Giữa mênh mang núi đá và mặt nước xanh thẳm của hồ thủy điện Tuyên Quang, những cánh rừng đặc dụng và phòng hộ ở Nà Hang (Tuyên Quang) trải dài như tấm áo choàng bảo vệ vùng thượng nguồn. Ít ai biết rằng để giữ được màu xanh ấy, phía sau là những bước chân lặng lẽ tuần rừng, những ca trực xuyên đêm mùa khô và cả những cuộc vận động thuyết phục bà con sống dựa vào rừng thay đổi thói quen canh tác.
LTS: Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng khốc liệt, thiên tai, suy thoái môi trường và suy giảm đa dạng sinh học đang trở thành những thách thức toàn cầu. Việc bảo vệ và phát triển rừng gắn với bảo tồn đa dạng sinh học không chỉ là trách nhiệm của một ngành, mà là sự lựa chọn chiến lược của Quốc gia. Việt Nam, với hệ thống rừng đặc dụng, phòng hộ và các vườn Quốc gia trải dài từ Bắc tới Nam, đang nắm giữ một kho tàng thiên nhiên vô giá.
Tuyến bài “Giữ rừng và bảo tồn đa dạng sinh học - nền tảng phát triển bền vững” trên Tạp chí điện tử Nông nghiệp và Môi trường sẽ phản ánh những nỗ lực, kết quả, thách thức trong công cuộc giữ rừng, phát triển rừng, bảo tồn và đa dạng sinh học của lực lượng Kiểm lâm và các vườn Quốc gia, khu bảo tồn thiên nhiên, rừng phòng hộ tiêu biểu của đất nước. Qua đó, tôn vinh vai trò của rừng trong việc phòng hộ đầu nguồn, điều hòa khí hậu, duy trì sự sống và sinh kế cộng đồng. Đồng thời khẳng định quyết tâm của Việt Nam trên con đường phát triển xanh, hài hòa với thiên nhiên.
Năm 2025, giữa bối cảnh sắp xếp lại tổ chức bộ máy ngành, Ban Quản lý rừng đặc dụng Nà Hang (Ban) vẫn duy trì nhịp độ công việc, hoàn thành nhiều chỉ tiêu quan trọng. Ở trụ sở đơn vị, ông Tề Minh Giáp, Giám đốc Ban Quản lý rừng đặc dụng Nà Hang, mở tập hồ sơ dày cộp, chậm rãi nói: “Giữ rừng không chỉ là nhiệm vụ chuyên môn mà còn là trách nhiệm với môi trường sống và sinh kế của người dân địa phương”.
Những bước chân lặng thầm giữa đại ngàn
Trên địa bàn 4 xã Nà Hang, Hồng Thái, Yên Hoa và Côn Lôn, Ban đang quản lý hơn 29.134 ha rừng và đất rừng. Trong đó, rừng đặc dụng chiếm phần lớn với trên 21.600 ha. Diện tích rộng, địa hình phức tạp, nhiều khu vực nằm ven hồ thủy điện, giao thông khó khăn, sóng điện thoại chập chờn – đó là “đặc thù” của công tác bảo vệ rừng nơi đây.
Năm 2025, lực lượng bảo vệ rừng đã tổ chức 738 lượt tuần tra với hơn 2.200 lượt người tham gia. Con số tưởng như khô khan ấy lại là minh chứng cho những tháng ngày bám rừng liên tục.
Một cán bộ Tổ bảo vệ rừng xã Hồng Thái chia sẻ: mùa khô, mỗi ca trực phòng cháy chữa cháy rừng (PCCCR) đều được bố trí 24/24 giờ. Chỉ cần một cột khói mỏng bốc lên từ phía sườn núi, anh em lập tức kiểm tra. “Chúng tôi quen với việc đi bộ hàng chục cây số mỗi ngày. Mệt nhưng yên tâm vì rừng vẫn an toàn”.
Năm 2025, trên địa bàn không xảy ra vụ cháy rừng nào. Số vụ vi phạm lâm luật giảm 50% so với năm 2024. Chỉ phát hiện 1 vụ vi phạm và đã chuyển cơ quan chức năng xử lý theo quy định.
Theo ông Tề Minh Giáp: “Kết quả đó có được nhờ sự phối hợp chặt chẽ giữa Ban Quản lý với lực lượng Kiểm lâm, chính quyền cơ sở và đặc biệt là người dân. Khi người dân đồng thuận, công tác bảo vệ rừng sẽ bền vững hơn”.
Song hành với tuần tra là công tác tuyên truyền. Trong năm, đơn vị tổ chức 13 cuộc tuyên truyền với 715 lượt người tham gia, lắp đặt 125 biển cấm lửa, cấm chặt phá rừng và 7 biển tuyên truyền các hành vi bị nghiêm cấm theo Luật Lâm nghiệp.
Giữ rừng ở Nà Hang không chỉ là ngăn chặn vi phạm, mà còn là thay đổi nhận thức – điều vốn khó khăn hơn nhiều so với dựng một tấm biển cảnh báo.
Năm 2025, Ban đã quản lý hiệu quả 29.134,17 ha rừng và đất rừng; tổ chức 738 lượt tuần tra bảo vệ rừng; trên địa bàn không có vụ cháy rừng xảy ra; chỉ có 01 vụ vi phạm lâm luật (giảm 50% so với 2024); trồng rừng thay thế đạt 26,47.
Gắn bảo vệ rừng với sinh kế người dân
Ở rừng đặc dụng Nà Hang có nhiều hộ dân sống gần rừng, đời sống còn khó khăn, một bộ phận vẫn phụ thuộc vào tài nguyên rừng. Vì vậy, để giảm áp lực lên rừng, Ban chú trọng triển khai chính sách giao khoán bảo vệ rừng và chi trả dịch vụ môi trường rừng.
Năm 2025, đơn vị thực hiện giao khoán bảo vệ rừng cho 216 hộ gia đình và 2 cộng đồng thôn; ký hợp đồng chi trả dịch vụ môi trường rừng cho 90 hộ và 2 cộng đồng với diện tích trên 1.171 ha. Ngoài ra, 728 khẩu thuộc 189 hộ đủ điều kiện được đề nghị trợ cấp 30.888 kg gạo bảo vệ và phát triển rừng.
Ông Tề Minh Giáp khẳng định: “Chính sách giao khoán và chi trả dịch vụ môi trường rừng đã tạo động lực để người dân tham gia giữ rừng. Khi họ có thu nhập từ rừng, họ sẽ coi rừng là tài sản cần bảo vệ”.
Việc chi trả tiền công nhận khoán được thực hiện qua tài khoản ngân hàng, đảm bảo minh bạch, kịp thời. Đây là bước chuyển trong quản lý tài chính, hạn chế thất thoát, nâng cao niềm tin của người dân.
Không dừng lại ở bảo vệ, đơn vị còn đẩy mạnh phát triển rừng. Thực hiện các quyết định của UBND tỉnh Tuyên Quang, Ban đã trồng được 26,47 ha rừng thay thế và rà soát gần 10 ha đất đủ điều kiện trồng rừng năm 2026.
Đặc biệt, dự án trồng cây Tràm lá dài trên đất bán ngập khu vực lòng hồ thủy điện Tuyên Quang đã được nghiệm thu đạt 91,67/100 điểm, xếp loại xuất sắc và hoàn thành trước thời hạn hai tháng.
“Chúng tôi muốn tìm ra mô hình cây trồng phù hợp với điều kiện đất bán ngập, vừa bảo vệ môi trường sinh thái, vừa có giá trị kinh tế lâu dài”, ông Tề Minh Giáp chia sẻ.
Trên địa bàn lâm phần do Ban Quản lý rừng đặc dụng Nà Hang đã có 216 hộ, 02 cộng đồng nhận khoán bảo vệ rừng; 90 hộ và 2 cộng đồng hưởng chi trả dịch vụ môi trường rừng; có 728 khẩu được hỗ trợ gạo.
Vượt khó trong sắp xếp tổ chức, giữ vững mục tiêu xanh
Năm 2025 cũng là năm nhiều biến động về tổ chức bộ máy. Đơn vị có thời gian chuyển đổi cơ quan chủ quản; bộ máy lãnh đạo thiếu Phó Giám đốc; Giám đốc kiêm nhiệm thêm đơn vị khác. Lực lượng mỏng trong khi diện tích rừng lớn.
“Khó khăn lớn nhất là nhân lực ít, địa bàn rộng. Nhưng anh em đều xác định tinh thần trách nhiệm cao, không để việc sắp xếp tổ chức ảnh hưởng đến nhiệm vụ bảo vệ rừng”, ông Tề Minh Giáp thẳng thắn.
Bên cạnh đó là những thách thức khách quan: cơ sở hạ tầng vùng lòng hồ còn thiếu thốn; đường sá đi lại khó khăn; trình độ dân trí không đồng đều; một số hộ dân vẫn còn tập quán canh tác lạc hậu.
Tuy vậy, năm 2025, đơn vị vẫn đảm bảo ổn định nội bộ, không để xảy ra mất an ninh trật tự, không cháy nổ, không thất thoát tài sản. 100% cán bộ, viên chức hoàn thành nhiệm vụ; tập thể tham gia tích cực các hoạt động xã hội, quyên góp trên 18 triệu đồng cho các phong trào.
Đối với mục tiêu năm 2026, Ban Quản lý rừng đặc dụng Nà Hang đặt mục tiêu tiếp tục triển khai hiệu quả Phương án quản lý rừng bền vững và Đề án du lịch sinh thái giai đoạn 2021–2030; tăng cường tuần tra các khu vực trọng điểm; hoàn thiện quy hoạch cán bộ; nâng cao chất lượng đội ngũ.
Ông Tề Minh Giáp nhấn mạnh: “Giữ rừng không phải nhiệm vụ của riêng lực lượng chuyên trách. Đó là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị và mỗi người dân. Khi rừng còn, nước còn, sinh kế còn”.
Chiều muộn, từ trụ sở Ban Quản lý rừng đặc dụng Nà Hang nhìn về phía hồ thủy điện Tuyên Quang, những dải rừng xanh thẫm trải dài đến tận chân trời. Đó không chỉ là tài nguyên, mà còn là lá chắn sinh thái cho cả vùng hạ du.
Giữa bộn bề thách thức của biến đổi khí hậu và áp lực phát triển kinh tế, những người giữ rừng ở Nà Hang vẫn lặng lẽ bám rừng, bám địa bàn. Họ hiểu rằng, mỗi hecta rừng được giữ lại hôm nay chính là sự bảo đảm cho ngày mai.
Và như lời ông Tề Minh Giáp: “Chúng tôi không chỉ giữ rừng cho hiện tại, mà còn giữ màu xanh ấy cho thế hệ sau”.
Bài 31: Phú Thọ - Giữ màu xanh trên đất Lạc Thuỷ
>>>>>> Xin vui lòng xem thêm:
- Bài 28: Bảo vệ màu xanh rừng đặc dụng Thượng Tiến
- Bài 27: Giữ màu xanh nơi thượng nguồn - Dấu ấn của Kiểm lâm khu vực IV – Tuyên Quang
- Hiệu quả bước đầu từ mô hình trồng, chế biến măng tre Trinh tại Na Hang
- Bài 10: Kiểm lâm khu vực VI, tỉnh Tuyên Quang - Khi người dân trở thành “tai mắt” của rừng
- Tuyên Quang: Kiểm lâm chủ động giữ rừng gắn với phát triển kinh tế rừng
Để phòng ngừa ô nhiễm và ứng phó sự cố môi trường, những năm qua, UBND tỉnh quan tâm chỉ đạo đồng bộ từ khâu thu hút đầu tư các dự án mới; không thu hút các dự án có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường, không bố trí các dự án ở các khu vực không có hạ tầng cấp, thoát nước.
Thủ tướng Nhật bản Yoshihide Suga trong cuộc họp nội ngày 13/4/2021 cho biết: Việc xử lý nước thải từ Nhà máy Daiichi ở Fukushima bị tàn phá sau thảm họa động đất, sóng thần cách đây 10 năm là một vấn đề nan giải của Nhật Bản.
Theo Báo cáo hiện trạng môi trường biển và hải đảo quốc gia giai đoạn 2016-2020, tài nguyên biển đang bị khai thác quá mức, thiếu tính bền vững. Ước tính, cỏ biển trên toàn vùng biển nước ta từ Quảng Ninh đến Hà Tiên đã mất khoảng 40 - 60%; rừng ngập mặn (RNM) mất đến 70% và khoảng 11% các rạn san hô đã bị phá hủy hoàn toàn, không có khả năng tự phục hồi.
Dầu thải nghi bị đổ trộm theo dòng nước trôi lênh láng, tràn lan khắp cánh đồng ở xã Tích Giang, huyện Phúc Thọ, Hà Nội. Khiến cho nhiều người dân không thể canh tác được ruộng, nguồn nước bị ô nhiễm, nhiều vùng bị nhuộm một màu đen kịt.
Ô nhiễm chất thải nhựa (CTN) là một trong những thách thức về môi trường lớn nhất trên thế giới hiện nay. Tại Việt Nam, tốc độ tăng trưởng kinh tế, công nghiệp hóa và đô thị hóa nhanh chóng đã dẫn tới sự gia tăng đáng kể CTN, gây áp lực không nhỏ lên môi trường, ảnh hưởng đến sức khỏe người dân và các hệ sinh thái.
