Chế biến sâu nông sản

Sinh năm 1992, anh Lê Minh Cương, quê Thanh Hóa, từng có thời gian học tập tại Singapore và làm việc tại TP. HCM. Quá trình học tập, làm việc giúp anh có cơ hội tiếp cận nhiều mô hình sản xuất, kinh doanh nông nghiệp ở nước ngoài, nơi nông sản không chỉ được bán dưới dạng nguyên liệu mà còn được đầu tư chế biến, xây dựng thương hiệu để gia tăng giá trị.

Trở về quê, anh nhận thấy một trong những điểm nghẽn của nông nghiệp địa phương là đầu ra cho sản phẩm. Người dân có thể sản xuất ra những nông sản chất lượng nhưng khi thị trường biến động, giá giảm sâu thì phần lớn vẫn phụ thuộc vào thương lái và thị trường tươi sống.

Cuối năm 2019, khi giá ớt tại Thanh Hóa chỉ còn khoảng 2.000 - 3.000 đồng/kg, nhiều hộ trồng ớt đứng trước nguy cơ thua lỗ, thậm chí không tìm được người thu mua. Từ thực tế đó, anh Cương bắt đầu suy nghĩ về việc đưa quả ớt vào chế biến thay vì chỉ tiêu thụ dưới dạng tươi.

Ý tưởng về dòng tương ớt lên men tự nhiên được hình thành. Để tìm hiểu kỹ hơn về cách chế biến tương ớt truyền thống, anh tìm đến nhiều địa phương có nghề làm tương ớt lâu đời như Hà Nội, Hưng Yên, Ninh Bình, Hải Phòng. Hàng chục lần thử nghiệm liên tục được thực hiện. Sau 47 lần thất bại, đến lần thử nghiệm thứ 48, công thức và quy trình sản xuất mới cho kết quả như kỳ vọng.

Khởi nghiệp với nguồn vốn hạn chế, anh Cương dùng khoảng 45 triệu đồng tiền tiết kiệm để mua máy nghiền công nghiệp và thu mua nguyên liệu. Tuy nhiên, lứa ớt đầu tiên bị hỏng do không kịp chế biến, khiến phần lớn số vốn gần như mất trắng. Không từ bỏ, anh tiếp tục tìm kiếm các chương trình hỗ trợ, học hỏi kinh nghiệm từ PUM - tổ chức của Hà Lan chuyên hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ. Những kiến thức về sản xuất, quản trị và phát triển thị trường giúp anh từng bước hoàn thiện sản phẩm.

Năm 2020, Spico chính thức được thành lập, tập trung phát triển các sản phẩm gia vị từ nông sản Việt, trong đó tương ớt là sản phẩm chủ lực. Thay vì chỉ mua nguyên liệu theo thời vụ, doanh nghiệp bắt đầu hướng đến xây dựng mối liên kết với người sản xuất, trang trại và hợp tác xã.

Liên kết vùng nguyên liệu, mở đầu ra cho nông sản

Ớt nguyên liệu của Spico được thu mua chủ yếu từ các vùng trồng tại Thanh Hóa như Thiệu Hóa, Yên Định và một số địa phương khác. Việc hình thành mối liên kết với người trồng giúp doanh nghiệp chủ động hơn về nguyên liệu, đồng thời tạo thêm kênh tiêu thụ cho nông dân. Đây cũng là điểm khác biệt trong hướng đi của Spico: doanh nghiệp không chỉ tập trung vào khâu sản xuất và bán hàng mà từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị nông sản, từ vùng nguyên liệu đến chế biến và thị trường.

Theo định hướng của doanh nghiệp, nguyên liệu được kiểm soát từ đầu vào, lựa chọn những sản phẩm đáp ứng yêu cầu để đưa vào chế biến. Quả ớt sau thu hoạch được xử lý, nghiền và lên men theo phương pháp truyền thống, sau đó kết hợp công nghệ tiệt trùng và đóng chai thủy tinh. Với cách làm này, một phần nông sản thay vì phải bán tháo khi thị trường xuống thấp có thể được đưa vào chế biến, kéo dài thời gian tiêu thụ và tạo ra sản phẩm có giá trị cao hơn.

Không chỉ tương ớt, Spico tiếp tục nghiên cứu tương cà, xì dầu và một số dòng gia vị cô đặc khác. Trong đó, tương ớt Phúc Lộc Thọ là sản phẩm tiêu biểu, được công nhận OCOP 3 sao của tỉnh Thanh Hóa năm 2021. Cũng trong năm này, dự án tương ớt cổ truyền của anh Cương giành giải Nhất Cuộc thi Dự án khởi nghiệp lần thứ 7.

Sau nhiều năm phát triển, sản phẩm Spico đã được phân phối tại một số siêu thị, cửa hàng thực phẩm sạch ở Hà Nội, Đà Nẵng và TP. HCM. Công suất hiện đạt khoảng 350 - 500 chai/ngày, tạo việc làm thường xuyên cho gần 20 lao động tại địa phương.

Quan trọng hơn, doanh nghiệp từng bước mở rộng liên kết bao tiêu ớt, cà chua tại một số địa phương của Thanh Hóa. Với người nông dân, việc có thêm một kênh tiêu thụ từ doanh nghiệp chế biến giúp giảm sự phụ thuộc vào thị trường tươi sống; với doanh nghiệp, vùng nguyên liệu ổn định là nền tảng để duy trì sản xuất và phát triển sản phẩm.

Định hướng thời gian tới của Spico là tiếp tục mở rộng thị trường, kết nối với nhiều vùng nguyên liệu trong và ngoài tỉnh, nghiên cứu thêm các sản phẩm từ nông sản Việt. Mục tiêu của anh Cương không dừng ở việc bán một chai tương ớt, mà hướng tới xây dựng chuỗi liên kết trong đó nông dân có đầu ra, doanh nghiệp có nguyên liệu, thị trường có sản phẩm và nông sản địa phương được gia tăng giá trị.

Cuối năm 2025, anh Lê Minh Cương được Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh vinh danh trong 30 nhà nông trẻ xuất sắc toàn quốc với Giải thưởng Lương Định Của. Sự ghi nhận này là dấu mốc trên hành trình khởi nghiệp gắn với nông nghiệp, đổi mới sáng tạo và phát triển sản phẩm địa phương.