Nghị quyết 57-NQ/TW ban hành ngày 22/12/2024 đã xác lập một "thời cơ vàng" cho chuyển đổi số quốc gia, tạo hành lang pháp lý vững chắc cho các công nghệ đột phá phát triển. Trong đó, việc ứng dụng Blockchain vào nông nghiệp và môi trường được kỳ vọng sẽ tạo nên một "hệ sinh thái số" minh bạch và bền vững.
Vậy các doanh nghiệp và hợp tác xã cần chuẩn bị gì để không lỡ nhịp trước làn sóng này? Phóng viên Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường đã có buổi trò chuyện cùng ông Trần Xuân Tiến, Tổng thư ký Chi hội Blockchain TP. Hồ Chí Minh về vai trò của Blockchain như một "hạ tầng lõi" trong công cuộc định hình nền nông nghiệp số tương lai.
Phóng viên: Thưa ông, dưới góc nhìn của một chuyên gia về công nghệ chuỗi khối, ông đánh giá thế nào về cục diện ứng dụng Blockchain vào lĩnh vực Nông nghiệp và Môi trường tại Việt Nam hiện nay?
Ông Trần Xuân Tiến: Có thể nói, việc ứng dụng Blockchain trong lĩnh vực Nông nghiệp và Môi trường tại nước ta đang bước vào giai đoạn khởi đầu nhưng ẩn chứa tiềm năng cực kỳ lớn. Đây không đơn thuần là một trào lưu công nghệ, mà là lời giải đặc biệt phù hợp cho các bài toán về minh bạch dữ liệu, truy xuất nguồn gốc và xây dựng niềm tin thị trường. Đây vốn là những điểm nghẽn đã tồn tại nhiều năm, kìm hãm giá trị của ngành nông nghiệp Việt Nam.
Thực tế, chúng ta đang chịu áp lực rất lớn từ các thị trường xuất khẩu như Trung Quốc, EU hay Hoa Kỳ. Các tiêu chuẩn chất lượng ngày càng khắt khe hơn; họ không chỉ cần sản phẩm ngon, mà cần biết sản phẩm đó được trồng ở đâu, dùng phân bón gì, và có xâm hại môi trường hay không? Trong bối cảnh đó, ứng dụng Blockchain không còn là xu hướng nữa, mà đang trở thành yêu cầu tất yếu để tồn tại và phát triển.
Phóng viên: Nói đến thực tế, liệu chúng ta đã có những "quả ngọt" nào từ công nghệ này chưa, thưa ông?
Ông Trần Xuân Tiến: Hiện tại, các thành viên của Chi hội Blockchain TP. Hồ Chí Minh (HBA) đã bắt đầu triển khai những giải pháp thực tế tại Việt Nam. Điển hình nhất là dự án Agrichain của thành viên Exabyte. Đây là một hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản ứng dụng công nghệ blockchain Layer 1. Nền tảng này cho phép ghi nhận toàn bộ vòng đời sản phẩm: từ vùng trồng, quá trình canh tác, thời điểm thu hoạch, các khâu chế biến cho đến tận tay nhà phân phối. Mọi dữ liệu đều minh bạch và quan trọng nhất là không thể sửa đổi, giúp nâng cao đáng kể uy tín của nông sản Việt trên trường quốc tế.
Phóng viên: Cụ thể hơn, Blockchain mang lại hiệu quả như thế nào đối với các doanh nghiệp và đặc biệt là các Hợp tác xã (HTX) - vốn là thành phần kinh tế nòng cốt ở nông thôn?
Ông Trần Xuân Tiến: Tôi cho rằng hiệu quả của Blockchain thể hiện rõ rệt trên 3 trụ cột chính:
Thứ nhất là minh bạch hóa chuỗi cung ứng. Thông qua Blockchain, toàn bộ dữ liệu từ giống cây, phân bón đến quy trình chăm sóc và vận chuyển đều được số hóa. Điều này giúp doanh nghiệp dễ dàng chứng minh chất lượng với đối tác quốc tế. Về phía người tiêu dùng, họ chỉ cần một thao tác quét mã QR là có thể kiểm chứng nguồn gốc sản phẩm ngay lập tức.
Thứ hai là tăng giá trị thương mại và xuất khẩu. Những nông sản có truy xuất nguồn gốc rõ ràng thường được chấp nhận nhanh hơn tại cửa khẩu, giúp giảm thời gian thông quan. Đặc biệt, giá bán của những sản phẩm này có thể cao hơn từ 10% đến 30% so với sản phẩm thông thường, đồng thời giảm thiểu tối đa rủi ro bị trả hàng do không chứng minh được nguồn gốc.
Thứ ba là tối ưu vận hành. Blockchain giúp giảm chi phí giấy tờ và kiểm định thủ công. Trong tương lai gần, chúng ta hướng tới việc tự động hóa quy trình xác thực các loại chứng chỉ như CO, CQ điện tử. Công nghệ này cũng tăng khả năng kết nối giữa nông dân với hệ sinh thái số gồm hải quan, logistics và thương mại điện tử.
Riêng với các HTX nhỏ, Blockchain đóng vai trò như một “hạ tầng số dùng chung”. Họ có thể tiếp cận công nghệ đỉnh cao để quản trị và nâng tầm sản phẩm mà không cần phải bỏ ra nguồn vốn đầu tư quá lớn ban đầu.
Phóng viên: Mọi công nghệ mới đều đi kèm thách thức. Vậy đâu là những trở ngại lớn nhất khi đưa Blockchain về với ruộng đồng, thưa ông?
Ông Trần Xuân Tiến: Có 3 nhóm khó khăn chính mà chúng tôi đang nỗ lực tháo gỡ. Đầu tiên là nhận thức và thói quen. Nhiều doanh nghiệp và nông hộ vẫn chưa hiểu rõ Blockchain là gì và thường có tâm lý ngại thay đổi quy trình canh tác truyền thống.
Kế đến là vấn đề chi phí và hạ tầng. Dù các nền tảng Blockchain (Agrichain) đã cố gắng tối ưu chi phí, nhưng việc triển khai ban đầu liên quan đến thiết bị và đào tạo vẫn là một rào cản với nhiều đơn vị. Thêm vào đó, hạ tầng số tại vùng nông thôn hiện nay vẫn chưa đồng đều.
Cuối cùng là chuẩn hóa dữ liệu. Blockchain chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi dữ liệu đầu vào chính xác và quy trình được chuẩn hóa. Đây là thách thức không nhỏ bởi sản xuất nông nghiệp Việt Nam vốn còn mang tính nhỏ lẻ và phân tán.
Phóng viên: Còn về con người thì sao? Chúng ta có đủ nhân sự để vận hành hệ thống phức tạp này không?
Ông Trần Xuân Tiến: Nguồn nhân lực hiện nay đang thiếu cả về số lượng lẫn chất lượng. Chúng ta rất cần những nhân sự có khả năng kết hợp giữa kiến thức công nghệ Blockchain, nghiệp vụ nông nghiệp chuyên sâu và quản trị chuỗi cung ứng.
Để giải quyết vấn đề này, tôi kiến nghị cần đẩy mạnh đào tạo liên ngành (Agri-tech, Blockchain, Dữ liệu) và tăng cường hợp tác giữa "3 nhà": Doanh nghiệp - Viện nghiên cứu - Trường đại học. Chúng ta cần nhiều hơn nữa các chương trình thực tiễn, đưa các nền tảng như Agrichain trực tiếp xuống địa phương để “đào tạo ngay trong quá trình vận hành”.
Phóng viên: Thế giới đã đi trước chúng ta như thế nào trong cuộc đua này, thưa ông?
Ông Trần Xuân Tiến: Blockchain đã được ứng dụng mạnh mẽ tại các cường quốc nông nghiệp. Chẳng hạn như Mỹ và EU sử dụng IBM Food Trust để truy xuất nguồn gốc thực phẩm toàn diện. Trung Quốc dùng nó để kiểm soát chặt chẽ chuỗi cung ứng nông sản xuất khẩu. Hay Úc đã ứng dụng rất thành công trong việc quản lý chất lượng thịt bò và rượu vang - những mặt hàng chiến lược của họ.
Xu hướng chung của thế giới hiện nay là tích hợp Blockchain với IoT và AI để xây dựng chuỗi cung ứng số toàn diện, kết nối thẳng tới hệ thống hải quan và tài chính. Việt Nam hoàn toàn có thể đi nhanh hơn nếu chúng ta biết tận dụng tốt các nền tảng nội địa như Agrichain - vốn đã được thiết kế để phù hợp với đặc thù sản xuất của Việt Nam.
Phóng viên: Tháng 12/2024, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết 57-NQ/TW về phát triển khoa học, công nghệ và chuyển đổi số. Ông kỳ vọng gì về Nghị quyết này?
Ông Trần Xuân Tiến: Nghị quyết 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 thực sự là “cú hích chiến lược”, “thời cơ vàng” để chúng ta bứt phá. Đối với nông nghiệp và môi trường, Nghị quyết sẽ tạo ra hành lang pháp lý rõ ràng cho các công nghệ mới như Blockchain được thử nghiệm và triển khai rộng rãi trên quy mô lớn.
Nó cũng thúc đẩy các doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư vào công nghệ và hình thành hệ sinh thái số nông nghiệp thực thụ. Trong tương lai gần, tôi tin rằng mỗi sản phẩm nông nghiệp Việt Nam sẽ có một “hồ sơ số” riêng biệt, và Blockchain chính là hạ tầng lõi để quản trị nguồn dữ liệu quý giá này.
Phóng viên: Với vai trò Tổng thư ký Chi hội Blockchain TP. Hồ Chí Minh, ông có đề xuất gì để hiện thực hóa những mục tiêu trên?
Ông Trần Xuân Tiến: Chúng tôi đề xuất tập trung vào 4 nhóm giải pháp:
Chuẩn hóa và phổ cập: Xây dựng bộ tiêu chuẩn dữ liệu truy xuất nguồn gốc chung và đưa các nền tảng như Agrichain về sâu rộng tại các địa phương.
Thí điểm mô hình thực tế: Triển khai tại các vùng trồng trọng điểm theo mô hình kết hợp “Online - Offline”, tức là vừa truy xuất vừa hỗ trợ thương mại.
Kết nối hệ sinh thái: Tích hợp Blockchain với hệ thống hải quan, logistics và các loại chứng chỉ điện tử để tạo ra một dòng chảy thông tin thông suốt.
Nếu tận dụng tốt những lợi thế về công nghệ và chính sách hiện có, Việt Nam không chỉ nâng cao được giá trị nông sản mà còn hoàn toàn có thể trở thành quốc gia tiên phong trong nông nghiệp số tại khu vực.
Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn ông!
Chất thải rắn không được quản lý, xử lý hợp vệ sinh sẽ là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng tới sức khỏe cộng đồng. Những tác động chính có thể kể đến gồm: Tác động đến môi trường đất, nước, không khí, sức khỏe con người và sự phát triển kinh tế, xã hội. Đồng thời, ô nhiễm môi trường do chất thải rắn cũng là nguyên nhân gây ra những xung đột về môi trường. Trong đó, điển hình nhất là xung đột lợi ích giữa các doanh nghiệp gây ô nhiễm môi trường với cộng đồng bị ảnh hưởng. Chính vì thế, việc đưa ra các phương pháp đánh giá để tìm kiếm các giải pháp xử lý chất thải rắn là vấn đề rất cấp thiết hiện nay.
Trước thực tế của vấn nạn ô nhiễm môi trường và biến đổi khí hậu, xã hội đang nhân lên nhiều điển hình quan tâm đến lĩnh vực bảo vệ môi trường, các nhà sáng chế Việt Nam, từ những người làm việc trong các viện nghiên cứu, trường đại học đến các công ty tư nhân, đều đưa ra những giải pháp công nghệ tiên tiến để không chỉ sẵn sàng góp phần giải quyết vấn đề hiện tại mà còn hướng đến việc xây dựng một tương lai xanh.
Lần đầu tiên tại Việt Nam, các nhà khoa học thuộc Cục Viễn thám quốc gia đã tính toán sự phát thải cacbon sử dụng công nghệ viễn thám, hệ thống thông tin địa lý (GIS) kết hợp phần mềm tính toán. Kết quả của Đề tài là cơ sở khoa học quan trọng đưa ra các định hướng nghiên cứu về phương pháp tính toán phát thải cacbon sử dụng công nghệ viễn thám trong thời gian tới.
Lĩnh vực trắc địa và bản đồ (TĐ&BĐ) có vai trò khá lớn từ nhu cầu của con người, nhưng từ lịch sử công nghệ đã không cho phép thỏa mãn được nhu cầu đặt ra. Kể từ khi công nghệ thông tin - truyền thông và công nghệ vệ tinh được vận hành, lĩnh vực TĐ&BĐ đã tạo được những bước phát triển mạnh mẽ, tiệm cận được tới việc thỏa mãn mọi nhu cầu đặt ra. Bước sang thế hệ “thông minh”, lĩnh vực TĐ&BĐ có nhiệm vụ chính là sản xuất thông tin không - thời gian, tạo dựng hạ tầng thông tin cho phát triển. Cơ hội phát triển là rất lớn, nhưng thách thức về dữ liệu gắn với chiều thời gian cũng rất lớn.
Tài nguyên nước ngọt của TP. Hải Phòng đang có nguy cơ ô nhiễm nặng và đáng báo động, vì vậy bài báo này đề xuất giải pháp ứng dụng công nghệ GIS để xây dựng hệ thống thông tin quản lý và giám sát nguồn TNN ngọt của TP. Hải Phòng. Hệ thống được xây dựng nhằm hỗ trợ công tác theo dõi, tổng hợp dữ liệu nhanh chóng, chính xác, thể hiện trực quan vị trí của các nguồn xả thải vào sông, hồ và đưa ra những cảnh báo kịp thời về tình trạng ô nhiễm nguồn nước.
