Giữa những cánh rừng nguyên sinh trên dãy Hoàng Liên Sơn hùng vĩ, sâm Lai Châu đang từng bước khẳng định vị thế của một dược liệu quý hiếm mang tầm quốc gia. Không chỉ là nguồn gen đặc hữu có giá trị khoa học cao, sâm Lai Châu còn mở ra hướng phát triển kinh tế mới dựa trên nền tảng bảo tồn tài nguyên rừng, phát triển sản xuất hàng hóa và du lịch sinh thái. Ngày nay, nhu cầu dược liệu chất lượng cao ngày càng gia tăng, việc định vị đúng vai trò của sâm Lai Châu có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển bền vững của địa phương và ngành dược liệu Việt Nam.
Sâm Lai Châu được các nhà khoa học xác định là một trong những loài của sâm quý, đặc hữu của Việt Nam, cùng loài với sâm Ngọc Linh, loại dược liệu được xem là “quốc bảo” của Việt Nam. Việc phát hiện và nghiên cứu loài sâm này đã mở ra nhiều triển vọng trong lĩnh vực dược liệu và y học cổ truyền.
Trong những năm qua, hàng loạt nhiệm vụ khoa học công nghệ cấp quốc gia, cấp bộ và cấp tỉnh đã được triển khai nhằm đánh giá giá trị sinh học, hóa học cũng như khả năng phát triển của sâm Lai Châu. Nhiều công trình nghiên cứu được công bố trên các tạp chí quốc tế đã góp phần khẳng định vị thế khoa học của loài dược liệu quý này.
Theo PGS, TS. Đỗ Thị Hà, Phó Viện trưởng Viện Dược liệu (Bộ Y tế), các kết quả nghiên cứu thời gian qua cho thấy, sâm Lai Châu chứa hàm lượng saponin rất cao, thuộc nhóm dược liệu có giá trị hàng đầu hiện nay. Đặc biệt, hoạt chất Majonoside R2 (MR2) – hợp chất đặc trưng của sâm Việt
Đặc biệt, kết quả phân tích trên các mẫu sâm 5 - 7 năm tuổi cho thấy, hàm lượng saponin tổng số dao động từ khoảng 17 - 20%, cao hơn nhiều so với nhiều loại sâm và tam thất khác. Trong số các mẫu khảo sát, gần một nửa đạt hàm lượng MR2 trên 4,5%, thể hiện tiềm năng lớn trong việc chọn tạo giống chất lượng cao.
Không chỉ vậy, các nghiên cứu về thành phần hóa học, sắc ký định tính và định lượng cũng đang tạo cơ sở quan trọng để xây dựng tiêu chuẩn chất lượng riêng cho sâm Lai Châu. Đây là bước đi cần thiết nhằm tạo hành lang pháp lý, nâng cao khả năng kiểm soát chất lượng và phát triển thị trường trong tương lai.
Theo ông Nguyễn Thành Đồng, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lai Châu, trước khi được các nhà khoa học phát hiện và nghiên cứu, sâm Lai Châu đã hiện diện trong đời sống của đồng bào các dân tộc vùng cao như Hà Nhì, Dao, H’Mông… từ nhiều thế hệ.
Người dân địa phương thường gọi loài cây này bằng những cái tên quen thuộc như “tam thất đen”, “tam thất đỏ” hay “củ tăng lực”. Theo kinh nghiệm dân gian, sâm được sử dụng để bồi bổ sức khỏe, phục hồi thể trạng sau lao động nặng nhọc, hỗ trợ điều trị cảm lạnh và giúp phụ nữ sau sinh nhanh hồi phục.
Những tri thức bản địa được lưu truyền qua nhiều thế hệ đã góp phần tạo nên nền tảng văn hóa và giá trị truyền thống cho sâm Lai Châu. Đây cũng là yếu tố quan trọng giúp sản phẩm có chiều sâu về mặt thương hiệu, khác biệt với nhiều loại dược liệu khác trên thị trường.
Việc kết hợp giữa tri thức bản địa và các nghiên cứu khoa học hiện đại không chỉ góp phần bảo tồn giá trị văn hóa mà còn tạo ra cơ sở để phát triển sản phẩm theo hướng bền vững, nâng cao giá trị gia tăng và khả năng cạnh tranh.
Đặc biệt, trong những năm gần đây, sâm Lai Châu đang dần chuyển mình từ một loài cây thuốc quý hiếm thành ngành hàng có giá trị kinh tế cao.
Ông Nguyễn Thành Đồng cho biết, thời gian qua được sự quan tâm của Chính phủ, các bộ ngành và tỉnh Lai Châu đã tạo động lực mạnh mẽ cho quá trình phát triển cây sâm. Sâm Lai Châu được đưa vào Chương trình phát triển sâm Việt
Đặc biệt, Nghị quyết số 17-NQ/TU của Tỉnh ủy Lai Châu về phát triển Sâm Lai Châu giai đoạn 2024 - 2030 đã xác định đây là một trong những ngành hàng chiến lược của địa phương. Đến nay, tổng diện tích trồng sâm khoảng trên 150 ha, tập trung ở những xã có diện tích rừng lớn như Mường Tè, Phong Thổ, Tam Đường… Hiện nay, nhiều doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ dân đã tham gia đầu tư phát triển vùng nguyên liệu. Diện tích trồng sâm dưới tán rừng không ngừng được mở rộng, tạo ra việc làm và nguồn thu nhập ổn định cho người dân vùng cao.
Theo ông Nguyễn Thành Đồng, giá trị kinh tế của sâm Lai Châu không chỉ nằm ở củ sâm tươi. Quan điểm phát triển mới của địa phương là không bán củ mà bán giá trị, hướng tới xây dựng hệ sinh thái sản phẩm đa dạng như hồng sâm, trà sâm, nước uống dinh dưỡng, thực phẩm chức năng, mỹ phẩm và các sản phẩm chăm sóc sức khỏe khác. Cách tiếp cận này giúp kéo dài chuỗi giá trị, gia tăng lợi nhuận và giảm áp lực khai thác nguồn nguyên liệu thô.
Một trong những giá trị nổi bật nhất của sâm Lai Châu là khả năng phát triển dưới tán rừng tự nhiên.
Khác với nhiều loại cây trồng khác, sâm Lai Châu yêu cầu điều kiện sinh thái đặc biệt, bao gồm độ cao lớn, khí hậu mát mẻ và hệ sinh thái rừng nguyên sinh được bảo vệ tốt. Chính vì vậy, việc phát triển vùng trồng sâm đồng nghĩa với việc bảo vệ rừng.
Thực tế cho thấy, mô hình trồng sâm dưới tán rừng đang tạo ra hướng phát triển kinh tế hiệu quả cho nhiều địa phương vùng cao. Người dân có thể khai thác giá trị kinh tế từ rừng mà không cần chặt phá cây rừng hay chuyển đổi mục đích sử dụng đất. Nguồn thu từ sâm cao hơn nhiều lần so với các cây trồng truyền thống, góp phần nâng cao đời sống của người dân, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số.
Mô hình này còn tạo điều kiện để phụ nữ, người cao tuổi (đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số) và lao động tại chỗ tham gia sản xuất. Nhờ đó, hạn chế tình trạng lao động trẻ phải rời quê hương đi làm ăn xa, đồng thời duy trì sự gắn kết cộng đồng tại các bản làng vùng cao.
Có thể nói, sâm Lai Châu đang trở thành giải pháp hiệu quả để “giữ rừng bằng kinh tế”, tạo ra mối quan hệ hài hòa giữa bảo tồn thiên nhiên và phát triển sinh kế.
Bên cạnh giá trị dược liệu và kinh tế, sâm Lai Châu còn sở hữu tiềm năng lớn trong phát triển du lịch sinh thái và du lịch sức khỏe. Xu hướng du lịch trải nghiệm, chăm sóc sức khỏe đang phát triển mạnh trên thế giới. Đây là cơ hội để Lai Châu xây dựng các sản phẩm du lịch đặc trưng gắn với vùng trồng sâm.
Du khách không chỉ tham quan các khu vực trồng sâm dưới tán rừng mà còn có thể trải nghiệm quy trình chăm sóc, thu hoạch, chế biến sản phẩm, tìm hiểu tri thức bản địa của đồng bào dân tộc, thưởng thức các sản phẩm từ sâm và tham gia các hoạt động chăm sóc sức khỏe. Ngoài ra, không gian văn hóa sâm, các lễ hội gắn với sâm và những câu chuyện về lịch sử phát hiện loài dược liệu quý này hoàn toàn có thể trở thành điểm nhấn độc đáo trong bản đồ du lịch Tây Bắc.
Có thể khẳng định, khi kết hợp giữa bảo tồn rừng, phát triển dược liệu và du lịch sinh thái, sâm Lai Châu sẽ tạo nên chuỗi giá trị tổng hợp, mang lại lợi ích kinh tế cho nhiều ngành nghề và cộng đồng địa phương.
Ông Nguyễn Thành Đồng cho rằng, tiềm năng thị trường của ngành dược liệu và sản phẩm chăm sóc sức khỏe đang mở ra cơ hội rất lớn cho sâm Lai Châu. Theo các nghiên cứu thị trường, quy mô ngành dược liệu và sản phẩm sức khỏe trên thế giới đã đạt hàng trăm tỷ USD và tiếp tục tăng trưởng mạnh trong những năm tới. Trong nước, nhu cầu sử dụng các sản phẩm có nguồn gốc từ sâm cũng ngày càng gia tăng.
Những năm gần đây, nhiều doanh nghiệp từ Hàn Quốc, Nhật Bản và các quốc gia có ngành công nghiệp sâm phát triển đã bày tỏ sự quan tâm đến sâm Lai Châu. Đây là tín hiệu tích cực cho thấy sản phẩm đang từng bước được quốc tế biết đến.
Tuy nhiên, theo ông Đồng, để xây dựng được thương hiệu mạnh, ngành sâm Lai Châu vẫn cần giải quyết nhiều thách thức như hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn chất lượng, kiểm soát nguồn gốc xuất xứ, mở rộng quy mô sản xuất theo tiêu chuẩn GACP-WHO, phát triển công nghiệp chế biến sâu và xây dựng chiến lược marketing bài bản. Cùng với đó là việc đẩy mạnh nghiên cứu khoa học, bảo tồn nguồn gen quý, chọn tạo giống năng suất cao và tăng cường liên kết giữa Nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp và người dân...
Từ những kết quả nghiên cứu, thực tiễn phát triển và xu thế thị trường, có thể thấy sâm Lai Châu không đơn thuần là một loại dược liệu quý. Đây là nguồn tài nguyên sinh học đặc hữu mang giá trị tổng hợp về khoa học, kinh tế, xã hội, môi trường và văn hóa.
Định vị đúng sâm Lai Châu trong chiến lược phát triển cần đặt sản phẩm ở vị trí trung tâm của mô hình đó là: bảo tồn – sản xuất hàng hóa – du lịch sinh thái. Đây là hướng đi vừa bảo vệ được tài nguyên rừng, vừa tạo động lực tăng trưởng kinh tế bền vững cho địa phương.
Trong tương lai, khi các vùng trồng được quy hoạch bài bản, hệ thống tiêu chuẩn chất lượng được hoàn thiện, chuỗi giá trị được hình thành đồng bộ và thương hiệu được khẳng định trên thị trường quốc tế, sâm Lai Châu hoàn toàn có thể trở thành một trong những sản phẩm dược liệu chủ lực của Việt Nam.
Từ những cánh rừng già nơi cực Tây Tổ quốc, sâm Lai Châu đang mở ra hành trình mới, hành trình của một nguồn gen quý vươn mình trở thành ngành hàng chiến lược, góp phần phát triển kinh tế xanh, kinh tế dưới tán rừng và nâng tầm thương hiệu dược liệu Việt Nam trên trường quốc tế.
Hiện nay, lượng phụ phẩm trong sản xuất và chế biến lúa gạo ở nước ta rất lớn và đa dạng. Việc tái sử dụng phụ phẩm lúa gạo được đánh giá sẽ mang lại nguồn kinh tế cao, giảm phát thải khí nhà kính...
Rác thải nhựa đang là vấn đề khó giải quyết không chỉ riêng Việt Nam mà còn của tất cả các quốc gia trên thế giới. Và việc biến rác thải nhựa thành nguyên liệu đầu vào cho các ngành sản xuất khác, tạo nên chuỗi kinh tế tuần hoàn lầ rất cần thiết và là xu thế đang hướng đến trong sản xuất,…
Cũng như nhiều nước trên thế giới, Việt Nam đang chuyển đổi từ nền kinh tế tuyến tính sang nền kinh tế tuần hoàn với những bước đi đầu tiên. Nhiều mô hình doanh nghiệp kinh tế tuần hoàn dựa trên ứng dụng khoa học-công nghệ, góp phần phát triển kinh tế nhanh và bền vững đã bắt đầu hoạt động.
Ngày 05/8, Trung tâm Truyền thông tài nguyên và môi trường (Bộ TN&MT) phối hợp với Vụ Pháp chế, Văn phòng Hội đồng EPR Quốc gia tổ chức “Hội nghị truyền thông nâng cao trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất, nhập khẩu nhằm giảm thiểu chất thải nhựa tại TP. Bắc Ninh”.
Điều 1422, Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 “kinh tế tuần hoàn là mô hình kinh tế trong đó, các hoạt động thiết kế, sản xuất, tiêu dùng và dịch vụ nhằm giảm khai thác nguyên liệu, vật liệu, kéo dài vòng đời sản phẩm, hạn chế chất thải phát sinh và giảm thiểu tác động xấu đến môi trường” và nhiều quy định khác để thúc đẩy áp dụng kinh tế tuần hoàn trong tất cả các ngành, lĩnh vực của đời sống. Tuy nhiên, để chuyển đổi thành công sang kinh tế tuần hoàn nước ta vẫn còn phải giải quyết nhiều bài toán thực tiễn đặt ra từ hoàn thiện chính sách, phát triển công nghệ, thị trường,…
