Không gian phát triển thống nhất

Sau hợp nhất với Kon Tum, Quảng Ngãi có một cấu trúc không gian đặc biệt, hội tụ lợi thế biển, đồng bằng, cao nguyên, rừng, dược liệu và cửa khẩu quốc tế. Đây là điều kiện để tỉnh thay đổi cách tiếp cận đối với kinh tế biển, không chỉ nhìn biển như một khu vực kinh tế riêng mà đặt trong mối liên kết với toàn bộ không gian phát triển.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi Trần Phước Hiền cho rằng, việc hợp nhất đã mở rộng không gian liên kết của Quảng Ngãi với các địa phương vùng Duyên hải Nam Trung Bộ, Tây Nguyên, TP. Hồ Chí Minh và vùng Đông Nam Bộ. Trong đó, lợi thế về Khu kinh tế Dung Quất, hệ thống khu công nghiệp, cảng biển, các dự án công nghiệp quy mô lớn và năng lượng sạch tạo dư địa để tỉnh tham gia sâu hơn vào các chuỗi liên kết vùng.

Theo ông Hiền, vấn đề quan trọng trong giai đoạn tới là đưa liên kết vùng đi vào thực chất, thông qua kết nối đầu tư, doanh nghiệp, chuỗi cung ứng, khoa học - công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực.

Đối với kinh tế biển, điều này có ý nghĩa đặc biệt. Các ngành công nghiệp tại Dung Quất có thể tạo thị trường cho công nghiệp hỗ trợ, cơ khí, logistics và dịch vụ kỹ thuật. Hệ thống cảng biển có thể trở thành đầu mối đưa hàng hóa từ Tây Nguyên ra thị trường trong nước và quốc tế. Ngược lại, nguồn nguyên liệu, nông sản, dược liệu từ phía Tây có thể mở rộng thị trường thông qua các trung tâm công nghiệp, thương mại và cảng biển phía Đông.

Như vậy, giá trị của biển không chỉ nằm ở những gì được tạo ra ngay tại vùng ven biển, mà còn ở khả năng kết nối và lan tỏa đến những không gian khác.

Đây cũng là tinh thần xuyên suốt Nghị quyết 12-NQ/TU của Tỉnh ủy Quảng Ngãi về đẩy mạnh phát triển kinh tế biển giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Phát triển kinh tế biển được đặt trong tổng thể không gian mới của tỉnh, gắn với liên kết vùng, phát huy vai trò cửa ngõ ra biển của khu vực Tây Nguyên.

Quy hoạch, hạ tầng phải đi trước

Để biến không gian biển trở thành động lực tăng trưởng, theo Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc, trước hết Quảng Ngãi phải làm tốt công tác quy hoạch.

Tại buổi làm việc với Tỉnh ủy Quảng Ngãi ngày 15/8, Phó Thủ tướng nhấn mạnh tỉnh cần định hình rõ các cực tăng trưởng, hành lang kinh tế và không gian phát triển mới trên nền không gian biển, đồng bằng và cao nguyên.

Quy hoạch, theo đó, không chỉ là công cụ quản lý đất đai mà phải trở thành cơ sở để thu hút đầu tư, định hướng hạ tầng và tổ chức lại các hoạt động kinh tế. Tỉnh cần hoàn thành quy hoạch chung cấp xã, rà soát quy hoạch phân khu, quy hoạch chi tiết theo hướng đồng bộ, khả thi và tích hợp đa mục tiêu.

Đây là yêu cầu quan trọng để giải quyết một trong những điểm nghẽn của phát triển kinh tế biển hiện nay: Hạ tầng chưa đồng bộ, không gian phát triển chưa được kết nối hiệu quả.

Cùng với quy hoạch, hạ tầng giao thông chiến lược được xác định là điều kiện mở rộng không gian tăng trưởng. Phó Thủ tướng yêu cầu Quảng Ngãi thúc đẩy các dự án như cao tốc Quảng Ngãi - Kon Tum, đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, Cảng hàng không Măng Đen và Quốc lộ 24.

Khi các tuyến kết nối Đông - Tây được hoàn thiện, khoảng cách giữa vùng cao nguyên với Dung Quất và hệ thống cảng biển sẽ được rút ngắn. Đây là cơ sở để mở rộng thị trường hàng hóa, phát triển logistics và tăng khả năng liên kết sản xuất.

Cùng với hạ tầng giao thông, tỉnh cần tiếp tục hoàn thiện hạ tầng cảng biển, logistics, khu công nghiệp, đô thị và hạ tầng xã hội; chuẩn bị quỹ đất sạch, nguồn nhân lực và các điều kiện cần thiết để thu hút những dự án có quy mô, công nghệ và giá trị gia tăng cao.

Quan điểm này cũng phù hợp với định hướng của tỉnh trong phát triển Dung Quất và các khu công nghiệp: Chuyển từ thu hút đầu tư theo chiều rộng sang chiều sâu, ưu tiên công nghệ cao, công nghiệp hỗ trợ, công nghiệp xanh, kinh tế tuần hoàn và các dự án sử dụng hiệu quả tài nguyên.

Tăng trưởng gắn với chuyển đổi xanh

Nếu quy hoạch và hạ tầng là nền tảng thì đổi mới mô hình tăng trưởng là yêu cầu để kinh tế biển Quảng Ngãi phát triển bền vững.

Phó Thủ tướng Phạm Gia Túc yêu cầu tỉnh tiếp tục đổi mới mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh; phát triển công nghiệp chế tạo hiện đại, công nghiệp hỗ trợ, năng lượng và công nghiệp sau lọc hóa dầu.

Định hướng này đặt ra yêu cầu mới đối với những ngành kinh tế biển đang giữ vai trò chủ lực. Công nghiệp không chỉ tăng quy mô mà phải nâng hàm lượng công nghệ, tăng chế biến sâu và hình thành các chuỗi sản xuất có giá trị gia tăng cao. Cảng biển và logistics không chỉ làm nhiệm vụ vận chuyển hàng hóa mà cần phát triển thành hệ thống dịch vụ hỗ trợ sản xuất, thương mại và xuất nhập khẩu.

Trong lĩnh vực du lịch, việc kết nối Lý Sơn với Mỹ Khê, Sa Huỳnh, Dung Quất, Măng Đen và Bờ Y cũng phải đi cùng với xây dựng sản phẩm có chất lượng, bảo tồn cảnh quan, văn hóa và hệ sinh thái.

Với thủy sản, yêu cầu chuyển sang nghề cá hiện đại, phát triển nuôi biển, nâng cao giá trị chế biến và kiểm soát nguồn gốc thủy sản là hướng đi để giảm áp lực lên tài nguyên biển, đồng thời nâng sức cạnh tranh của ngành.

Như vậy, phát triển kinh tế biển trong giai đoạn mới không đơn thuần là khai thác thêm các lợi thế tự nhiên. Điều quan trọng hơn là nâng giá trị của những lợi thế đó bằng công nghệ, hạ tầng, quản trị và liên kết.

Đây cũng là cơ sở để Quảng Ngãi thực hiện mục tiêu tăng trưởng cao hơn. Phó Thủ tướng đề nghị tỉnh mạnh dạn đặt mục tiêu tăng trưởng trên 10%, xây dựng kịch bản tăng trưởng cụ thể theo từng tháng, từng quý, từng ngành và từng địa bàn.

Để đạt mục tiêu này, kinh tế biển được kỳ vọng tiếp tục giữ vai trò quan trọng, nhưng không phát triển tách rời các khu vực khác. Sức mạnh sẽ đến từ sự cộng hưởng giữa công nghiệp - cảng biển - logistics ở phía Đông với nông nghiệp, lâm nghiệp, dược liệu, du lịch sinh thái và kinh tế cửa khẩu ở phía Tây.

Mở không gian, giữ nền tảng phát triển bền vững

Quan điểm của tỉnh và chỉ đạo của Chính phủ đều cho thấy một yêu cầu xuyên suốt: Quảng Ngãi cần tận dụng lợi thế biển để mở rộng không gian phát triển, nhưng phải đặt tăng trưởng trong mối quan hệ với môi trường, xã hội và chất lượng sống của người dân.

Nghị quyết 12 xác định phát triển kinh tế biển nhanh và bền vững, khai thác hiệu quả tài nguyên trên cơ sở tăng trưởng xanh, bảo tồn hệ sinh thái, thích ứng với biến đổi khí hậu và nâng cao đời sống nhân dân vùng ven biển, hải đảo.

Đây là yêu cầu có ý nghĩa lâu dài khi Quảng Ngãi đang đồng thời phát triển công nghiệp quy mô lớn, mở rộng đô thị ven biển, phát triển cảng biển, du lịch và thủy sản. Nếu không kiểm soát tốt môi trường và sử dụng hiệu quả tài nguyên, lợi thế biển có thể trở thành điểm nghẽn đối với chính quá trình phát triển.

Vì vậy, cùng với thu hút đầu tư, tỉnh cần tiếp tục cải cách hành chính, nâng chất lượng nguồn nhân lực, tháo gỡ các vướng mắc về đất đai, giải phóng mặt bằng, tái định cư; đồng thời bảo đảm hạ tầng xã hội, nhà ở, dịch vụ và điều kiện sống cho người dân trong quá trình công nghiệp hóa.

Từ những định hướng đó, có thể thấy kinh tế biển Quảng Ngãi đang bước vào một giai đoạn khác. Dung Quất là hạt nhân công nghiệp và logistics; Lý Sơn là cực du lịch biển đảo; các vùng ven biển phát huy lợi thế thủy sản, dịch vụ và đô thị; phía Tây mở rộng không gian liên kết về rừng, dược liệu, nông nghiệp, du lịch và cửa khẩu.

Điểm quan trọng nhất là các cực phát triển này không đứng riêng lẻ. Khi được kết nối bằng quy hoạch thống nhất, hạ tầng chiến lược và các chuỗi giá trị, lợi thế biển mới có thể lan tỏa sâu hơn vào nội tỉnh và khu vực.

Đó cũng là hướng đi mà Quảng Ngãi đang lựa chọn: Không chỉ phát triển kinh tế biển mạnh hơn, mà tổ chức lại không gian để biển thực sự trở thành một động lực kết nối, mở rộng dư địa và nâng chất lượng tăng trưởng của toàn tỉnh.