Nông nghiệp hàng hóa đang tạo diện mạo mới cho kinh tế nông thôn xã Thiệu Trung (Thanh Hóa) khi các hợp tác xã được củng cố, liên kết sản xuất được mở rộng và nhiều sản phẩm đặc trưng được chuẩn hóa theo hướng OCOP. Những lợi thế về đất đai, làng nghề và sản vật địa phương đang được khai thác để nâng giá trị, mở rộng thị trường, tăng thu nhập cho người dân.
Xã Thiệu Trung, tỉnh Thanh Hóa được hình thành trên cơ sở sáp nhập các đơn vị hành chính thuộc huyện Thiệu Hóa cũ trước đây bao gồm xã Thiệu Vận, Thiệu Lý, Thiệu Viên, Thiệu Trung, mà một phần thị trấn Thiệu Hóa. Tại địa phương nông nghiệp vẫn giữ vai trò quan trọng trong cơ cấu kinh tế, nhưng cách làm nông nghiệp đang có những chuyển động đáng chú ý. Thay vì chỉ quan tâm đến diện tích và sản lượng, địa phương ngày càng chú trọng tổ chức sản xuất theo hướng liên kết, nâng chất lượng, tăng giá trị và tìm đầu ra ổn định cho nông sản.
9 tháng đầu năm 2026, tổng diện tích trồng trọt của xã đạt 2.879,9 ha. Riêng diện tích lúa cả năm khoảng 2.198 ha, sản lượng ước đạt 13.708 tấn. Đáng chú ý, chương trình liên kết sản xuất đạt 267,5 ha, tích tụ, tập trung đất đai 30 ha. Các mô hình cây trồng liên kết theo chuỗi giá trị tiếp tục được duy trì, trong đó nhiều loại cây cho giá trị kinh tế khá cao.
Đáng chú các nông sản như dưa chuột cho giá trị khoảng 330-360 triệu đồng/ha; ớt cay 550-600 triệu đồng/ha; dưa vàng 600-660 triệu đồng/ha; bí đỏ, bí xanh khoảng 400-420 triệu đồng/ha và cà chua 400-550 triệu đồng/ha. Cùng với đó, mô hình nhà màng, nhà lưới sản xuất rau, củ, quả an toàn tiếp tục được duy trì với diện tích 1,1 ha.
Những con số này cho thấy dư địa để chuyển từ sản xuất nông nghiệp truyền thống sang nông nghiệp hàng hóa ở Thiệu Trung vẫn còn khá lớn. Vấn đề đặt ra không chỉ là lựa chọn cây gì cho hiệu quả, mà còn là làm thế nào để hình thành vùng sản xuất, kiểm soát chất lượng, tổ chức liên kết và đưa sản phẩm đến đúng thị trường.
Trong định hướng phát triển kinh tế tập thể giai đoạn 2026-2030, Thiệu Trung xác định hợp tác xã nông nghiệp là một trong những hạt nhân của kinh tế nông thôn, hướng tới nông nghiệp sinh thái và nông dân thông minh. Xã đặt mục tiêu đến năm 2030 thành lập mới ít nhất 2 hợp tác xã, tổ hợp tác hoạt động đúng Luật Hợp tác xã; phấn đấu từ 60% số hợp tác xã trở lên hoạt động loại khá, tốt và không có hợp tác xã yếu, kém hoặc ngừng hoạt động.
Quan trọng hơn, kế hoạch không đặt trọng tâm đơn thuần vào số lượng hợp tác xã mà hướng tới thay đổi chất lượng hoạt động. Địa phương phấn đấu có ít nhất 2 hợp tác xã ứng dụng công nghệ cao vào sản xuất và tiêu thụ nông sản; thực hiện truy xuất nguồn gốc và khoảng 50% hợp tác xã nông nghiệp liên kết với doanh nghiệp theo chuỗi giá trị từ sản xuất đến tiêu thụ các sản phẩm chủ lực, trong đó có nông sản và sản phẩm OCOP.
Để làm được điều đó, kế hoạch của xã đặt ra hàng loạt nhiệm vụ từ nâng cao năng lực quản trị, đào tạo cán bộ hợp tác xã, tiếp cận vốn, ứng dụng khoa học công nghệ đến chuyển đổi số và xúc tiến thương mại. Các hợp tác xã được định hướng sử dụng phần mềm quản trị, hệ thống kế toán điện tử, nền tảng thương mại điện tử, đồng thời từng bước ứng dụng công nghệ vào sản xuất, chế biến, bảo quản và tiếp thị sản phẩm.
Ông Trịnh Đình Tùng, Chủ tịch UBND xã Thiệu Trung, cho biết: “Thời gian tới, xã xác định phát triển kinh tế tập thể, nông nghiệp hàng hóa và sản phẩm OCOP là những nhiệm vụ quan trọng để nâng cao giá trị sản xuất, thu nhập cho người dân. Địa phương sẽ tập trung hỗ trợ các hợp tác xã đổi mới phương thức hoạt động, tăng cường liên kết với doanh nghiệp, ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số và xây dựng chuỗi giá trị từ sản xuất đến tiêu thụ. Cùng với đó, xã tiếp tục quan tâm các sản phẩm có lợi thế, hoàn thiện hồ sơ OCOP, xây dựng thương hiệu, mở rộng thị trường, gắn phát triển sản xuất với xây dựng nông thôn mới và phát huy các giá trị làng nghề, văn hóa địa phương.”
Định hướng ấy cũng gắn với yêu cầu huy động nhiều nguồn lực hơn cho khu vực kinh tế tập thể. Kế hoạch của xã xác định tăng cường kết nối hợp tác xã với doanh nghiệp, siêu thị, hệ thống bán lẻ hiện đại; tham gia hội chợ, xúc tiến thương mại, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường. Hợp tác xã có sản phẩm phù hợp được ưu tiên tham gia các chương trình xúc tiến thương mại và phát triển sản phẩm OCOP.
Như vậy, hợp tác xã đang được đặt vào vị trí kết nối giữa hộ sản xuất với thị trường. Khi sản xuất được tổ chức thành vùng, có quy trình và liên kết tiêu thụ, giá trị của nông sản không còn phụ thuộc hoàn toàn vào khâu sản xuất tại ruộng, mà được tạo thêm ở các công đoạn sau thu hoạch, chế biến, bao bì, thương hiệu và phân phối.
Đây cũng là cơ sở để Thiệu Trung gắn phát triển kinh tế tập thể với chương trình xây dựng nông thôn mới. Bởi một vùng quê phát triển bền vững không chỉ cần hạ tầng khang trang mà còn cần những mô hình sản xuất tạo sinh kế, những sản phẩm có thương hiệu và một lực lượng nông dân có khả năng thích ứng với thị trường.
Thực hiện Quyết định số 51/2025/QĐ-TTg ngày 29/12/2025 của Thủ tướng Chính phủ về Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới giai đoạn 2026-2030, xã đã ban hành Đề án “xây dựng, chỉnh trang, nâng cấp kết cấu hạ tầng nông thôn mới và phát triển sản xuất nông nghiệp, sản phẩm OCOP” năm 2026 theo Quyết định số 194/QĐ-UBND ngày 23/2/2026 và Quyết định số 823/QĐ-UBND ngày 31/7/2026. Đề án hướng tới triển khai đồng bộ các cơ chế hỗ trợ, huy động nguồn lực phát triển hạ tầng, sản xuất nông nghiệp và OCOP phù hợp với thực tế sau sắp xếp thôn, khu phố.
Trong năm 2026, xã đã ban hành Công văn số 1327/UBND-KT ngày 10/7/2026 đăng ký tham gia đánh giá, phân hạng và công nhận lại sản phẩm OCOP với Văn phòng Điều phối Chương trình xây dựng NTM tỉnh Thanh Hóa. Đến ngày 20/9, hai sản phẩm của địa phương đã được tổ chức chấm. Trong đó, Giò lụa Tiến Hà được công nhận lại hạng 3 sao, Tỏi đen Suzin được nâng hạng 4 sao. Cùng với đó, hai sản phẩm đăng ký mới ở hạng 3 sao là Dưa vàng Thiệu Đô và Dưa chuột baby Thiệu Đô đã hoàn thiện hồ sơ, dự kiến được chấm trong tháng 11/2026.
Điểm đáng chú ý là hai sản phẩm đăng ký mới không đứng riêng rẽ với quá trình phát triển nông nghiệp của xã. Dưa vàng và dưa chuột đều là những cây trồng đang được tổ chức sản xuất theo hướng hàng hóa, cho giá trị kinh tế cao. Vì vậy, việc đưa sản phẩm vào chương trình OCOP có thể được xem như một bước tiếp theo trong quá trình nâng cấp giá trị: từ cây trồng trên đồng ruộng đến sản phẩm có tên gọi, nhận diện và tiêu chuẩn để bước vào thị trường rộng hơn.
Với Giò lụa Tiến Hà và Tỏi đen Suzin, việc công nhận lại và nâng hạng cũng đặt ra yêu cầu duy trì ổn định chất lượng sản phẩm, mẫu mã, quy trình sản xuất và thị trường. OCOP, vì thế, không chỉ là câu chuyện đạt sao, mà còn là câu chuyện giữ được chất lượng và sức cạnh tranh sau khi sản phẩm đã được công nhận.
Cùng với nông sản, Thiệu Trung còn có lợi thế từ hệ thống ngành nghề truyền thống. Nghề đúc đồng truyền thống, nghề làm nem, giò, bánh chưng, bún, bánh đa nem, bánh tráng, sản xuất vật liệu xây dựng, may mặc… tiếp tục được duy trì và mở rộng. Trong khuôn khổ Lễ hội Đền thờ Lê Văn Hưu năm 2026, 18 doanh nghiệp, hợp tác xã, đoàn thể và hộ kinh doanh trên địa bàn xã đã tham gia với 32 gian hàng trưng bày, giới thiệu sản phẩm.
Đặc biệt xã hiện có 8 nghệ nhân Nhân dân, nghệ nhân ưu tú - những người đã cống hiến, giữ lửa cho nghề. Nhiều sản phẩm đúc đồng của làng nghề được công nhận sản phẩm OCOP, trong đó có những sản phẩm đạt 4 sao như trống đồng Quý Châu; trống đồng Bảy Tuyên, trống đồng Toàn Linh,... Những sản phẩm này không chỉ khẳng định giá trị văn hóa truyền thống mà còn từng bước chinh phục thị trường, trở thành sản phẩm hàng hóa gắn với thương hiệu địa phương.
Từ đây, câu chuyện phát triển sản phẩm địa phương được mở rộng sang văn hóa và du lịch. Xã đang triển khai chương trình phát triển du lịch “Một ngày làm thợ đúc đồng” tại làng nghề Trà Đông, qua đó tạo thêm cách thức để du khách trải nghiệm nghề truyền thống, tìm hiểu văn hóa và tiếp cận sản vật địa phương.
Đặt trong tổng thể ấy, kinh tế tập thể, nông nghiệp và OCOP ở Thiệu Trung đang tạo thành một mạch liên kết. Nông nghiệp cung cấp sản phẩm; hợp tác xã tổ chức sản xuất và liên kết; OCOP góp phần chuẩn hóa, xây dựng thương hiệu; còn thương mại, lễ hội, làng nghề và du lịch mở rộng không gian tiêu thụ.
Định hướng của xã trong những năm tới vì thế không chỉ là có thêm sản phẩm OCOP hay thêm hợp tác xã, mà là hình thành được những chuỗi giá trị thực chất, trong đó người sản xuất có vai trò và hưởng lợi từ quá trình nâng cao giá trị sản phẩm. Kế hoạch phát triển kinh tế tập thể của Thiệu Trung cũng đặt rõ yêu cầu nhân rộng các mô hình hoạt động hiệu quả theo hướng hiện đại, gắn sản xuất với thị trường, liên kết theo chuỗi giá trị và nâng cao thu nhập cho thành viên.
Xác định giá đất cụ thể đang trở thành một trong những khâu khiến nhiều dự án tại Thanh Hóa chậm hoàn tất thủ tục. Từ thiếu dữ liệu, hạn chế nhân lực tư vấn đến vướng mắc pháp lý, Sở Nông nghiệp và Môi trường Thanh Hóa đã đề xuất nhiều giải pháp để khơi thông điểm nghẽn này.
Sau mưa lũ, Thanh Hóa triển khai đợt ra quân vệ sinh môi trường, khơi thông hệ thống tiêu thoát nước và hỗ trợ người dân khôi phục sản xuất. Tỉnh yêu cầu các địa phương làm thực chất, rõ người, rõ việc, xử lý ngay những vấn đề phát sinh từ cơ sở.
Nước lũ rút đến đâu, công tác vệ sinh môi trường được triển khai đến đó. Từ khu dân cư, trường học, trạm y tế đến hệ thống cống rãnh, kênh mương, các lực lượng tại Thanh Hóa đang khẩn trương thu gom rác thải, bùn đất, khử khuẩn, khơi thông dòng chảy, chủ động ngăn ngừa nguy cơ ô nhiễm và dịch bệnh sau đợt mưa lũ lớn.
Trước khi bước vào hoạt động, AEON MALL Thanh Hóa tổ chức chương trình “Cánh rừng Quê hương AEON”, trồng gần 5.000 cây xanh thuộc 18 chủng loại. Hoạt động góp phần tạo cảnh quan, lan tỏa ý thức bảo vệ môi trường và thể hiện định hướng phát triển bền vững của doanh nghiệp.
Thanh Hóa đang từng bước thay đổi cách sản xuất lúa theo hướng tiết kiệm nước, giảm đầu vào, hạn chế đốt rơm rạ và giảm phát thải, mở ra hướng phát triển nông nghiệp xanh, hiệu quả và bền vững.
