Giữa nhịp sống hối hả, có những câu chuyện lặng lẽ mà bền bỉ níu chân người đọc ví như câu chuyện về cây Bần miền Tây sông nước. Không chỉ là loài cây ven sông, bần trở thành biểu tượng của cách con người sống hài hòa với thiên nhiên, bám rễ để giữ đất, giữ quê. Từ những điều bình dị, câu chuyện mở ra bài học về phát triển bền vững, về cộng đồng và sinh kế. “Đọc sách cùng xích lô” vì thế không chỉ là đọc chữ, mà là đọc đời sống. Bởi có những tri thức không nằm trên trang giấy, mà hiện hữu trong chính những gì ta đang đi qua mỗi ngày.
Có đi dọc bờ sông Tiền, sông Hậu những buổi chiều nước lớn, mới thấy cây bần không chỉ là loài cây. Nó là một nhân chứng, một người bạn, một triết lý sống thầm lặng của đất phương Nam. Giữa mênh mang sông nước, những hàng bần chụm đầu vào nhau, rễ đan vào bùn, tay đan vào gió, giữ cho bờ không sạt, cho làng xóm không mất, cho con người còn nơi neo thuyền, neo ký ức.
Cây bần - biểu tượng của tài nguyên bản địa
Người miền Tây xưa chẳng gọi bần là “tài nguyên”, nhưng bà con biết quý trọng từng phần của nó. Lá non, trái nấu canh chua và làm gỏi, làm mắm, làm giấm; vỏ bần phơi khô đun nước uống giải nhiệt. Mỗi bộ phận đều hữu dụng, không phung phí. Ở góc nhìn hôm nay, đó chính là tư duy tài nguyên bản địa, khai thác hài hòa, biết lấy mà không làm tổn hại, biết dùng mà không vắt kiệt.
Cây bần không chỉ mọc ở đâu có nước, mà mọc ở nơi có tình người, nơi con người biết sẻ chia, sống thuận theo tự nhiên. Bởi vậy, mỗi hàng bần là một bài học nhỏ về phát triển bền vững từ những gì sẵn có quanh mình.
Cây bần - giữ đất, giữ nước, giữ người
Người ta hay nói “bần chua, nước lợ”, nhưng chính nhờ cây bần mà đất ngọt dần lên. Bộ rễ chằng chịt của bần níu chặt phù sa, chống xói lở, làm nên những bãi bồi màu mỡ cho lúa, cho cá, cho người. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và nước biển dâng, cây bần đang âm thầm làm “lá chắn xanh”, giữ cho miền Tây khỏi tan chảy vào biển.
Không cần công trình bê tông đồ sộ, không cần chi phí khổng lồ, chỉ cần trồng thêm hàng bần, ta đang giữ đất, giữ quê. Mỗi người dân trồng bần là một chiến sĩ môi trường. Mỗi bãi bần là một “pháo đài sinh thái” chặn sóng, chắn gió, bảo vệ cuộc sống bao đời.
Cây bần - gắn kết cộng đồng, tạo sinh kế mới
Ở nhiều nơi, cộng đồng ven sông đã cùng nhau phục hồi rừng bần ngập mặn. Bà con lập tổ hợp tác, vừa trồng cây, vừa khai thác bền vững trái bần làm bột, giấm, mứt, rượu, bánh. Cây bần khi ấy không chỉ “sống” trong đất, mà “sống” trong sinh kế, trong tinh thần đoàn kết của làng xóm.
Từ cây bần, người dân học cách hợp tác, chia sẻ giá trị, xây dựng hệ sinh thái sinh kế cộng đồng. Những lớp học ngoài trời, nơi trẻ em được dẫn đi thăm rừng bần, nghe ông bà kể chuyện lũ năm xưa, học cách yêu và bảo vệ thiên nhiên, đó là giáo dục môi trường sống động nhất. Không trên bảng đen, mà giữa bùn non và sóng nước.
Cây bần - triết lý sống của miền sông nước
Cây bần không cao lớn như dừa, không kiêu sa như bàng, chỉ mọc bình dị ven sông, chịu mặn, chịu phèn, chịu ngập. Nhưng càng chịu đựng, nó càng bám rễ sâu, cành lá càng vươn rộng. Giống như người miền Tây, kiên cường mà hiền hòa, chịu thương chịu khó mà luôn hướng ra phía trước.
Cây bần dạy ta một bài học giản dị rằng sức mạnh không ở chỗ vươn cao, mà ở chỗ bám sâu. Muốn giữ đất phải có rễ, muốn giữ người phải có tình, muốn giữ quê phải có cộng đồng.
Hôm nay, khi chúng ta nói đến chiến lược ứng phó biến đổi khí hậu, hãy nhớ đến cây bần. Khi ta bàn về phát triển kinh tế xanh, hãy nhớ đến những người dân đang sống nhờ cây bần. Và khi chúng ta nói về giáo dục thế hệ trẻ, hãy để các em biết cúi đầu chào cây bần, người giữ đất, giữ nước, giữ hồn miền Tây.
Có những bài học không viết trong sách, mà viết bằng rễ cây, bằng bùn non, bằng tình người miền sông nước.
