Từ một làng nghề lâu đời bên dòng sông Lô, Hợp tác xã Mì gạo Hùng Lô đang từng bước khẳng định vị thế với thương hiệu mì gạo sạch. Những sợi mì phơi mình trong nắng gió sân làng hôm nay không chỉ nuôi sống bao thế hệ người dân, mà còn theo các chuyến hàng vươn ra thị trường quốc tế.
Trong khuôn khổ "Chương trình về nguồn" của Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường, đoàn công tác đã có dịp ghé thăm HTX Mì gạo Hùng Lô. Chuyến thăm mang lại nhiều cảm xúc khi các phóng viên được trực tiếp tìm hiểu quy trình sản xuất, chế biến mì gạo của hợp tác xã - một sản phẩm gắn với giá trị của làng nghề truyền thống địa phương.
Mì gạo sinh ra từ làng
HTX Mì gạo Hùng Lô nằm tại làng cổ Hùng Lô, phường Vân Phú, tỉnh Phú Thọ - mảnh đất hơn 300 năm tuổi nép mình bên dòng sông Lô hiền hòa. Trải qua bao biến thiên của thời gian, nơi đây vẫn giữ được dáng dấp của một làng quê trung du trù phú, nơi những nếp nhà cổ, con đường làng và nghề truyền thống vẫn lặng lẽ tồn tại trong nhịp sống thường ngày.
Không ai nhớ chính xác nghề làm mì gạo xuất hiện từ thời điểm nào, chỉ biết rằng từ rất lâu rồi, trong ký ức của nhiều thế hệ, hình ảnh quen thuộc nhất của làng vẫn là cảnh nhà nhà làm mì, người người làm mì. Ngày nắng đẹp, những phên mì trắng ngà xếp dài nối tiếp nhau trước sân nhà, ven ngõ nhỏ hay trên các khoảng sân rộng. Từ xa nhìn lại, cả làng như được phủ lên một màu trắng tinh khiết của gạo và nắng.
Rạng rỡ đón tiếp đoàn, ông Cao Đăng Duy - Giám đốc HTX Mỳ gạo Hùng Lô mang đến cảm giác chân tình, nồng hậu như người làng đón tiếp khách đến từ phương xa.
Trong căn phòng làm việc giản dị của HTX, ánh mắt chúng tôi dừng lại khá lâu trước bức tường lớn treo kín những tấm bằng khen, giấy chứng nhận và các danh hiệu uy tín. Được sắp xếp ngay ngắn, trang trọng, những tấm bằng như thay chủ nhân kể lại hành trình hơn 10 năm bền bỉ chinh phục các tiêu chuẩn chất lượng như: HACCP, ISO 9001-2015, OCOP 4 sao, 5 sao.
Tháng 6/2016, từ mong muốn liên kết các hộ làm nghề và tìm hướng đi bền vững hơn cho sản phẩm truyền thống, Hợp tác xã Mì gạo Hùng Lô được thành lập. Những ngày đầu, HTX chỉ có 9 thành viên tham gia trên tinh thần tự nguyện, tự quản.
Nhận thấy cách làm cũ khó giúp nghề phát triển lâu dài, các thành viên HTX đã cùng nhau bàn bạc, góp vốn mua nguyên liệu đầu vào, đồng thời vay vốn đầu tư máy móc, thiết bị để từng bước thay thế phương thức sản xuất thủ công trước đây.
Chia sẻ về nỗ lực giữ nghề với Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường, ông Cao Đăng Duy bộc bạch, sau khi đăng ký nhãn hiệu hàng hóa, sản phẩm mì gạo Hùng Lô đã được đầu tư hoàn thiện bao bì, tem mác theo đúng quy định. Từ đó, HTX tiếp tục đẩy mạnh việc tìm kiếm và mở rộng thị trường tiêu thụ thông qua nhiều hình thức quảng bá, giới thiệu sản phẩm. Đặc biệt, HTX chú trọng ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động mua bán, phân phối sản phẩm, nhằm mang lại sự thuận tiện, dễ dàng hơn cho người tiêu dùng.
Những người “đánh thức bình minh”
Bước chân vào cơ sở sản xuất của Hợp tác xã Mì gạo Hùng Lô, dễ dàng bắt gặp khung cảnh lao động hăng say, nhộn nhịp. Phần lớn lao động tại Hợp tác xã là người dân của làng Hùng Lô, trong đó có nhiều người tuổi đã cao nhưng vẫn cần mẫn gắn bó với nghề. Với họ, Hợp tác xã không chỉ là nơi tiếp tục gìn giữ nghề truyền thống của cha ông, mà còn mang lại công việc ổn định, giúp có thêm thu nhập để trang trải cuộc sống hằng ngày.
Chúng tôi gọi những người thợ cần mẫn ấy là những người “đánh thức bình minh”, bởi ngày làm việc của họ đã bắt đầu từ 3 giờ sáng. Ông Cao Đăng Duy chia sẻ, đặc thù của nghề làm mì là phải tranh thủ thời gian từ sáng sớm để sợi mì có đủ nắng, đủ gió phơi khô, tơi và giữ được độ dai ngon. Vì vậy, khi nhiều mái nhà còn say ngủ, những người thợ đã lặng lẽ bắt đầu một ngày làm việc mới.
Để làm ra những sợi mì gạo Hùng Lô thơm ngon, khâu quan trọng đầu tiên là chọn được nguồn gạo chất lượng. Gạo sau khi tuyển chọn được ngâm, lọc đúng và đủ thời gian để hạt gạo mềm, tạo độ dẻo cho bột. Sau đó, gạo được rửa lại một lần nữa trước khi đưa vào máy xay nghiền thành bột mịn. Phần bột này tiếp tục được đưa vào máy đùn để tạo sợi mì, rồi vắt lên giá và đem phơi khô dưới nắng.
Tiếng máy xay, máy ép, máy cắt mì hòa cùng tiếng trò chuyện rôm rả của người lao động tạo nên một không khí sản xuất sôi động. Từ khâu cắt mì, đóng gói đến vận chuyển, mọi công đoạn đều được thực hiện thuần thục bởi đôi bàn tay thoăn thoắt của những người thợ đã gắn bó lâu năm với nghề.
Ngày nay, người làm nghề không còn nơm nớp lo cảnh “trông trời, trông đất, trông mây” như trước. Sự hỗ trợ của công nghệ đã giúp họ chủ động hơn trong sản xuất. Vào những ngày thời tiết không thuận lợi, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào nắng trời, các hộ dân có thể sử dụng hệ thống máy sấy để làm khô sản phẩm, nhờ đó duy trì nhịp sản xuất ổn định và đảm bảo chất lượng hàng hóa.
Vươn ra biển lớn, chinh phục thị trường khó tính
Những sợi mì gạo Hùng Lô nức tiếng gần xa bởi độ dai mềm đặc trưng, vị ngọt thanh của hạt gạo quê và hương thơm mộc mạc của làng nghề truyền thống. Từ nền tảng sản phẩm mì gạo truyền thống, HTX Mì gạo Hùng Lô không ngừng đổi mới, đa dạng hóa sản phẩm, đưa ra thị trường gần 10 dòng sản phẩm khác nhau như: mì gạo, mì phở, mì dưa hấu, mì rau củ quả, miến dong hay các hộp mì quà tặng cao cấp.
Không chỉ chú trọng chất lượng, HTX còn từng bước mở rộng quy mô sản xuất. Năm 2024, trung bình mỗi tháng HTX tiêu thụ khoảng 50 - 60 tấn mì gạo, doanh thu đạt hơn 20 tỷ đồng/năm. Hoạt động sản xuất ổn định đã tạo việc làm thường xuyên cho 35 lao động địa phương, với thu nhập bình quân khoảng 6,5 triệu đồng/người/tháng. Bên cạnh đó, HTX còn liên kết, hỗ trợ kỹ thuật và bao tiêu sản phẩm cho nhiều hộ dân làm mì trong khu vực, góp phần duy trì và phát triển nghề truyền thống của làng Hùng Lô.
Nhờ chủ động tham gia các chương trình xúc tiến thương mại, tìm kiếm đối tác và mở rộng thị trường tiêu thụ, sản phẩm mì gạo của HTX từng bước vươn ra thị trường quốc tế. Năm 2024, HTX đã xuất khẩu 30 tấn mì gạo sang Nhật Bản. Tiếp đó, đến tháng 1/2025, thêm 5 tấn mì gạo của HTX đã có mặt tại thị trường Đài Loan (Trung Quốc), đánh dấu những bước tiến mới trong hành trình đưa đặc sản địa phương ra thế giới.
Rời làng Hùng Lô khi nắng chiều đã dịu, chúng tôi vẫn còn ấn tượng với hình ảnh những phên mì trắng ngà đang hong mình trong gió, với tiếng máy, tiếng cười nói rộn ràng của những người thợ đã quen thức dậy khi “bình minh chưa lên”. Từ những khoảng sân làng giản dị ấy, những sợi mì gạo mộc mạc đã theo các chuyến hàng vượt qua biên giới, mang theo hương vị đồng quê Việt Nam đến với những thị trường xa xôi.
Với Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường, chuyến đi "Về nguồn" không chỉ là hành trình trở lại với những làng nghề truyền thống, mà còn là dịp để lắng nghe những câu chuyện bền bỉ phía sau mỗi sản phẩm nông nghiệp. Đó là câu chuyện của những người nông dân, những người thợ làng nghề vẫn lặng lẽ, kiên trì gìn giữ nghề của cha ông và từng bước đưa nông sản Việt vươn xa.
Phía sau mỗi sợi mì gạo Hùng Lô không chỉ là hạt gạo, nắng gió và bàn tay cần mẫn của người thợ, mà còn là khát vọng của những con người bình dị đang ngày ngày "đánh thức bình minh" để đưa sản vật quê hương ra với thế giới.
Từ bục giảng đến vùng nguyên liệu hơn 10 ha, chị Nguyễn Thị Hằng đưa F&P Nature trở thành thương hiệu OCOP 3 sao, nuôi khát vọng phủ xanh vùng dược liệu và chinh phục thị trường rộng lớn.
Cốm mộc Ngô Thức - sản phẩm cốm nổi tiếng của làng nghề Mễ Trì, Hà Nội, không chỉ nổi bật với hương vị đặc trưng, dẻo ngọt mà còn thể hiện sự gắn kết chặt chẽ giữa truyền thống và phát triển bền vững. Được biết đến với mô hình sản xuất khép kín, từ khâu trồng lúa đến chế biến và tiêu thụ sản phẩm, Hợp tác xã (HTX) Cốm mộc Ngô Thức luôn chú trọng giữ gìn giá trị văn hóa ẩm thực, đồng thời không ngừng đổi mới để phù hợp với xu hướng thị trường hiện đại. Trong cuộc phỏng vấn với bà Ngô Thị Thức - Chủ tịch Hợp tác xã Làng nghề truyền thống cốm Mễ Trì - Cốm Mộc Ngô Thức, chúng ta sẽ hiểu rõ hơn về hành trình phát triển của HTX, những bước đi bền vững trong sản xuất cũng như những giải pháp bảo vệ môi trường mà HTX đã và đang triển khai.
Dọc theo dòng sông Lô lịch sử, nơi những cánh rừng trung du vẫn giữ được vẻ nguyên sơ, mật ong rừng Bình Ca được chắt chiu từ trăm hoa dại, mang vị ngọt thanh khiết của đất trời. Không chỉ là sản vật quý của đại ngàn, mỗi giọt mật còn là kết tinh từ tâm huyết của những con người chất phác nơi đây.
Đến hết năm 2025, Thanh Hóa có 661 sản phẩm OCOP, đứng thứ 7 toàn quốc, khẳng định nỗ lực nâng cao chất lượng và phát triển kinh tế nông thôn bền vững.
Chương trình OCOP ở Nghệ An tiếp tục là một năm đạt nhiều kết quả trên nhiều phương diện. Theo Quyết định 636/QĐ-UBND ngày 13/2/2026, UBND tỉnh Nghệ An đã chính thức phê duyệt kết quả đánh giá, phân hạng các sản phẩm tham gia chương trình Mỗi xã một sản phẩm năm 2025.
