Giai đoạn 2026 - 2030 đặt ra yêu cầu phát triển mới, đó là phải tăng tốc để phấn đấu tăng trưởng “hai con số”, nâng sức chống chịu trước bất định toàn cầu. Vì vậy, chúng ta cần hành động với tinh thần đổi mới, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích quốc gia, dân tộc; đặt khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số vào vị trí trung tâm của chiến lược phát triển đất nước.
Giai đoạn 2026 - 2030 đặt ra yêu cầu phát triển mới, đó là phải tăng tốc để phấn đấu tăng trưởng “hai con số”, nâng sức chống chịu trước bất định toàn cầu. Nhấn mạnh bối cảnh này, đại biểu Trần Văn Khải - Đoàn ĐBQH tỉnh Ninh Bình nêu rõ, trong bối cảnh rủi ro thương mại, địa chính trị khó dự báo, bài toán cốt lõi của chúng ta là đầu tư công phải nhanh hơn, nhưng quan trọng hơn là “thông minh hơn”, ưu tiên hạ tầng số, hạ tầng năng lượng, hạ tầng đổi mới sáng tạo, tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững và nâng cao đời sống nhân dân bền vững. Vấn đề đặt ra là cần nhận diện và tháo gỡ các thách thức mới.
Khi đặt kế hoạch đầu tư công 2026 - 2030 trong “trục” Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, đại biểu nhận thấy còn một số thách thức cần chỉ ra đầy đủ hơn.
Một là rủi ro lạc hậu công nghệ và lãng phí dự án số. Bởi vòng đời công nghệ ngắn nhưng quy trình đầu tư rất dài, chậm một nhịp sẽ bỏ lỡ lợi thế.
Hai là khoảng trống thể chế cho đầu tư tài sản vô hình, bao gồm dữ liệu, phần mềm lõi, thuật toán, sở hữu trí tuệ. Nếu thiếu cơ chế đặt hàng, khoán chi, mua sắm theo kết quả một cách cụ thể sẽ làm chuyển đổi số bị “kéo lùi”, khó tạo ra năng suất như kỳ vọng.
Ba là, rủi ro an ninh mạng và chủ quyền dữ liệu. Càng số hóa sâu, bề mặt tấn công càng lớn, sự cố mạng có thể làm gián đoạn dịch vụ công và hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Bốn là, thiếu nhân lực chất lượng cao và năng lực quản trị dự án số, dự án khoa học công nghệ ở cả trung ương và địa phương, nhất là cấp tỉnh; đầu tư tiền mà thiếu người sẽ “đứt gãy” vận hành trong chuyển đổi số.
Năm là "nút thắt" về năng lượng và môi trường của chuyển đổi số như trung tâm dữ liệu, trí tuệ nhân tạo (AI), tiêu thụ điện lớn. Nếu không gắn chặt với an ninh năng lượng và tiêu chuẩn xanh, tăng trưởng số có thể bị kìm hãm bởi hạ tầng điện và áp lực phát thải.
Để vượt qua các thách thức trên, ĐBQH Trần Văn Khải kiến nghị nhóm giải pháp trọng tâm, thống nhất với tinh thần Nghị quyết 57 - NQ/TW, đó là: đổi mới thể chế - phát triển hạ tầng - phát triển nhân lực - giám sát theo kết quả.
Song song với đó, cần thiết lập cơ chế quản trị danh mục dự án Nghị quyết 57-NQ/TW theo mô hình “quản lý danh mục”. Tập trung vào nền tảng dùng chung; tránh đầu tư dàn trải, trùng lặp; yêu cầu dữ liệu chuẩn “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung”; dự toán đủ chi phí vận hành, bảo trì để hệ thống hoạt động liên tục, ổn định.
Theo đó, trước hết, cần đổi mới cách làm dự án số, xây dựng danh mục dự án trọng điểm thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW theo kiến trúc tổng thể quốc gia; triển khai mô hình theo modul, tiêu chuẩn mở, nghiệm thu theo chỉ số đầu ra (liên thông dữ liệu, tỷ lệ dùng chung, độ sẵn sàng dịch vụ). Đồng thời, áp dụng mua sắm theo kết quả để rút ngắn chu kỳ thiết kế đấu thầu, giảm rủi ro lạc hậu về công nghệ.
Thứ hai, hoàn thiện thể chế cho tài sản vô hình và mua sắm đổi mới sáng tạo. Cho phép đặt hàng, khoán chi, thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) đối với nhiệm vụ khoa học công nghệ, dữ liệu và nền tảng số; quy định rõ quản trị rủi ro, trách nhiệm giải trình và cơ chế bảo vệ cán bộ dám đổi mới vì lợi ích chung.
Thứ ba, coi an ninh mạng là cấu phần bắt buộc, mọi dự án số dùng ngân sách phải có “an toàn ngay từ thiết kế”, dự toán đủ cho giám sát, sao lưu, khôi phục và kiểm thử độc lập dữ liệu; ưu tiên các nền tảng dữ liệu, định danh, logistics, y tế, giáo dục.
Thứ tư, đầu tư cho con người, đây là một trong những nội dung rất cấp bách hiện nay. Theo đó, dành nguồn lực cho đào tạo STEM, quản lý dự án số, thu hút chuyên gia; đồng thời huy động khu vực tư nhân tham gia PPP phù hợp, để đầu tư công thật sự là “vốn mồi” cho đổi mới.
Cuối cùng, gắn với năng lượng và môi trường, thẩm định bắt buộc nhu cầu điện, hiệu suất năng lượng cho dự án số quy mô lớn; công khai tiến độ - giải ngân - KPI, đánh giá độc lập giữa kỳ và gắn trách nhiệm người đứng đầu với hiệu quả dài hạn.
Với tầm nhìn chiến lược của Đảng, sự chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ và sự giám sát chặt chẽ của Quốc hội, đại biểu Trần Văn Khải tin tưởng rằng, Kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030 sẽ trở thành đòn bẩy quan trọng để Việt Nam bứt phá, đạt mục tiêu tăng trưởng "hai con số", nâng cao năng lực tự chủ và khả năng chống chịu trước các biến động toàn cầu.
"Chúng ta cần hành động với tinh thần đổi mới, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích quốc gia, dân tộc; đặt khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số vào vị trí trung tâm của chiến lược phát triển đất nước", đại biểu Trần Văn Khải nhấn mạnh.
Các ĐBQH đề nghị tiếp tục chuyển đổi mạnh mô hình tăng trưởng từ chiều rộng sang chiều sâu, đặt năng suất đổi mới sáng tạo và khoa học công nghệ làm động lực trung tâm. Đồng thời hoàn thiện hạ tầng số đối với các tỉnh miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
"Công nghệ không tự tạo ra đột phá, con người mới là yếu tố quyết định việc làm chủ, phát triển và đưa công nghệ vào thực tiễn". Nhấn mạnh quan điểm này, ĐBQH Nguyễn Thị Lan cho rằng cần một chương trình đột phá trong phát triển nguồn nhân lực, không đào tạo đại trà mà tập trung xây dựng lực lượng nòng cốt có khả năng làm chủ công nghệ lõi, dẫn dắt nghiên cứu và tạo ra giá trị thực.
"Chúng ta không chấp nhận tăng trưởng nóng; tăng trưởng cao mà phải đánh đổi bằng sự bất ổn vĩ mô, vì cái giá phải trả sẽ rất đắt và lớn hơn rất nhiều", Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng khẳng định.
Thực hiện thắng lợi Nghị quyết 57-NQ/TW không chỉ là yêu cầu phát triển mà còn là mệnh lệnh của thời đại. Khẳng định quan điểm này, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Trần Văn Khải nêu rõ Nghị quyết số 57-NQ/TW phải trở thành động lực then chốt của tăng trưởng và năng lực chống chịu quốc gia; thật sự trở thành “đột phá quan trọng hàng đầu” và “động lực chính” của mô hình tăng trưởng mới.
Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng khẳng định vẫn còn nhiều dư địa phát triển, cả về nội lực lẫn các tiềm năng, lợi thế và cho rằng trong giai đoạn tới, Việt Nam không thể tiếp tục dựa vào mô hình tăng trưởng cũ, thay vào đó phải chuyển mạnh sang phát triển dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Đây được xác định là yếu tố “cốt tử”, là “trái tim” của mô hình tăng trưởng mới.
