Việt Nam hiện đang phải đối mặt với những thách thức lớn trong sản xuất cây thuốc lá, đặc biệt là những vấn đề về sức khỏe cộng đồng và tác động tiêu cực đối với môi trường. Mặc dù thuốc lá là một trong những cây trồng mang lại thu nhập ổn định cho nhiều hộ gia đình, nhưng với sự thay đổi trong xu hướng tiêu thụ và các chính sách kiểm soát ngày càng chặt chẽ, việc chuyển đổi sang các cây trồng và vật nuôi thay thế là một yêu cầu cấp thiết.
Tất cả trong chúng ta ai ai cũng đã nhận thấy rõ về những vấn đề này và nước ta đã triển khai các chính sách hỗ trợ nông dân chuyển đổi cây thuốc lá sang các cây trồng khác có giá trị kinh tế cao và bền vững hơn. Những chính sách này không chỉ giúp cải thiện sinh kế cho nông dân mà còn góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng và phát triển nền nông nghiệp bền vững. Trong kỳ này, Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường cùng bạn đọc tìm hiểu các chính sách và giải pháp hỗ trợ chuyển đổi cây thuốc lá tại Việt Nam, những biện pháp cụ thể sẽ giúp nông dân thực hiện quá trình chuyển đổi này một cách hiệu quả và bền vững.
|
Theo Bộ NN&MT, cây thuốc lá ảnh hưởng khá lớn đến môi trường đất, bởi có nhu cầu hấp thụ dinh dưỡng rất cao, đặc biệt là kali, phốt pho và nitơ, khiến đất bị cạn kiệt chất dinh dưỡng và trở nên bạc màu nhanh chóng. Khi chăm sóc, thu hoạch cây thuốc lá người sản xuất dễ bị nhiễm chất nicotine là chất độc hại ảnh hưởng trực tiếp tới sức khỏe của con người. Ngoài ra trong công đoạn sấy nguyên liệu thuốc lá, các hộ dân thường phải khai thác củi làm chất đốt khá lớn, ước tính hàng năm tiêu tốn hết gần 8 triệu m3 củi, do đó các hộ dân dễ vi phạm lâm luật, khai thác rừng, ảnh hưởng đến môi trường sinh thái. Với khoảng 53 ngàn lò sấy thuốc lá thủ công lớn, nhỏ hiện nay, quá trình hoạt động của lò sấy cả ngày đêm đã thải ra khí nhiều CO2 và chất độc hại khác, gây ô nhiễm không khí và môi trường sống, nguy hiểm cho sức khỏe người dân xung quanh. Do vậy, xét trên tổng thể, thuốc lá là cây trồng có tác động tiêu cực lớn đến môi trường sinh thái và sức khỏe cộng đồng, không phù hợp với định hướng phát triển nông nghiệp sinh thái, nông thôn bền vững. |
Các cơ chế chính sách hỗ trợ chuyển đổi cây thuốc lá
Theo Đề án: Nghiên cứu, đánh giá chuyển đổi, thay thế cây thuốc lá bằng cây trồng, vật nuôi phù hợp cho các hộ dân trồng cây thuốc lá giai đoạn 2026-2030", Chính phủ Việt Nam đưa ra một loạt các cơ chế chính sách hỗ trợ nhằm giúp nông dân chuyển đổi từ cây thuốc lá sang các cây trồng và vật nuôi thay thế. Những chính sách này bao gồm các giải pháp về tài chính, kỹ thuật, phát triển thị trường và phát triển sinh kế bền vững.
Một trong những yếu tố quan trọng nhất trong quá trình chuyển đổi là hỗ trợ tài chính. Chính phủ Việt Nam đề xuất các khoản vay ưu đãi hoặc hỗ trợ lãi suất thấp cho các hộ dân tham gia vào quá trình chuyển đổi cây thuốc lá. Các khoản hỗ trợ này sẽ giúp nông dân trang trải chi phí giống cây trồng thay thế, con giống vật nuôi, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và các vật tư thiết yếu khác. Mức hỗ trợ có thể lên tới 75% - 85% chi phí đầu tư ban đầu, tùy thuộc vào từng loại cây trồng và vùng miền. Đồng thời, việc cung cấp các khoản vay dài hạn, với lãi suất thấp từ các ngân hàng và các tổ chức tài chính cũng sẽ giúp nông dân vượt qua khó khăn trong giai đoạn đầu chuyển đổi, khi họ chưa có lợi nhuận từ cây trồng mới.
Việc khuyến khích nông dân tham gia vào các mô hình hợp tác xã hoặc các tổ hợp tác sản xuất là một trong những chính sách quan trọng. Chính phủ Việt Nam sẽ hỗ trợ các mô hình hợp tác xã, giúp người nông dân liên kết sản xuất, chia sẻ kinh nghiệm, giảm chi phí đầu tư và nâng cao năng suất.
Các mô hình hợp tác xã này không chỉ giúp các hộ nông dân duy trì nguồn thu nhập ổn định từ sản phẩm thay thế mà còn góp phần hình thành chuỗi giá trị sản phẩm thay thế thuốc lá. Các chương trình liên kết sản xuất giữa nông dân với doanh nghiệp sẽ giúp mở rộng thị trường tiêu thụ, đảm bảo sản phẩm được tiêu thụ ổn định và có giá trị kinh tế cao.
Để việc chuyển đổi cây thuốc lá thành công, việc đào tạo nghề và chuyển giao công nghệ cho nông dân là rất quan trọng. Chính phủ sẽ triển khai các chương trình đào tạo kỹ thuật canh tác mới, bao gồm các kỹ thuật trồng trọt cây thay thế, chăn nuôi, và sử dụng công nghệ nông nghiệp hiện đại.
Các khóa đào tạo này sẽ giúp nông dân nâng cao năng lực sản xuất, đồng thời làm chủ các mô hình canh tác bền vững. Chương trình chuyển giao kỹ thuật sẽ được thực hiện thông qua các tổ chức khuyến nông, các viện nghiên cứu và các trường đại học chuyên ngành, nhằm giúp nông dân cập nhật kiến thức và kỹ thuật mới nhất trong nông nghiệp.
Việc phát triển sinh kế bền vững cho các hộ dân trồng thuốc lá là một yếu tố quan trọng trong quá trình chuyển đổi. Chính phủ sẽ hỗ trợ phát triển các mô hình sản xuất kết hợp, bao gồm trồng trọt và chăn nuôi, nhằm giúp nông dân duy trì thu nhập trong giai đoạn chuyển đổi.
Chính phủ cũng khuyến khích các hoạt động phi nông nghiệp như du lịch nông thôn, thủ công mỹ nghệ, và các ngành nghề phụ trợ khác để tạo ra nguồn thu nhập đa dạng và ổn định cho nông dân. Các chính sách phát triển sinh kế sẽ giúp nông dân giảm sự phụ thuộc vào cây thuốc lá và đa dạng hóa thu nhập, từ đó nâng cao chất lượng cuộc sống và cải thiện điều kiện sống.
Hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm thay thế: Chính phủ sẽ hỗ trợ phát triển các kênh tiêu thụ sản phẩm thay thế cho cây thuốc lá. Việc phát triển thị trường tiêu thụ ổn định là một yếu tố then chốt để nông dân có thể yên tâm chuyển đổi. Chính phủ sẽ hỗ trợ xây dựng thương hiệu cho các sản phẩm nông sản thay thế, từ đó giúp tăng giá trị sản phẩm và mở rộng thị trường tiêu thụ.
Các sản phẩm thay thế như khoai tây, nghệ, các sản phẩm chế biến từ nông sản sạch sẽ được quảng bá rộng rãi, giúp nông dân có thể tiếp cận thị trường trong nước và xuất khẩu. Chính phủ cũng sẽ hỗ trợ việc tiêu thụ sản phẩm thông qua các chợ đầu mối, trung tâm phân phối và các hệ thống siêu thị lớn.
Ông Lê Đức Thịnh, Cục trưởng Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho rằng việc giảm diện tích trồng cây thuốc lá trong thời gian gần đây là một xu hướng tất yếu, phản ánh sự chuyển biến trong xã hội hướng đến lối sống xanh, bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Ông nhấn mạnh, xu thế toàn cầu hiện nay là phòng chống thuốc lá, bởi lợi nhuận từ ngành công nghiệp này không thể so sánh được với những chi phí mà xã hội phải gánh chịu. Cụ thể, ông Thịnh dẫn chứng cảnh báo từ ngành y tế về tổn thất xã hội, cho rằng chi phí chữa trị các bệnh liên quan đến thuốc lá và thiệt hại môi trường do việc sử dụng thuốc lá gây ra lớn gấp năm lần so với số thuế mà ngành thuốc lá đóng góp cho nền kinh tế. Ông Lê Đức Thịnh khẳng định tầm quan trọng của việc giảm thiểu tác động tiêu cực của ngành thuốc lá đối với sức khỏe cộng đồng và môi trường.Vì thế, việc chuyển đổi cây trồng, vật nuôi tại các vùng nguyên liệu thuốc lá phải gắn kết chặt chẽ với định hướng phát triển nông nghiệp sinh thái, chuyển đổi xanh và xây dựng nông thôn bền vững. Cần thúc đẩy phát triển kinh tế hộ, kinh tế hợp tác, kinh tế cộng đồng theo hướng sản xuất hàng hóa tập trung, nhằm giải quyết hiệu quả việc làm và tạo thu nhập ổn định cho các hộ dân ở địa phương đang trực tiếp canh tác cây thuốc lá. |
Giải pháp hỗ trợ chuyển đổi cây thuốc lá bền vững
Hỗ trợ nghiên cứu và phát triển cây trồng thay thế. Việc phát triển giống cây trồng có giá trị kinh tế cao, dễ canh tác và phù hợp với điều kiện khí hậu của từng vùng miền là yếu tố quan trọng giúp nông dân chuyển đổi cây thuốc lá một cách bền vững.
Các chương trình nghiên cứu cũng cần tập trung vào việc phát triển các giống cây trồng ít tốn công chăm sóc, ít cần hóa chất, và có khả năng kháng bệnh cao, giúp tăng năng suất mà không làm ảnh hưởng đến môi trường.
Ứng dụng mô hình nông nghiệp tuần hoàn và công nghệ cao. Các mô hình nông nghiệp tuần hoàn, trong đó mọi phụ phẩm từ cây trồng đều được tái sử dụng, sẽ giúp giảm thiểu ô nhiễm và nâng cao hiệu quả sản xuất. Việc áp dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp, như sử dụng hệ thống tưới tiết kiệm nước, công nghệ sinh học trong sản xuất phân bón và thuốc bảo vệ thực vật, sẽ giúp nông dân giảm chi phí và tăng cường sự bền vững trong sản xuất.
Phát triển các mô hình nông nghiệp hữu cơ. Nông nghiệp hữu cơ không chỉ bảo vệ sức khỏe cộng đồng mà còn mang lại giá trị sản phẩm cao, đáp ứng nhu cầu tiêu thụ sản phẩm sạch trong và ngoài nước. Cần đẩy mạnh hỗ trợ nông dân áp dụng phương pháp canh tác hữu cơ, khuyến khích việc sản xuất sản phẩm hữu cơ để phát triển thị trường tiêu thụ nông sản sạch, từ đó nâng cao thu nhập cho nông dân.
Lời kết
Chính sách và giải pháp hỗ trợ chuyển đổi cây thuốc lá tại Việt Nam đóng vai trò quan trọng trong việc giúp nông dân vượt qua khó khăn và xây dựng nền nông nghiệp bền vững. Các chính sách tài chính, hỗ trợ đào tạo nghề, phát triển mô hình hợp tác xã và thị trường tiêu thụ sẽ giúp nông dân Việt Nam thực hiện quá trình chuyển đổi cây thuốc lá một cách hiệu quả và bền vững. Để quá trình chuyển đổi này thành công, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa Chính phủ, doanh nghiệp và các tổ chức hỗ trợ phát triển nông nghiệp.
Thiết nghĩ, cần tiếp tục đẩy mạnh các biện pháp hỗ trợ, khuyến khích nghiên cứu phát triển các giống cây trồng thay thế và ứng dụng công nghệ mới vào sản xuất. Điều này sẽ giúp không chỉ bảo vệ sức khỏe cộng đồng và bảo vệ môi trường mà còn đảm bảo lợi ích lâu dài cho người nông dân và nền kinh tế quốc gia.
Quá trình chuyển đổi cây thuốc lá tại Việt Nam là bước đi thiết yếu để bảo vệ sức khỏe cộng đồng, bảo vệ môi trường và phát triển nền nông nghiệp bền vững. Các chính sách hỗ trợ tài chính, đào tạo nghề, phát triển mô hình sản xuất thay thế và kết nối thị trường tiêu thụ là yếu tố quyết định giúp nông dân Việt Nam thành công trong việc chuyển đổi. Tuy nhiên, để đạt được kết quả lâu dài, cần sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan của Chính phủ, doanh nghiệp và nông dân. Đây là lộ trình không chỉ vì lợi ích ngắn hạn mà còn vì sự phát triển bền vững trong tương lai của cả cộng đồng.
Trước hành vi tự ý san lấp mặt bằng của chủ đầu tư dự án sinh thái nghỉ dưỡng Vườn Vua (Thanh Thuỷ), chính quyền tỉnh Phú Thọ yêu cầu các đơn vị khi triển khai không mở rộng quy hoạch vào gần đất nghĩa trang và khu vực Đền Lăng Sương cũng như khu vực đất ở của dân.
Công ty cổ phần Đầu tư và Kinh doanh bất động sản Gia Khánh và Công ty cổ phần Dịch vụ bất động sản Nhà đẹp giá gốc đã bị Sở Xây dựng xử phạt 400 triệu đồng vì hành vi kinh doanh bất động sản tại dự án Khu đô thị mới Thanh Lâm - Đại Thịnh 2 khi chưa được sự cho phép của Tổng công ty Đầu tư phát triển nhà và đô thị.
Apec Group vẫn được biết đến là "ông lớn" bất động sản với các dự án hào nhoáng nhưng đằng sau đó lại là những vi phạm đang khiến cho nhà phát triển dự án xuất hiện trước công chúng với những hình ảnh tiêu cực nhiều hơn là đóng góp cho sự phát triển của xã hội.
TNR Holding “lừa dối khách hàng” dường như quen thuộc với nhà phát triển dự án khi "tai tiếng" liên quan đến rất nhiều khu đô thị xảy ra khiếu kiện kéo dài đã được phản ánh về những sai phạm kéo dài chưa được giải quết…
Đa số các địa phương, các bộ kiến nghị bổ sung các trường hợp không phải đăng ký, không phải xin phép sử dụng tài nguyên nước, gồm hồ chứa thủy lợi có dung tích toàn bộ không vượt quá 0,05 triệu m3; khai thác, sử dụng nước cho phòng cháy, chữa cháy, ứng phó, khắc phục sự cố ô nhiễm, dịch bệnh và các trường hợp khẩn cấp khác.
