Chủ động ứng phó hạn hán, xâm nhập mặn năm 2026

Trước nguy cơ xâm nhập mặn, hạn hán và cháy rừng gia tăng trong mùa khô 2025 - 2026, mới đây, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Công điện số 15/CĐ-TTg về việc chủ động ứng phó với xâm nhập mặn ở Đồng bằng sông Cửu Long và hạn hán, cháy rừng ở khu vực Nam Trung Bộ và Đông Nam Bộ.

Thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã có văn bản đề nghị Uỷ ban nhân dân các tỉnh, thành phố thuộc 3 khu vực trên khẩn trương triển khai thực hiện, với tinh thần “rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm”. Mục tiêu cao nhất là không để xảy ra tình huống bị động, bất ngờ trong cung ứng nước cho sản xuất và sinh hoạt.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường yêu cầu các địa phương rà soát, xây dựng kế hoạch sản xuất phù hợp với khả năng nguồn nước; chủ động phòng, chống hạn hán, xâm nhập mặn, cháy rừng và thiếu nước sinh hoạt trên cơ sở bám sát dự báo khí tượng, thủy văn. Việc kiểm kê, cân đối nguồn nước phải được thực hiện trước từng vụ sản xuất; điều chỉnh cơ cấu cây trồng hợp lý, ưu tiên nước cho nhu cầu thiết yếu như sinh hoạt, chăn nuôi và các diện tích cây trồng có giá trị kinh tế cao.

Cùng với đó là hàng loạt giải pháp công trình và phi công trình như nạo vét cửa lấy nước, kênh mương; đắp đập tạm ngăn mặn, trữ ngọt; lắp đặt trạm bơm dã chiến; đào ao tích trữ nước phân tán; hướng dẫn người dân áp dụng kỹ thuật tưới tiên tiến, tiết kiệm. Ở những nơi có nguy cơ thiếu nước sinh hoạt, chính quyền cơ sở phải chủ động thông tin kế hoạch cấp nước, vận động người dân trữ nước sớm, xử lý bảo đảm an toàn, đồng thời đẩy nhanh tiến độ các công trình cấp nước tập trung.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị các tỉnh, thành phố vùng Đồng bằng sông Cửu Long vận hành công trình thủy lợi để tranh thủ lấy nước khi điều kiện về nguồn nước cho phép để tăng cường trữ nước trong hệ thống kênh, rạch, hồ, ao phân tán, bảo đảm trữ đủ lượng nước ngọt sử dụng trong thời gian xâm nhập mặn gia tăng và thời gian còn lại của mùa khô. 

Bộ Nông nghiệp và Môi trường lưu ý các thời điểm xâm nhập mặn tăng ở các cửa sông Vàm Cỏ, Cái Lớn từ ngày 1/3 - 6/3, 19/3 - 23/3, 30/3 - 4/4 và từ 18/4 - 21/4. Sau thời điểm xâm nhập mặn tăng cao và đạt đỉnh, khả năng xuất hiện nước ngọt thường xuyên, thuận lợi cho các công trình thủy lợi lấy nước, nhất là khi triều thấp, vì vậy các địa phương cần tăng cường lấy nước tưới cho cây trồng, dân sinh, tích trữ nước và thau rửa đồng ruộng. Việc xuống giống vụ Hè Thu 2026 ở các vùng công trình thủy lợi chưa bảo đảm chủ động cung cấp nước ngọt ổn định cần chờ chính thức vào mùa mưa để thực hiện.

Với khu vực Đông Nam Bộ và vùng cao nguyên Nam Trung Bộ, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị các địa phương rà soát, khoanh vùng cụ thể các diện tích cây trồng có nguy cơ bị hạn hán, thiếu nước; hướng dẫn người dân giải pháp ứng phó phù hợp, đặc biệt là ở khu vực ngoài vùng công trình thủy lợi phụ trách tưới. Địa phương lưu ý thực hiện giải pháp tích trữ nước phân tán, trường hợp nguy cơ bị thiếu nước nghiêm trọng, thực hiện tưới để duy trì sức sống tối thiểu của cây trồng, kết hợp với việc sử dụng vật liệu sẵn có ở địa phương để giữ ẩm, hạn chế thất thoát nước do bốc hơi.

Đồng thời, phối hợp với các đơn vị quản lý hồ chứa thủy điện và các cơ quan liên quan nhằm thống nhất kế hoạch điều tiết nước cho vùng hạ du, bảo đảm tiết kiệm nguồn nước, phù hợp khả năng lấy nước của công trình thủy lợi phục vụ sản xuất nông nghiệp.

Vùng ven biển Nam Trung Bộ cần tiếp tục thực hiện các giải pháp bảo đảm cung cấp đủ nguồn nước cho sản xuất vụ Đông Xuân 2025 - 2026, giảm thiểu ở mức thấp nhất nguy cơ ảnh hưởng của hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn; đồng thời lưu ý tiết kiệm nguồn nước trữ trong các hồ chứa để cung cấp cho sản xuất vụ Hè Thu 2026.

Các địa phương ven biển Nam Trung Bộ được yêu cầu tổ chức kiểm kê chặt chẽ nguồn nước trữ của từng công trình thủy lợi, dự kiến cụ thể lượng nước còn lại sau khi cung cấp cho sản xuất vụ Đông Xuân; tính toán cân đối khả năng cung cấp để xác định diện tích sản xuất nông nghiệp vụ Hè Thu 2026 phù hợp với khả năng nguồn nước, chỉ tổ chức sản xuất nông nghiệp khi nguồn nước từ các công trình thủy lợi bảo đảm cung cấp cả vụ. 

Cùng với đó chủ động phối hợp với các chủ hồ chứa thủy điện và các cơ quan liên quan xây dựng, thống nhất kế hoạch chi tiết điều tiết nước cho vùng hạ du các hồ chứa thủy điện phục vụ sản xuất nông nghiệp vụ Hè Thu năm 2026, bảo đảm tiết kiệm nguồn nước, phù hợp khả năng lấy nước của công trình thủy lợi.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị các địa phương Đồng bằng sông Cửu Long, Nam Trung Bộ và Đông Nam Bộ tiếp tục ưu tiên nguồn lực đầu tư xây dựng mới, sửa chữa, nâng cấp các hệ thống thủy lợi, đặc biệt là công trình cấp nước, ngăn mặn, công trình cấp nước sinh hoạt tập trung ở các vùng thường xuyên khó khăn về nguồn nước. Địa phương đẩy nhanh tiến độ thi công các công trình để nâng cao năng lực khai thác nguồn nước và hiệu quả khai thác công trình thủy lợi.

Địa phương thường xuyên cung cấp thông tin qua các phương thức truyền thông phù hợp về tình hình nguồn nước, hạn hán, xâm nhập mặn, cháy rừng, thiếu nước sinh hoạt tới người dân, các cấp chính quyền và cơ quan liên quan để nâng cao nhận thức sử dụng nước tiết kiệm, hiệu quả.

Theo nhận định của các cơ quan chuyên môn thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường, tác động từ hoạt động khai thác nước ở thượng nguồn sông Mekong khiến tình hình xâm nhập mặn tại ĐBSCL có thể tăng cao bất thường, trong khi Nam Trung Bộ và Đông Nam Bộ đứng trước nguy cơ hạn hán, thiếu nước, cháy rừng cục bộ.

Thời kỳ cao điểm cần đặc biệt lưu ý ở vùng ven biển Nam Trung Bộ vào tháng 7, 8/2026, vùng cao nguyên Nam Trung Bộ và Đông Nam Bộ vào tháng 3, 4/2026, vùng Đồng bằng sông Cửu Long trong các kỳ triều cường vào tháng 3 - 5/2026.