Từ “không gian chính sách” đến quản trị tài nguyên, môi trường

Sáng 21/9, HĐND TP. Hồ Chí Minh khóa XI tổ chức Kỳ họp thứ năm - Kỳ họp chuyên đề, tập trung xem xét, quyết nghị nhiều nội dung quan trọng phục vụ phát triển kinh tế - xã hội Thành phố. Theo chương trình, HĐND Thành phố xem xét 38 nội dung, gồm 29 dự thảo Nghị quyết quy phạm pháp luật và 9 dự thảo Nghị quyết cá biệt, trong đó có 24 dự thảo Nghị quyết nhằm cụ thể hóa, tổ chức thực hiện Luật Phát triển đô thị...

Luật Phát triển đô thị được Quốc hội thông qua ngày 24/8/2026 và có hiệu lực từ ngày 1/10/2026, tạo thêm cơ chế, chính sách nhằm thúc đẩy phát triển đô thị đặc biệt, trong đó có TP. Hồ Chí Minh… Phát biểu tại Kỳ họp, Bí thư Thành ủy TP. Hồ Chí Minh Trần Lưu Quang nhấn mạnh, triển khai các cơ chế mới không nên dừng ở việc hoàn thiện hành lang pháp lý, mà quan trọng hơn là biến quyền hạn được trao thành cơ chế cụ thể, khơi thông nguồn lực và tạo kết quả phát triển thực chất.

Theo Bí thư Thành ủy, quyền hạn lớn phải đi liền với trách nhiệm lớn… Sau khi các Nghị quyết được ban hành, cần xác định rõ cơ quan chủ trì, trách nhiệm phối hợp, công việc phải hoàn thành, sản phẩm đầu ra và kết quả cuối cùng. Yêu cầu này đặc biệt quan trọng đối với lĩnh vực nông nghiệp, tài nguyên và môi trường, nơi các chính sách liên quan đồng thời đến đất đai, quy hoạch, hạ tầng, tài nguyên thiên nhiên và sinh kế của người dân.

Trong nhóm chính sách về môi trường, đáng chú ý là dự thảo Nghị quyết quy định đối tượng, mức lưu lượng xả nước thải, bụi, khí thải công nghiệp phải áp dụng quan trắc tự động, liên tục… Theo báo cáo của UBND Thành phố, dự thảo đề xuất áp dụng ngưỡng lưu lượng thấp hơn mức quy định chung của Chính phủ, qua đó mở rộng phạm vi các cơ sở phải thực hiện quan trắc. Đối với nước thải, dự thảo đưa ra ngưỡng từ 400 m3/ngày đối với một số loại hình có nguy cơ ô nhiễm và từ 800 m3/ngày đối với các loại hình khác; đối với bụi, khí thải công nghiệp là các ngưỡng lưu lượng và công suất thiết bị tương ứng.

Nếu được thông qua và thực hiện hiệu quả, cơ chế này tạo thêm cơ sở để Thành phố kiểm soát nguồn phát thải ngay từ cơ sở sản xuất, kinh doanh, thay vì chỉ xử lý khi ô nhiễm đã phát sinh… Kinh phí dự kiến được bố trí từ nguồn chi sự nghiệp môi trường của Thành phố và nguồn vốn của các chủ dự án, doanh nghiệp xả thải.

Một nội dung khác liên quan đến quản lý tài nguyên là dự thảo Nghị quyết về trường hợp thăm dò, khai thác khoáng sản nhóm III, làm vật liệu xây dựng thông thường và nhóm IV, đã được cấp phép không phải thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất theo pháp luật về đất đai… Cơ chế này hướng đến đơn giản hóa một số thủ tục trong phạm vi thẩm quyền mới, đồng thời đặt yêu cầu quản lý chặt chẽ hoạt động khai thác tài nguyên.

Đất đai cũng là trọng tâm lớn tại Kỳ họp… Dự thảo Nghị quyết về trình tự, thủ tục, thẩm quyền thu hồi cơ sở nhà, đất do cơ quan Trung ương quản lý, khi có căn cứ thu hồi theo pháp luật đất đai, nhằm góp phần xử lý các quỹ nhà, đất sử dụng không hiệu quả hoặc không đúng mục đích. Theo hồ sơ trình, nguồn lực đất đai sau khi xử lý có thể phục vụ phát triển hạ tầng, nhà ở xã hội và công trình công cộng.

Cùng với đó, cơ chế thực hiện dự án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư độc lập trước khi phê duyệt chủ trương đầu tư được đưa ra xem xét. Đây là nội dung có mối liên hệ trực tiếp với tiến độ các dự án hạ tầng, chỉnh trang đô thị và khả năng khai thác hiệu quả quỹ đất.

Đối với lĩnh vực nông nghiệp và môi trường, nhóm nội dung về rừng cũng đáng chú ý. UBND Thành phố trình HĐND xem xét chủ trương chuyển mục đích sử dụng rừng sang mục đích khác để thực hiện một số dự án… trong đó có tuyến đường sắt Bến Thành - Cần Giờ, với diện tích rừng là 4,5745 ha; dự án cải tạo, nâng cấp và mở rộng đường Nguyễn Văn Linh, với 0,4395 ha rừng phòng hộ; dự án khai thác và chế biến đá xây dựng tại mỏ Lô 14A núi Thị Vải, với 0,45 ha rừng phòng hộ.

Các nội dung này đặt ra yêu cầu cân bằng giữa phát triển hạ tầng và bảo vệ tài nguyên rừng. Chủ tịch HĐND TP. Hồ Chí Minh Võ Văn Minh đề nghị đại biểu đánh giá kỹ sự cần thiết, tính cấp bách, hiệu quả đầu tư, khả năng cân đối nguồn lực, tiến độ, phương án tổ chức thực hiện và tác động đến đời sống người dân trước khi quyết định.

Quy hoạch xanh, xử lý chất thải và phát triển nông thôn

Một nhóm nội dung có tác động dài hạn đến quản lý tài nguyên và môi trường là các Nghị quyết về quy hoạch… Theo hồ sơ UBND Thành phố trình, HĐND xem xét quy định về loại quy hoạch, hoạt động quy hoạch đô thị và nông thôn, hoạt động kiến trúc; quy hoạch tổng thể Thành phố; quy hoạch không gian ngầm; quy hoạch khu vực phát triển theo định hướng giao thông công cộng (TOD); quản lý, khai thác và phát triển công trình ngầm.

Đặc biệt, quy hoạch không gian ngầm được đặt trong một Nghị quyết riêng, với các nội dung về nguyên tắc quản lý, trình tự lập, thẩm định, phê duyệt, điều chỉnh quy hoạch và huy động nguồn lực xã hội. Nếu được quy hoạch đồng bộ, không gian ngầm có thể trở thành một phần quan trọng của hệ thống hạ tầng đô thị, góp phần giảm áp lực sử dụng mặt đất và tạo thêm dư địa cho các công trình giao thông, kỹ thuật và dịch vụ đô thị.

Dự thảo về Khu vực TOD cũng quy định ranh giới, chỉ tiêu phát triển, tổ chức không gian và trách nhiệm lập, thẩm định, phê duyệt quy hoạch… Cách tiếp cận này gắn phát triển đô thị với hệ thống giao thông công cộng, có ý nghĩa trong sử dụng đất tiết kiệm, tổ chức lại không gian đô thị và phát triển hạ tầng đồng bộ.

Một Dự án môi trường quy mô lớn được trình tại kỳ họp là dự án đầu tư xây dựng hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật Khu liên hợp xử lý chất thải rắn Tây Bắc Thành phố… Theo tờ trình của UBND Thành phố, tổng mức đầu tư dự kiến khoảng 12.106,992 tỷ đồng, hướng đến hoàn thiện hạ tầng theo quy hoạch, cải thiện môi trường, tạo quỹ đất có hạ tầng để thu hút đầu tư vào lĩnh vực xử lý chất thải.

Định hướng của dự án là từng bước hình thành khu liên hợp xử lý chất thải rắn tập trung, ứng dụng công nghệ hiện đại, hạn chế chôn lấp, tăng tỷ lệ tái chế và tái sử dụng chất thải... Đây là hướng tiếp cận chuyển từ xử lý chất thải đơn thuần sang quản lý chất thải theo chuỗi, gắn xử lý với tái chế, tái sử dụng và khai thác giá trị tài nguyên từ chất thải.

Trong phát biểu khai mạc, Chủ tịch HĐND TP. Hồ Chí Minh Võ Văn Minh nhấn mạnh, mỗi chính sách triển khai Luật Phát triển đô thị không chỉ cần bảo đảm đúng quy định, mà còn phải giải quyết các vấn đề thực tiễn, tháo gỡ điểm nghẽn, huy động nguồn lực và tạo chuyển biến mà người dân, doanh nghiệp có thể cảm nhận.

Tinh thần này cũng được Bí thư Thành ủy Trần Lưu Quang đặt ra khi yêu cầu các Nghị quyết phải gắn với sản phẩm đầu ra và khả năng đo lường kết quả. Với chính sách môi trường, hiệu quả không chỉ thể hiện ở việc ban hành quy định, mà cần được kiểm chứng qua số lượng nguồn thải được kiểm soát, mức độ tuân thủ, thời gian xử lý thủ tục và chất lượng môi trường thực tế.

Đối với nông nghiệp và phát triển nông thôn, kỳ họp xem xét dự thảo Nghị quyết quy định nguyên tắc, tiêu chí, định mức phân bổ ngân sách nhà nước thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh giai đoạn 2026 - 2030.

Nội dung này có ý nghĩa trong phân bổ nguồn lực cho khu vực nông thôn, vùng còn khó khăn, gắn phát triển kinh tế với giảm nghèo bền vững và nâng cao chất lượng đời sống. Với không gian phát triển rộng, Thành phố cần tăng cường kết nối đô thị với nông thôn, phát huy giá trị đất đai, sản xuất nông nghiệp và tài nguyên bản địa.

Các chính sách được trình tại Kỳ họp cho thấy nông nghiệp và môi trường ngày càng gắn với quy hoạch, hạ tầng và chất lượng sống. Từ xử lý chất thải, kiểm soát nước thải, khí thải, quản lý rừng, khoáng sản, đất đai đến quy hoạch không gian ngầm và TOD… các lĩnh vực này được đặt trong một tổng thể quản trị đô thị.

Kỳ họp đồng thời còn đặt ra yêu cầu về năng lực tổ chức thực hiện. Theo Bí thư Thành ủy Trần Lưu Quang, HĐND tạo lập hành lang pháp lý, UBND Thành phố tổ chức thực hiện, các sở, ngành phải chuyển cơ chế thành công việc và sản phẩm cụ thể; cấp xã là nơi chính sách trực tiếp đến với người dân và doanh nghiệp.

Quan trắc môi trường chỉ phát huy giá trị khi dữ liệu được thu nhận, quản lý và sử dụng để kiểm soát nguồn thải. Quy hoạch đất đai chỉ phát huy hiệu quả khi được thực hiện thống nhất. Chính sách phát triển nông thôn chỉ thực sự có ý nghĩa khi nguồn lực đến đúng địa bàn, đúng đối tượng và tạo ra sinh kế bền vững.

Ngoài ra, tại Kỳ họp, công tác nhân sự thuộc thẩm quyền cũng được thực hiện… HĐND TP. Hồ Chí Minh đã bầu ông Trương Minh Huy Vũ, Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển TP. Hồ Chí Minh, giữ chức Phó Chủ tịch UBND Thành phố nhiệm kỳ 2026 - 2031, với 118/120 phiếu tán thành.

Việc kiện toàn nhân sự diễn ra cùng thời điểm Thành phố đứng trước yêu cầu triển khai khối lượng lớn cơ chế mới, đặt ra yêu cầu tiếp tục nâng cao năng lực tham mưu, phối hợp liên ngành, quản lý dữ liệu và tổ chức thực thi tại cơ sở.

Từ các nội dung được trình tại Kỳ họp, có thể thấy trọng tâm không chỉ là ban hành thêm Chính sách, mà là tạo ra phương thức quản trị mới, trong đó nguồn lực đất đai, tài nguyên, môi trường và hạ tầng được quản lý theo quy hoạch và gắn với mục tiêu phát triển dài hạn… Với thông điệp xuyên suốt là quyền hạn phải đi cùng trách nhiệm, chính sách phải đi cùng khả năng thực thi và kết quả phải được kiểm chứng bằng những thay đổi cụ thể trong đời sống.

Đối với TP. Hồ Chí Minh, quá trình cụ thể hóa Luật Phát triển đô thị vì vậy không chỉ là câu chuyện quản lý đô thị, mà còn là cơ hội định hình lại cách sử dụng đất, tổ chức không gian, bảo vệ tài nguyên, kiểm soát ô nhiễm, xử lý chất thải, phát triển nông thôn và huy động nguồn lực xã hội… theo hướng hiệu quả, minh bạch và bền vững hơn.