Từ ngày 31/01/2026, Nghị định số 49/2026/NĐ-CP chính thức có hiệu lực, đánh dấu bước điều chỉnh quan trọng trong phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền quản lý nhà nước về đất đai. Với việc trao thêm thẩm quyền cho Ủy ban Nhân dân cấp tỉnh, đồng thời làm rõ trách nhiệm của cấp xã và các cơ quan chuyên môn, Nghị định được kỳ vọng sẽ tháo gỡ các “điểm nghẽn” trong quản lý, sử dụng đất đai, đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính và nâng cao hiệu quả phục vụ người dân, doanh nghiệp.
Phân cấp mạnh cho Ủy ban Nhân dân cấp tỉnh trong quản lý đất đai
Nghị định 49/2026/NĐ-CP quy định rõ việc phân cấp thẩm quyền cho Ủy ban Nhân dân (UBND) cấp tỉnh thực hiện nhiều nội dung then chốt trong lĩnh vực đất đai. Theo đó, UBND cấp tỉnh có thẩm quyền quyết định về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; giao đất, cho thuê đất; cho phép chuyển mục đích sử dụng đất; điều chỉnh thời hạn sử dụng đất, gia hạn sử dụng đất, chuyển hình thức sử dụng đất; công nhận quyền sử dụng đất; chấp thuận về việc thỏa thuận nhận quyền sử dụng đất để thực hiện dự án; chấp thuận, phê duyệt phương án sử dụng đất.
Đây là nhóm thẩm quyền có tác động trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất cũng như tiến độ triển khai các dự án đầu tư, phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương. Việc tập trung thẩm quyền ở cấp tỉnh được đánh giá là phù hợp với thực tiễn quản lý, bảo đảm sự thống nhất trong chỉ đạo, điều hành, đồng thời hạn chế tình trạng chồng chéo, phân tán thẩm quyền giữa các cấp.
Nghị định cũng nhấn mạnh vai trò chủ động của UBND cấp tỉnh trong việc tổ chức thực hiện. Căn cứ Luật Tổ chức chính quyền địa phương, Nghị quyết số 190/2025/QH15 của Quốc hội về xử lý một số vấn đề liên quan đến sắp xếp tổ chức bộ máy nhà nước và tình hình thực tế của địa phương, UBND cấp tỉnh được quyền quyết định việc phân cấp, ủy quyền cho cơ quan, người có thẩm quyền thực hiện các nhiệm vụ nêu trên cho phù hợp. Quy định này tạo “không gian linh hoạt” để địa phương lựa chọn mô hình tổ chức, phân công nhiệm vụ sát với năng lực bộ máy và điều kiện cụ thể, nhưng vẫn đặt trong khuôn khổ pháp luật thống nhất.
Đáng chú ý, Nghị định cho phép UBND cấp tỉnh quyết định việc áp dụng các quy định mới hoặc tiếp tục giao cho cơ quan, người có thẩm quyền đang giải quyết đối với những hồ sơ, vụ việc đã và đang được thực hiện trước thời điểm Nghị định có hiệu lực (ngày 31/01/2026). Cách tiếp cận này nhằm bảo đảm tính liên tục, tránh xáo trộn, ách tắc trong quá trình giải quyết thủ tục đất đai, nhất là với các dự án, hồ sơ đang ở giai đoạn dở dang.
Làm rõ thẩm quyền cấp Giấy chứng nhận và trách nhiệm của các cấp
Một nội dung quan trọng khác của Nghị định 49/2026/NĐ-CP là việc quy định cụ thể, chi tiết thẩm quyền cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất, cũng như xác nhận thay đổi, đính chính, thu hồi, hủy Giấy chứng nhận đã cấp.
Theo đó, cơ quan có chức năng quản lý đất đai cấp tỉnh thực hiện việc cấp Giấy chứng nhận hoặc xác nhận thay đổi trên Giấy chứng nhận đã cấp đối với các trường hợp do cơ quan, người có thẩm quyền cấp tỉnh quyết định giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất, điều chỉnh thời hạn sử dụng đất, gia hạn sử dụng đất, chuyển hình thức sử dụng đất, công nhận quyền sử dụng đất. Quy định này bảo đảm tính thống nhất giữa thẩm quyền quyết định về đất đai và thẩm quyền cấp Giấy chứng nhận, tránh tình trạng “quyết định một nơi, cấp giấy một nẻo”.
Ở cấp cơ sở, Chủ tịch UBND cấp xã được trao thẩm quyền cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất hoặc xác nhận thay đổi trên Giấy chứng nhận đã cấp đối với các trường hợp do cơ quan, người có thẩm quyền cấp xã quyết định. Các nội dung bao gồm giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất, điều chỉnh thời hạn sử dụng đất, gia hạn sử dụng đất, chuyển hình thức sử dụng đất, công nhận quyền sử dụng đất và xác định lại diện tích đất ở. Việc phân quyền này thể hiện rõ định hướng tăng cường vai trò của chính quyền cơ sở, nơi trực tiếp quản lý đất đai và nắm sát tình hình sử dụng đất của người dân.
Bên cạnh đó, Văn phòng đăng ký đất đai được giao thực hiện việc cấp Giấy chứng nhận, xác nhận thay đổi, đăng ký đất đai lần đầu, đăng ký biến động đối với các trường hợp không thuộc thẩm quyền quy định tại cấp tỉnh và cấp xã. Quy định này góp phần chuẩn hóa vai trò của hệ thống đăng ký đất đai, bảo đảm tính chuyên nghiệp, thống nhất trong quản lý hồ sơ địa chính.
Nghị định cũng xác định rõ cơ quan có thẩm quyền cấp Giấy chứng nhận thì đồng thời có thẩm quyền đính chính Giấy chứng nhận đã cấp có sai sót; thu hồi, hủy Giấy chứng nhận đã cấp và cấp lại Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất. Việc gắn thẩm quyền xử lý sai sót với thẩm quyền cấp giấy giúp rút ngắn quy trình, nâng cao trách nhiệm của cơ quan thực hiện, hạn chế tình trạng đùn đẩy trách nhiệm.
Chuẩn hóa trình tự, thủ tục hành chính, hướng tới cắt giảm và minh bạch
Song song với việc phân cấp, phân quyền, Nghị định 49/2026/NĐ-CP đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu chuẩn hóa trình tự, thủ tục hành chính về đất đai. Theo quy định, chậm nhất đến ngày 01/7/2026, UBND cấp tỉnh phải ban hành quy định về trình tự, thủ tục hành chính để thực hiện các trường hợp thuộc phạm vi điều chỉnh của Nghị định.
Các quy định này phải bảo đảm yêu cầu cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính theo đúng chủ trương cải cách hành chính của Chính phủ. Trong đó, phải quy định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, người có thẩm quyền trong từng bước của quy trình; xác định thời gian tối đa thực hiện thủ tục; thành phần hồ sơ phải nộp, bao gồm cả giấy tờ chứng minh đối tượng được miễn, giảm nghĩa vụ tài chính (nếu có). Đồng thời, các mẫu thủ tục cũng phải thể hiện đầy đủ thông tin cần thiết để xác định nghĩa vụ tài chính về đất đai.
Trong thời gian UBND cấp tỉnh chưa ban hành quy định mới về trình tự, thủ tục hành chính, Nghị định cho phép địa phương chủ động quyết định việc áp dụng trình tự, thủ tục theo quy định của pháp luật trước ngày 31/01/2026 hoặc quyết định trình tự, thủ tục đối với từng trường hợp cụ thể. Cơ chế này nhằm bảo đảm không gián đoạn việc giải quyết thủ tục cho người dân, doanh nghiệp trong giai đoạn chuyển tiếp.
Đáng lưu ý, toàn bộ quy định về trình tự, thủ tục hành chính về đất đai phải được đăng công khai trên Cổng thông tin điện tử của UBND cấp tỉnh và Cổng thông tin điện tử của Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Đây là yêu cầu mang tính bắt buộc, nhằm tăng cường tính minh bạch, tạo điều kiện để người dân, doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận thông tin, giám sát việc thực thi pháp luật.
Có thể thấy, Nghị định 49/2026/NĐ-CP không chỉ đơn thuần là sự điều chỉnh kỹ thuật về thẩm quyền, mà còn thể hiện rõ tư duy quản lý mới: Phân quyền gắn với trách nhiệm, lấy hiệu quả quản lý và sự thuận lợi của người dân, doanh nghiệp làm trung tâm. Việc tổ chức thực hiện hiệu quả Nghị định sẽ phụ thuộc lớn vào quyết tâm của chính quyền địa phương trong việc ban hành quy định cụ thể, bố trí nguồn lực và nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ làm công tác đất đai. Nếu được triển khai đồng bộ, nhất quán, Nghị định được kỳ vọng sẽ góp phần quan trọng vào việc nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về đất đai trong giai đoạn tới.
Khai thác hơn 700m3 cát lòng sông trái phép, Công ty TNHH Môi trường Trung Hưng bị xử phạt 350 triệu đồng. Ngoài ra, doanh nghiệp buộc phải nộp 9,25 tỷ đồng vào ngân sách để thay thế cho hình thức phạt bổ sung.
Công an Thành phố Hà Nội chủ trì phối hợp với Công an huyện Phúc Thọ trinh sát, mật phục bắt giữ 01 phương tiện thủy nội địa gắn số kiểm soát VR07033693 (trên phương tiện có gắn thiết bị bơm, hút cát) đang hút cát từ lòng sông Hồng bơm cát sang khoang chứa hàng của 01 phương tiện tàu chở hàng gắn số đăng ký VP-1959 tại địa phận xã Sen Phương, huyện Phúc Thọ, TP Hà Nội.
UBND tỉnh Thanh Hóa vừa có Văn bản giao giao cho Công an tỉnh này chủ trì, phối hợp với các đơn vị liên quan, xác minh, làm rõ việc trả giá cao bất thường tại cuộc đấu giá quyền khai thác khoáng sản mỏ đất làm vật liệu san lấp tại xã Thọ Tiến, huyện Triệu Sơn của Công ty cổ phần Đá mỹ nghệ Liên Đạt.
Chưa lập Phương án ứng phó tình huống khẩn cấp năm 2024; chưa thực hiện việc kiểm tra an toàn đập và báo cáo kết quả kiểm tra về Sở Công Thương theo quy định; chưa có sự phối hợp với UBND huyện Quan Hóa, Ban Chỉ huy phòng chống thiên tai và tìm kiếm cứu nạn huyện Quan Hóa, các xã vùng hạ du trong việc lắp đặt hệ thống cảnh báo vận hành phát điện, vận hành xả lũ tại vùng hạ du. Trên đây là những vi phạm trong công tác quản lý vận hành hồ chứa nước tại Nhà máy thủy điện Thành Sơn huyện Quan Hóa vừa được cơ quan chức năng tỉnh Thanh Hoá chỉ ra trong nội dung Kết luận thanh tra.
Ngày 18/9, người dân các thôn Thành Đồng, Oanh Kiều, Nhân Mỹ xã Thiệu Công huyện Thiệu Hóa (Thanh Hóa) bất ngờ phát hiện nước sông Mậu Khê bất ngờ đổi màu đen kịt, tạo váng nổi trên mặt sông kéo dài hàng km, rộng hàng chục mét và bốc mùi hôi thối. Nhận được thông tin sự việc từ phía người dân, cơ quan chức năng huyện Thiệu Hóa phối hợp với UBND xã Thiệu Thành đã tổ chức kiểm tra và “bắt quả tang” trang trại lợn gần 1.000 con của hộ ông Ngô Văn Lãm xã Thiệu Thành đang xả thải ra sông bằng đường ống. Ngay sau đó cơ quan chức năng tiến hành lập biên bản sự việc về hành vi trang trại xả thải chăn nuôi có dấu hiệu chưa đảm bảo quy chuẩn ra sông Mậu Khê.
