Bình dân học vụ số

Câu chuyện bắt đầu từ một người thợ sửa máy bơm…

Trên một chuyến xe xuôi về vùng Đồng Tháp Mười, gặp một người đàn ông trung niên đang lúi húi sửa chiếc máy bơm nước ở một trạm bơm nội đồng. Thấy mọi người đứng xem chăm chú, anh nhoẻn miệng cười: “Hồi trước tui đâu biết gì máy móc. Từ hồi con trai chỉ cho cách xem clip trên YouTube, rồi học dần, giờ sửa được máy, gắn được vòi, thậm chí ráp cả hệ thống tưới nhỏ giọt cho bà con xóm này nữa”.

Có người chen vào hỏi: “Anh học ở đâu mà hay vậy? Ai dạy vậy?”.

Anh gãi đầu nói thấy thương: “Nói nào ngay, tui học… trong điện thoại. Dạy… là mấy người chưa hề quen biết, mà nhờ họ mà mình biết làm”.

Câu chuyện nhỏ ấy khiến nhiều người trầm ngâm. Một người nông dân chưa từng học qua trường lớp kỹ thuật, nhưng biết cách học, biết cách ứng dụng, và từ đó, trở thành “người thầy” trong một xóm nhỏ vùng sâu.

Học không còn là đặc quyền của người có bằng cấp. Học trở thành bản năng sinh tồn trong thời đại số. Và ở đâu có tinh thần học tập, ở đó có hy vọng.

Hồi sinh tinh thần “bình dân học vụ” giữa kỷ nguyên số

Năm 1945, ngay sau khi giành được độc lập, Chủ tịch Hồ Chí Minh phát động phong trào bình dân học vụ, với một mục tiêu giản dị mà lớn lao: diệt giặc dốt.

Gần 80 năm sau, chúng ta lại đứng trước một “giặc dốt” mới, sự mù mờ trong thời đại công nghệ số. Không biết sử dụng điện thoại thông minh, không tra cứu được thông tin, không phân biệt được tin giả, cũng là một dạng “không biết chữ” trong thời đại mới. Và “bình dân học vụ số” chính là cách để chúng ta khơi dậy tinh thần học nữa, học mãi, đưa tri thức đến tận ngõ xóm, luồn qua từng máy điện thoại cũ, đi cùng bà con ra đồng, vào chợ, đến tận nếp nhà.

Phong trào “bình dân học vụ số” ở Đồng Tháp không phải là khẩu hiệu, mà là một hành trình khai phóng tri thức cho cộng đồng.

Làm sao để phong trào không chỉ “đẹp trên giấy”?

Muốn phong trào thực chất, hiệu quả, lan tỏa, cần dựa trên ba nền tảng:

Tổ nhóm xã hội - sức mạnh của cộng đồng nhỏ

Trong chiến dịch bình dân học vụ năm xưa, người biết chữ dạy người chưa biết chữ, làng trên xóm dưới có các “lớp học tre” được dựng lên từ lòng nhiệt thành.

Ngày nay, chúng ta có thể xây dựng các tổ nhóm “bình dân học vụ số” ngay trong ấp, khóm, tổ nhân dân tự quản, hội quán, nhà văn hóa, HTX, hội phụ nữ, đoàn viên thanh niên, giáo viên nghỉ hưu, cán bộ hưu trí… mỗi người biết một chút, cùng nhau chia sẻ, thì chẳng mấy chốc mà kỹ năng số sẽ về tận ngõ, tới từng người.

Từ “nông dân dạy nông dân” chuyển thành “người biết số dạy người chưa biết số”.

Một học sinh lớp 9 biết cách tạo tài khoản Zalo, tra cứu Google Maps, có thể trở thành “người thầy công nghệ” cho bà ngoại mình. Một cán bộ thư viện xã có thể tổ chức buổi “hướng dẫn tìm tài liệu trên mạng” cho các bác nông dân. Một bạn đoàn viên có thể cùng Hội Nông dân xã tổ chức “Ngày thứ bảy công nghệ”. Sức mạnh không đến từ nơi cao, mà trỗi dậy từ bên dưới, khi mọi người cùng học, cùng dạy, cùng trưởng thành.

Cán bộ lãnh đạo phải là người học đầu tiên, người dẫn dắt trước tiên

Người dân sẽ học, nếu thấy lãnh đạo xã học. Cán bộ trẻ sẽ học, nếu thấy bí thư huyện học. Phong trào sẽ lan rộng, nếu người đứng đầu không chỉ chỉ đạo mà còn cùng xắn tay áo. Chúng ta không thể kêu gọi người khác “chuyển đổi số” nếu chính mình còn sợ bảng tính Excel. Không thể cổ vũ “ứng dụng công nghệ” nếu mỗi lần họp vẫn chỉ ghi chép bằng giấy và bút.

Chuyển đổi số bắt đầu từ chuyển đổi nhận thức. Mà nhận thức chỉ chuyển đổi khi người đi trước dám thay đổi. Hãy hình dung một buổi học tại xã, chủ tịch xã là người ngồi ở bàn đầu, mở điện thoại, học cách tải app, quét mã QR, khai báo trực tuyến, bên cạnh là bà con nông dân đang học cùng. Đó là hình ảnh truyền cảm hứng mạnh hơn mọi bài phát biểu.

Lấy thực tiễn làm “giáo trình sống”

Người dân không học kỹ thuật số để… thi bằng A, B, C. Bà con học vì cần bán nông sản qua mạng, vì con đi làm xa cần gọi video, vì muốn cập nhật giá lúa hôm nay, vì muốn biết nắng mưa để làm đất. Bà con học để biết tin tức chính thống, không bị lừa cho vay nặng lãi dẫn đến khánh kiệt, bị lừa đi nước ngoài “làm việc nhẹ mà lương cao” như truyền thông đưa tin hành ngày.

Vậy thì hãy dạy điều gần gũi, thực tế, có ích ngay từ hôm nay, đừng do dự chần chừ, đừng để coi người ta làm trước rồi làm theo, đừng chờ cấp trên làm rồi cấp dưới mới dám làm.

Hãy bắt đầu từ những câu hỏi: Làm thế nào để gửi hình ảnh sản phẩm qua Zalo cho thương lái? Làm sao để vào YouTube xem cách ủ phân hữu cơ, làm thuốc trừ sâu sinh học? Làm sao để đọc bản tin thị trường, kiểm tra giá gạo, giá mít, giá xoài? Làm sao để chụp ảnh đẹp, quay clip giới thiệu sản phẩm nông nghiệp?.

Đó không phải những bài học hàn lâm. Đó là những bài học đời, và mỗi người dân là một học trò đang chờ được khai mở.

“Học để làm” - chứ không chỉ “học cho biết”

Phong trào “bình dân học vụ số” không phải để ai đó được khen là tiên phong.

Không phải để đưa ra con số bao nhiêu “người đã học”. Mà là để sau mỗi lớp học sẽ bắt đầu hành trình mới. Một người dân biết cách tự tra cứu thông tin mình cần. Một chị tiểu thương biết tự chụp ảnh hàng hóa đăng lên mạng. Một bác tài xế biết xem Google Maps để tránh kẹt xe. Một em học sinh giúp bà nội tra cứu kết quả tiêm chủng. Một đoàn viên thanh niên có thể hỗ trợ cho bà con  làm dịch vụ công trực tuyến.

Và lớn hơn cả, là để cả cộng đồng hình thành thói quen học tập suốt đời, để “biết chữ số” không chỉ là kỹ năng, mà trở thành văn hóa với một nếp nghĩ mới, một lối sống mới, là bí kíp sinh tồn và vươn lên trong thời đại ngày nay.

Đừng để người dân bị bỏ lại phía sau

Thế giới đang chạy rất nhanh. Nhưng nếu mỗi xã, mỗi xóm, mỗi làng cùng học từng chút một, thì Đồng Tháp chắc chắn không những không bị bỏ lại phía sau mà còn tạo ra cú hích lịch sử. Ngày xưa, chúng ta từng thắp sáng con chữ bằng ngọn đèn dầu. Ngày nay, hãy thắp sáng tri thức số bằng tinh thần cộng đồng bằng lòng dân.

Học không phải để hơn người khác. Mà để hiểu mình hơn, kết nối nhau hơn, và làm chủ tương lai của chính mình.

Phong trào “bình dân học vụ số”, nếu được nuôi bằng sự chân thành, dẫn dắt bằng hành động cụ thể, vun đắp bằng cộng đồng nhỏ, sẽ không chỉ là một phong trào. Mà sẽ trở thành một cuộc thức tỉnh lặng lẽ nhưng bền bỉ trong lòng mỗi người dân Đồng Tháp.

Hò ơ… Học để sống, học để làm. Học để quê mình không còn loay hoay với cái mình “không biểt”. Một người học, cả xóm cùng vui. Một người dạy, trăm người khai trí… Hò ơ…