Nuôi biển thông minh, vận hành siêu cảng thân thiện với môi trường và gìn giữ văn hóa truyền thống là ba mũi nhọn quyết định tương lai thịnh vượng của kinh tế biển Nam Bộ.
Nghị quyết số 20-NQ/TW ngày 28/7/2026 (Nghị quyết 20) của Ban Chấp hành Trung ương Đảng ra đời không chỉ dừng lại ở một văn kiện định hướng định kỳ, mà chính là một "ngọn hải đăng" về tư duy quản trị biển hiện đại trong kỷ nguyên mới. Đây là bước chuyển mình mang tầm vóc lịch sử, thay đổi căn bản từ tư duy "khai thác tài nguyên biển" sang "xây dựng quốc gia biển mạnh". Nghị quyết 20 đã xác lập một thế trận mới, nơi biển không chỉ là không gian sinh tồn mà còn là động lực tăng trưởng cốt lõi, là nền tảng sức mạnh tổng hợp quốc gia.
Trong chiến lược vĩ mô này, TP. Hồ Chí Minh cùng vùng biển phía Nam được định vị là "đầu tàu" của hệ sinh thái kinh tế biển. Với sự sắc bén trong hoạch định và quyết liệt trong hành động, khu vực này đang tiên phong khai phá những "động lực mới", bắt đầu từ cuộc cách mạng trong nuôi trồng thủy sản công nghệ cao cho đến những đột phá về thể chế hạ tầng cảng biển.
Nghị quyết 20 xác định việc cơ cấu lại ngành thủy sản là giải pháp then chốt để hóa giải mâu thuẫn giữa phát triển thâm canh và bảo tồn hệ sinh thái. Mục tiêu chiến lược là đưa giá trị sản xuất nuôi biển tăng bình quân 8%/năm, chiếm tỷ trọng 15% tổng giá trị sản xuất thủy sản vào năm 2030. Đây là những con số biết nói, minh chứng cho khát vọng đảm bảo an ninh lương thực và nâng tầm vị thế xuất khẩu Việt Nam trên bản đồ thế giới.
Sự đột phá không chỉ nằm ở quy mô mà còn ở mô hình quản trị. Chúng ta đang chuyển dịch mạnh mẽ sang hình thức "Cụm công nghiệp nuôi biển" – một thực thể kinh tế tích hợp đa giá trị. Thay vì nuôi trồng manh mún, chính sách ưu tiên tín dụng cho nuôi biển xa bờ đã tạo đòn bẩy cho ngư dân hiện đại hóa đội tàu. Tại vùng biển phía Nam, những "tàu nuôi trồng thông minh" và lồng nuôi tích hợp năng lượng tái tạo đang trở thành hiện thực.
Đáng chú ý, đây không thuần túy là bài toán lợi nhuận. Việc phát triển các tàu thông minh có khả năng tự chủ năng lượng là giải pháp chiến lược để duy trì sự hiện diện dân sự thường xuyên trên biển, khẳng định chủ quyền một cách bền vững. Một nền kinh tế biển xanh, dựa trên dữ liệu số và công nghệ tự hành, chính là lá chắn thép bảo vệ lợi ích quốc gia từ sớm, từ xa.
Kiên định với nguyên tắc "không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng đơn thuần", Nghị quyết 20 đặt ra yêu cầu quản trị không gian biển nghiêm ngặt. Tại đây, Cần Giờ được xem là "phép thử" cho năng lực quản trị hiện đại của TP. Hồ Chí Minh. Việc phân vùng chức năng tại Cần Giờ được thực hiện dựa trên triết lý tách biệt hoàn toàn giữa các trung tâm logistics và vùng lõi rừng ngập mặn. Mọi dự án hạ tầng đều phải tuân thủ nguyên tắc đanh thép: "chặt cây phải trồng lại cây" và vận hành hệ thống quan trắc môi trường liên tục.
Dự án Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ với quy mô vốn 128.000 tỷ đồng là biểu tượng mới của khát vọng này. Tuy nhiên, dưới góc nhìn của một chiến lược gia, giá trị của cảng không chỉ nằm ở những cầu bến đồ sộ mà ở khả năng kéo giảm chi phí logistics quốc gia – hiện đang ở mức cao đáng báo động (16-18% GDP). Mục tiêu đến năm 2030 là đưa con số này xuống dưới 12%. Để đạt được điều đó, cảng Cần Giờ không vận hành độc lập mà kết nối hữu cơ với cụm Cái Mép - Thị Vải, tạo thành một "chuỗi logistics liên hoàn".
Sự kết nối này được bảo đảm bởi mạng lưới giao thông đa phương thức: từ tuyến đường vượt biển Cần Giờ - Vũng Tàu dài 14km, cao tốc Bến Lức - Long Thành đến tuyến đường sắt Biên Hòa - Vũng Tàu. Đây là mạch máu giao thông chiến lược phá vỡ mọi điểm nghẽn vùng, nối liền cửa ngõ đại dương với sân bay quốc tế Long Thành.
Đặc biệt, Nghị quyết 20 mở đường cho sự ra đời của các Khu thương mại tự do (FTZ) gắn với cảng biển. Đây chính là một "sandbox thể chế" (hộp cát thể chế) để thử nghiệm các chính sách vượt trội như cơ chế "một cửa" (one-stop service), miễn thuế hải quan cho hàng trung chuyển và áp dụng mô hình "Free Port" như Singapore hay Incheon. Đây là cơ hội để Việt Nam chuyển hóa lợi thế địa lý thành lợi thế cạnh tranh toàn cầu.
Đòn bẩy du lịch từ văn hóa biển quê hương
Sức mạnh của một quốc gia biển không chỉ được đo bằng năng lực bốc xếp mà còn ở "năng lượng mềm" – di sản văn hóa biển. Nghị quyết 20 đặt mục tiêu số hóa 100% di sản văn hóa biển, biến những mạch ngầm bản sắc như lễ hội Nghinh Ông thành tài sản số, tạo động lực cho chuỗi đô thị du lịch sinh thái liên vùng Cần Giờ - Vũng Tàu.
Sự phát triển kinh tế phải gắn liền với nhân văn và chủ quyền. Với vùng biển quản lý rộng hơn 615.000km², Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 3 đang thực thi một nhiệm vụ chính trị trọng tâm: chống khai thác IUU để tháo gỡ "thẻ vàng" EC. Qua chương trình "Cảnh sát biển đồng hành với ngư dân", chúng ta đang xây dựng một "thế trận lòng biển" vững chắc. Khi mỗi ngư dân là một cột mốc chủ quyền, khi sinh kế của họ được bảo đảm bởi nền kinh tế biển xanh, chủ quyền quốc gia sẽ được giữ vững từ chính ý thức tự giác và lòng yêu biển của Nhân dân.
Hành trình hiện thực hóa Nghị quyết 20 đòi hỏi sự hội tụ của ba trụ cột: Kinh tế công nghệ cao - Quản trị xanh - Văn hóa nội sinh. TP. Hồ Chí Minh, với vị thế là đô thị hạt nhân, đang gánh vác sứ mệnh dẫn dắt bước chuyển mình từ "bám sông" sang "vươn biển".
Với niềm tin sắt đá vào tầm nhìn của Đảng và sự đồng thuận của toàn xã hội, TP. Hồ Chí Minh sẽ trở thành một đô thị biển bản sắc, hiện đại và thịnh vượng, đóng góp xứng tầm vào khát vọng đưa Việt Nam vươn tầm đại dương, trở thành quốc gia biển mạnh vào năm 2030 và tầm nhìn 2045.
Báo chí đóng vai trò quan trọng trong lan tỏa tinh thần và nội dung Nghị quyết 20-NQ/TW, góp phần nâng cao nhận thức về vị trí chiến lược của biển, đảo Việt Nam. Thông qua những chuyến tác nghiệp thực tế, các nhà báo phản ánh đời sống ngư dân cho đến phát triển kinh tế biển và khẳng định chủ quyền quốc gia trên biển.
Muốn trở thành quốc gia biển mạnh, Việt Nam không chỉ cần khai thác tốt hơn những lợi thế sẵn có mà phải từng bước làm chủ tri thức, dữ liệu và công nghệ biển. Đây cũng là yêu cầu xuyên suốt được đặt ra tại Hội thảo “Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong triển khai Nghị quyết số 20-NQ/TW về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh” tổ chức tại Nha Trang (Khánh Hòa) ngày 21/8.
Theo tinh thần Nghị quyết số 20-NQ/TW, TP. Hồ Chí Minh và các tỉnh phía Nam đang góp phần hiện thực hóa mục tiêu đưa Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh bằng "đôi chân" công nghệ và thể chế đột phá.
