Bộ Nông nghiệp và Môi trường đồng hành cùng ngành cà phê Sơn La thích ứng quy định UEDR

Ngày 12/1, Bộ Nông nghiệp làm việc với đoàn công tác của tỉnh Sơn La do Phó Chủ tịch UBND tỉnh Sơn La Nguyễn Thành Công làm trưởng đoàn. Buổi làm việc nhằm tháo gỡ vướng mắc cho tỉnh Sơn La trong việc đáp ứng Quy định chống mất rừng và suy thoái rừng của Liên minh châu Âu (EUDR).

Tháo gỡ vướng mắc thực hiện EUDR cho vùng cà phê Sơn La

Quy định chống mất rừng và suy thoái rừng của Liên minh châu Âu (EUDR) có hiệu lực thực thi từ ngày 30/12/2025, đặt ra những yêu cầu nghiêm ngặt về truy xuất nguồn gốc và trách nhiệm giải trình đối với các sản phẩm nhập khẩu vào thị trường EU. Tại Việt Nam, các ngành hàng xuất khẩu chủ lực như cà phê, gỗ, cao su sẽ chịu ảnh hưởng của Quy định này. 

Tại cuộc họp, ông Nguyễn Đỗ Anh Tuấn, Vụ trưởng Vụ Hợp tác Quốc tế thông tin, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã phối hợp chặt chẽ với các tỉnh, thành phố, tổ chức quốc tế, hiệp hội ngành hàng, doanh nghiệp, người nông dân chủ động triển khai nhiều hoạt động thích ứng với EUDR. Theo danh sách phân loại rủi ro quốc về EUDR được công bố bởi Ủy ban châu Âu, Việt Nam được xếp vào nhóm “rủi ro thấp” về EUDR. Tuy nhiên, việc triển khai tuân thủ EUDR tại Việt Nam vẫn còn gặp nhiều khó khăn như thiếu cơ sở dữ liệu vùng trồng và rừng cập nhật, truy xuất nguyên liệu nhập khẩu còn phức tạp.

Ông Trần Quang Bảo, Cục trưởng Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) nêu rõ, để tuân thủ Quy định chống mất rừng của Liên minh châu Âu (EUDR), sản phẩm nông lâm sản xuất khẩu phải đáp ứng ba yêu cầu cốt lõi. 

Trong đó, không gây mất rừng, sản phẩm phải có nguồn gốc từ các lô đất không bị chuyển đổi từ rừng sau ngày 31/12/2020; sản xuất hợp pháp, tức toàn bộ quá trình sản xuất tuân thủ đầy đủ các quy định của pháp luật Việt Nam về đất đai, lao động, môi trường và nghĩa vụ tài chính. Đồng thời thực hiện báo cáo thẩm định (DDS), trong đó doanh nghiệp phải cung cấp đầy đủ thông tin truy xuất nguồn gốc, đặc biệt là tọa độ địa lý của lô rừng, với lô dưới 4 ha cung cấp tọa độ GPS một điểm và lô từ 4 ha trở lên cung cấp tọa độ đa giác để đảm bảo minh bạch và chính xác chuỗi cung ứng.

Đối với tỉnh Sơn La, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Sơn La Nguyễn Thành Công cho biết, tổng diện tích cà phê toàn tỉnh ước đạt 33.628 ha, tăng 44,25% so với 2024. Nguyên nhân diện tích cà phê tăng mạnh do những năm gần đây giá cà phê liên tục tăng cao, thị trường tiêu thụ thuận lợi, công tác quảng bá, xúc tiến tiêu thụ cà phê được đẩy mạnh, nhiều doanh nghiệp, cơ sở cá thể đã đầu tư thu mua và chế biến các sản phẩm từ cà phê, nên người dân một số địa phương mở rộng diện tích trồng mới.

Trong thời gian qua, tỉnh Sơn La đã tích cực tuyên truyền đến các tổ chức, cá nhân các nội dung về quy định xuất khẩu các hàng hóa và sản phẩm có liên quan đến gây mất rừng và suy thoái rừng của Châu Âu. Đồng thời tiến hành tổ chức triển khai rà soát các diện tích cây nông nghiệp trồng trên đất lâm nghiệp, xây dựng kế hoạch chuyển đổi sản xuất không gây phá rừng, suy thoái rừng; sản xuất bền vững kết hợp với các mục tiêu bảo tồn tài nguyên và đảm bảo an sinh xã hội tại địa phương theo quy hoạch sử dụng đất.

Chia sẻ khó khăn trong quá trình triển khai UEDR, ông Nguyễn Thành Công nhận định, ranh giới giữa diện tích đất lâm nghiệp và đất sản xuất nông nghiệp không có mốc ranh giới, chưa cụ thể rõ ràng trên thực địa dẫn đến việc quản lý đất lâm nghiệp và đất sản xuất nông nghiệp gặp nhiều vướng mắc. Bên cạnh đó, công tác truy xuất nguồn gặp nhiều khó khăn do diện tích cà phê tăng trưởng nóng, dữ liệu chưa cập nhật đầy đủ đối chiếu với cột mốc EUDR đặt ra. 

Để quản lý và phát triển bền vững cây cà phê Sơn La, đặc biệt là xây dựng vùng trồng đáp ứng yêu cầu của Quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu (EUDR), tỉnh Sơn La kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các đơn vị trực thuộc hỗ trợ địa phương rà soát, xây dựng vùng trồng cà phê phát triển bền vững, bảo đảm yêu cầu truy xuất nguồn gốc và phù hợp với quy định chống mất rừng của EUDR; trên cơ sở đó, thực hiện khoanh vùng, phân loại quản lý rủi ro đối với các diện tích cà phê hình thành sau ngày 31/12/2020 theo đúng quy định. 

Đồng thời, tỉnh Sơn La đề xuất được hỗ trợ về chuyên gia tư vấn, tư liệu ảnh viễn thám và phân tích dữ liệu không gian chất lượng cao, cũng như tiếp tục huy động các tổ chức, dự án phối hợp thí điểm phương pháp rà soát, chuẩn hóa dữ liệu, công bố bản đồ rừng tại thời điểm 31/12/2020, xây dựng bản đồ địa chính chính quy và xác định rõ ranh giới giữa rừng và đất canh tác cà phê trên địa bàn.

Đồng bộ giải pháp, hoàn thiện dữ liệu rừng để đáp ứng Quy định EUDR

Theo ông Trần Quang Bảo, Cục trưởng Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm, để chủ động đáp ứng Quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu (EUDR), cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp trước mắt, trong đó trọng tâm là tăng cường truyền thông, nâng cao năng lực cho các bên liên quan và xây dựng kế hoạch hành động ở cả cấp quốc gia và theo từng ngành hàng. Cùng với đó, ngành lâm nghiệp đang khẩn trương rà soát, cập nhật và công bố bản đồ ranh giới rừng tại thời điểm ngày 31/12/2020 - mốc thời gian then chốt theo yêu cầu của EUDR, đồng thời xử lý nghiêm các trường hợp phá rừng trồng cà phê sau thời điểm này và xây dựng hướng dẫn tuân thủ EUDR phù hợp cho từng ngành hàng.

Ông Trần Quang Bảo cho biết thêm, song song với hoàn thiện khung chính sách và quản lý, giải pháp công nghệ đang được đẩy mạnh thông qua việc xây dựng và vận hành nền tảng dữ liệu rừng trực tuyến, cho phép quản lý, cập nhật ranh giới rừng; tự động chồng xếp, đánh giá rủi ro vùng trồng theo tọa độ hoặc polygon; đồng thời chia sẻ dữ liệu thông qua API cho các hệ thống liên quan. Việc sử dụng dữ liệu dùng chung, bảo đảm tính nhất quán và đồng bộ giữa các hệ thống được xác định là nền tảng quan trọng nhằm hỗ trợ cơ quan quản lý, doanh nghiệp và người sản xuất đáp ứng yêu cầu minh bạch, truy xuất nguồn gốc, qua đó nâng cao khả năng tuân thủ EUDR và giữ vững thị trường xuất khẩu nông lâm sản sang EU.

Về phía Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, Cục trưởng Huỳnh Tấn Đạt cho rằng, Quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu (EUDR) vừa là thách thức, vừa là cơ hội đối với sản xuất nông sản của Việt Nam trong tiến trình hướng tới nền nông nghiệp bền vững. Tuy nhiên, khó khăn lớn hiện nay nằm ở công tác truy xuất nguồn gốc, khi việc truy xuất tại nhiều nơi chưa bảo đảm yêu cầu theo EUDR. Do đó, việc triển khai EUDR cần được thực hiện đồng bộ, trên tinh thần tuân thủ quy định pháp luật, để từ đó có các giải pháp phù hợp cho từng ngành hàng; nếu không có định hướng sớm, nguy cơ “vỡ trận” là hiện hữu.

Theo ông Huỳnh Tấn Đạt, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật cam kết đồng hành, hỗ trợ các chương trình tập huấn nhằm nâng cao năng lực cho các bên liên quan; đồng thời phối hợp trong các thủ tục quốc tế về xuất khẩu, chuyển đổi và xử lý các lô hàng xuất khẩu. Ông cũng đề nghị cần phân loại, định hướng thị trường cho các ngành hàng để bảo đảm an sinh xã hội; lưu ý đến các bằng chứng kỹ thuật nhằm chứng minh tính hợp pháp của diện tích sản xuất, làm cơ sở cho hợp đồng mua bán gắn với truy xuất nguồn gốc. Đối với các trường hợp không tuân thủ, cần có biện pháp xử lý phù hợp, đi kèm với việc kiểm soát truyền thông nhằm bảo đảm công khai, minh bạch.

Phát biểu kết luận cuộc họp, ông Nguyễn Đỗ Anh Tuấn, Vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế, đề xuất lựa chọn Sơn La làm địa phương triển khai thí điểm đối với cây cà phê nhằm xử lý các nội dung phát sinh trong quá trình đáp ứng Quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu (EUDR). Ông cho biết, trên cơ sở kết quả thực hiện tại địa phương, các cơ quan liên quan sẽ phấn đấu đến giữa năm 2026 tiến hành đánh giá trên phạm vi toàn quốc mức độ sẵn sàng tuân thủ EUDR của các nhóm ngành hàng. Riêng với cà phê Sơn La, ông thống nhất cần tập trung vào các nội dung then chốt như sử dụng dữ liệu bản đồ ranh giới rừng để phân vùng rủi ro, hoàn thiện khung chế tài xử phạt, đưa cây cà phê vào hệ thống truy xuất nguồn gốc của Bộ, đồng thời nghiên cứu giải pháp chuyển đổi sinh kế và cơ chế ưu tiên ngân sách cho cây trồng chủ lực.