân dân tỉnh Đồng Nai cho biết, đã ban hành Kết luận thanh tra số 11-KL-UBND về chấp hành các quy định pháp luật trong công tác quản lý, sử dụng đất, giao khoán đất đối với Công ty cổ phần mía đường La Ngà. Qua thanh tra, đã phát hiện nhiều sai phạm nên vụ việc được chuyển cho Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Đồng Nai để tiếp tục làm rõ.
Ngày 24/11, Tổ kiểm tra, giám sát việc chấp hành quy định về bảo vệ môi trường, tài nguyên nước và các lĩnh vực liên quan với các cơ sở chế biến nông sản trên địa bàn tỉnh Sơn La đã tiến hành kiểm tra, đánh giá hiện trạng sản xuất trước khi bước vào niên vụ 2022-2023 tại Công ty Cổ phần Mía đường Sơn La.
