Đại hội XIV và yêu cầu đặt bảo vệ môi trường ngang tầm nhiệm vụ trung tâm của phát triển

Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu ngày càng cao về chất lượng tăng trưởng, khả năng chống chịu trước những biến động phức tạp của tình hình khu vực và thế giới, việc tiếp tục hoàn thiện tư duy phát triển có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Thực tiễn phát triển đặt ra đòi hỏi phải nhìn nhận đầy đủ, toàn diện hơn mối quan hệ hữu cơ giữa phát triển kinh tế, bảo đảm tiến bộ và công bằng xã hội với bảo vệ môi trường, coi đây là nền tảng bảo đảm cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước trong dài hạn.

Chính trong tinh thần đó, Dự thảo các Văn kiện trình Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV đã có nhiều nội dung mới, thể hiện rõ quyết tâm chính trị và tầm nhìn chiến lược của Trung ương đối với con đường phát triển của đất nước trong thời kỳ tới. Đáng chú ý, lần đầu tiên trong quan điểm chỉ đạo, bảo vệ môi trường được đặt ngang hàng với phát triển kinh tế và xã hội, xác định là nhiệm vụ trung tâm của toàn bộ quá trình phát triển.

"Bảo vệ môi trường được xem là nhiệm vụ trọng yếu, lâu dài, xuyên suốt trong phát triển bền vững của đất nước. Đây là một trong những nội dung quan trọng được nêu trong Dự thảo văn kiện trình Đại hội XIV của Đảng. Lần đầu tiên trong 3 nhiệm vụ chiến lược phát triển kinh tế-xã hội, bảo vệ môi trường là trung tâm đã được khẳng định rõ trong Dự thảo văn kiện trình Đại hội Đảng. Đây không chỉ là sự kế thừa mà còn là bước phát triển trong tư duy của Đảng, thể hiện tầm nhìn chiến lược coi môi trường là trụ cột, nền tảng của mọi chính sách phát triển", PGS, TS. Nguyễn Đình Thọ nhấn mạnh!.

Bổ sung bảo vệ môi trường là nhiệm vụ trung tâm - bước tiến quan trọng về nhận thức

Quan điểm chỉ đạo thứ hai trong Dự thảo Báo cáo chính trị trình Đại hội XIV xác định rõ: “Phát triển kinh tế, xã hội và bảo vệ môi trường là trung tâm…”. Việc Trung ương thống nhất bổ sung “bảo vệ môi trường” cùng với phát triển kinh tế, xã hội là nhiệm vụ “trung tâm” thể hiện bước phát triển quan trọng trong tư duy chỉ đạo, đáp ứng yêu cầu thực tiễn phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Việc bổ sung nội dung này trong Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV đánh dấu sự hoàn thiện và nâng tầm nhận thức về phát triển bền vững, dựa trên ba trụ cột thống nhất: kinh tế - xã hội - môi trường. Đây không còn là sự khẳng định mang tính nguyên tắc, mà là cam kết chiến lược, đặt sinh thái môi trường trở thành một trong những thước đo căn bản trong hoạch định và tổ chức thực hiện chính sách phát triển.

Trong các Cương lĩnh và Nghị quyết Đại hội trước đây, từ Cương lĩnh năm 1991 đến các Nghị quyết Đại hội VII, VIII,… XIII, nội dung bảo vệ môi trường và phát triển bền vững đã được đề cập, song chủ yếu mới dừng ở yêu cầu định hướng. Trên thực tế, nguồn lực và trọng tâm chính sách vẫn tập trung vào thúc đẩy phát triển kinh tế, trong khi môi trường thường được xem là hệ quả cần xử lý sau tăng trưởng. Điểm mới căn bản của Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV là đã xác định bảo vệ môi trường là một trụ cột cấu thành mô hình tăng trưởng mới, qua đó khẳng định rõ quan điểm không đánh đổi lợi ích ngắn hạn để bảo đảm lợi ích lâu dài của quốc gia và các thế hệ tương lai.

Thực tiễn trong nước và kinh nghiệm quốc tế cho thấy, bảo vệ môi trường không đối lập với phát triển kinh tế, mà ngược lại, là điều kiện tiên quyết để phát triển bền vững. Một môi trường trong lành góp phần bảo đảm sức khỏe nhân dân, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực - yếu tố quyết định năng suất và sức cạnh tranh của nền kinh tế. Đồng thời, quản lý, sử dụng hiệu quả tài nguyên thiên nhiên tạo dư địa cho các ngành kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, năng lượng tái tạo và các mô hình tăng trưởng mới.

Đối với Việt Nam, quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa nhanh trong những năm qua đã mang lại những thành tựu quan trọng về phát triển kinh tế - xã hội, song cũng đặt ra nhiều thách thức về ô nhiễm môi trường, suy giảm tài nguyên và tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu. Những vấn đề này nếu không được giải quyết kịp thời, căn cơ sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng tăng trưởng, ổn định xã hội và đời sống nhân dân.

Việc xác định bảo vệ môi trường là nhiệm vụ trung tâm vì vậy không chỉ xuất phát từ yêu cầu nội tại của quá trình phát triển, mà còn là lựa chọn tất yếu để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, bảo đảm sự phát triển hài hòa, bền vững trong dài hạn.

Chủ động hội nhập, tận dụng cơ hội từ chuyển đổi xanh toàn cầu

Trên bình diện quốc tế, Việt Nam đã cam kết phát triển kinh tế xanh, hướng tới trung hòa các-bon vào năm 2050. Những cam kết này vừa tạo áp lực, vừa mở ra cơ hội mới cho phát triển nhanh và bền vững đất nước. Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV thể hiện rõ quan điểm chủ động của Việt Nam trong việc không chỉ thực hiện nghiêm túc các cam kết quốc tế, mà còn biến thách thức thành động lực phát triển.

Theo đó, Việt Nam định hướng thu hút hiệu quả nguồn vốn xanh, tín chỉ các-bon và công nghệ sạch; đẩy mạnh chuyển đổi năng lượng, phát triển kinh tế tuần hoàn, gắn với khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Việc từng bước áp dụng cơ chế định giá chi phí môi trường, thuế sinh thái, tín chỉ các-bon cùng khung pháp lý đồng bộ sẽ tạo đòn bẩy mạnh mẽ cho đầu tư xanh, đồng thời bảo đảm cạnh tranh công bằng giữa các thành phần kinh tế, góp phần khẳng định vai trò, trách nhiệm của Việt Nam trước cộng đồng quốc tế.

Để hiện thực hóa quan điểm bảo vệ môi trường là nhiệm vụ trung tâm, Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV nhấn mạnh yêu cầu tiếp tục hoàn thiện thể chế, chính sách và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về môi trường. Nhà nước đã và đang đẩy mạnh hoàn thiện hệ thống pháp luật, tăng cường thanh tra, kiểm tra, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, kiên quyết không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế đơn thuần.

Cùng với đó, cơ chế phân cấp, phân quyền được tăng cường, tạo điều kiện để chính quyền địa phương chủ động hơn trong quản lý, khai thác và sử dụng tài nguyên theo hướng bền vững. Việc huy động các nguồn lực tài chính xanh thông qua trái phiếu xanh, quỹ bảo vệ môi trường, hợp tác công - tư được coi là giải pháp quan trọng nhằm bổ sung nguồn lực cho bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

Doanh nghiệp thực hiện mô hình tăng trưởng xanh, thân thiện với môi trường được hỗ trợ thông qua các chính sách ưu đãi thuế, tín dụng, chuyển giao công nghệ, góp phần giảm chi phí chuyển đổi, nâng cao năng lực cạnh tranh. Việc ứng dụng hệ thống giám sát thông minh, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo trong quản lý môi trường sẽ giúp nâng cao năng lực dự báo rủi ro, tối ưu hóa sử dụng tài nguyên, kiểm soát phát thải hiệu quả hơn. Kinh tế tuần hoàn được thúc đẩy mạnh mẽ nhằm tăng cường tái chế, giảm phát thải và gia tăng giá trị sản xuất.

“Trong dự thảo lần này, tôi thấy vấn đề bảo vệ môi trường nhận được quan tâm rất lớn. Dự thảo đã đưa vào rất đậm nét nội dung, lĩnh vực môi trường cũng như các mục tiêu, chỉ tiêu để thực hiện. Việt Nam là nước chịu thiệt hại nặng nề từ biến đổi khí hậu. Đây là một thực tế mà chúng ta đã đặt ra để cùng các quốc gia khác đưa ra các giải pháp chống biến đổi khí hậu. Việc Dự thảo văn kiện đưa thêm một trụ cột là bảo vệ môi trường có ý nghĩa rất quan trọng. Điều này thể hiện không đánh đổi môi trường lấy phát triển kinh tế, đặt môi trường ngang hàng với kinh tế và tiến bộ công bằng xã hội. Việt Nam quyết tâm thực hiện các biện pháp mạnh mẽ trong bảo vệ môi trường, xây dựng môi trường xanh, kinh tế tuần hoàn, phát triển bền vững trong thời gian tới” - PGS, TS. Trương Mạnh Tiến chia sẻ!

Từ nhận thức đến hành động, yêu cầu đặt ra trong giai đoạn mới

Việc xác định phát triển kinh tế, xã hội gắn với bảo vệ môi trường là nhiệm vụ trung tâm không chỉ mang ý nghĩa về nhận thức, mà còn đặt ra yêu cầu rất cụ thể trong tổ chức thực hiện. Thách thức lớn nhất hiện nay là loại bỏ tư duy phát triển ngắn hạn, vượt qua những rào cản tâm lý trong quá trình triển khai chính sách, bảo đảm sự thống nhất giữa chủ trương và hành động.

Điều này đòi hỏi sự kiên định trong chỉ đạo, nhất quán trong thực hiện; đồng thời nhấn mạnh vai trò của chuyển đổi số, kinh tế tuần hoàn, đào tạo nguồn nhân lực xanh, tăng cường liên kết giữa các viện nghiên cứu, cơ sở đào tạo với doanh nghiệp và địa phương. Công tác tuyên truyền, truyền thông chính sách cần được đẩy mạnh, làm rõ lợi ích lâu dài của bảo vệ môi trường, qua đó tạo sự đồng thuận xã hội, huy động sự tham gia tích cực của toàn dân.

Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV diễn ra trong bối cảnh đất nước đứng trước cả thời cơ và thách thức đan xen. Việc khẳng định bảo vệ môi trường cùng với phát triển kinh tế, xã hội là nhiệm vụ trung tâm thể hiện tầm nhìn dài hạn, bản lĩnh chính trị và quyết tâm đổi mới tư duy phát triển của Đảng.

Sự đồng thuận của toàn xã hội, cùng với cam kết chính trị mạnh mẽ và hành động quyết liệt của cả hệ thống chính trị, sẽ là yếu tố then chốt để hiện thực hóa quan điểm này. Qua đó, tạo nền tảng vững chắc để đất nước phát triển nhanh và bền vững, bảo đảm hài hòa lợi ích trước mắt và lâu dài, vì mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”, vì tương lai của các thế hệ hôm nay và mai sau.