Ông Trần Xuân Anh: “Đặc khu Cồn Cỏ vững nguyên tắc phát triển gắn với bảo tồn, phát triển bền vững

Phóng viên(PV): Thưa ông, đảo Cồn Cỏ trở thành Đặc khu sẽ có những chính sách ưu đãi để thu hút đầu tư? Vậy trong thời gian sắp tới, Đặc khu có những phương án và chiến lược để phát triển bền vững?

Ông Trần Xuân Anh: Đặc khu Cồn Cỏ nằm ở cửa ngõ phía Nam của Vịnh Bắc Bộ, là địa bàn có vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng về quốc phòng – an ninh và sở hữu tiềm năng lớn để phát triển du lịch biển đảo. Trong bối cảnh thực hiện chiến lược kinh tế biển xanh theo tinh thần Nghị quyết số 36-NQ/TW, việc định hướng khai thác tiềm năng du lịch Cồn Cỏ đòi hỏi sự cân bằng khắt khe giữa phát triển kinh tế, bảo vệ chủ quyền và bảo tồn hệ sinh thái đang đặt ra những yêu cầu cấp thiết. Đặc khu Cồn Cỏ xác định cơ cấu kinh tế trọng tâm là du lịch - dịch vụ, phát triển thủy sản và các ngành hỗ trợ đảm bảo đồng bộ phục vụ cho nhiệm vụ phát triển kinh tế gắn với đảm bảo quốc phòng - an ninh; phát triển du lịch, dịch vụ trở thành động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế của đặc khu.

Thực hiện Chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước về xây dựng chính quyền địa phương 2 cấp, đặc khu Cồn Cỏ được chuyển giao nguyên trạng từ huyện đảo Cồn Cỏ. Bước đầu trở thành đặc khu, còn gặp khá nhiều hạn chế và đang trong quá trình tiếp tục hoàn thiện. Trước mắt, địa phương tập trung hoàn thiện Đề án Phát triển đặc khu Cồn Cỏ mạnh về kinh tế, vững về quốc phòng - an ninh được Ban Thường vụ Tỉnh uỷ thông qua nội dung trình Chính phủ phê duyệt. Thứ hai, cấp đất không thu tiền sử dụng đất cho các dự án đầu tư phục vụ mục tiêu quốc phòng - dân sự lưỡng dụng, nghiên cứu khoa học, giáo dục - y tế; Miễn toàn bộ (thời hạn tối đa 15 năm) hoặc giảm 70 - 100% trong vòng đời dự án đối với các ngành ưu tiên (hạ tầng du lịch, hậu cân kỹ thuật và dịch vụ công, nông nghiệp công nghệ cao, năng lượng tái tạo...).

Trong đó, đề xuất cơ chế đặc thù kêu gọi đầu tư phát triển hạ tầng đặc khu Cồn Cỏ, gồm nhiều giải pháp thực hiện đồng bộ. Thứ nhất, đặc khu hỗ trợ từ 30-50% chi phí đầu tư hạ tầng dùng chung như điện, nước, xử lý môi trường, viễn thông, giao thông nội đảo cho doanh nghiệp đâu tư vào các ngành mũi nhọn; Miễn 100% TNDN trong 4 năm đầu, giảm 50% trong 9 năm tiếp theo đối với các dự án đầu tư vào ngành mũi nhọn như du lịch sinh thái biển đảo, hậu cần nghề cá, năng lượng tái tạo và công nghệ số. Thứ ba, áp dụng cơ chế một cửa, một cửa liên thông cấp đặc khu - tỉnh, rút ngắn tối đa thời gian cấp phép đầu tư, giao đất, xây dựng; Tư vấn miễn phí pháp lý, môi trường, đầu tư đối với các doanh nghiệp đầu tư lần đâu ra đảo.

Đồng thời giữ vững nguyên tắc phát triển gắn với bảo tồn, để du lịch thực sự trở thành động lực phát triển bền vững của địa phương, góp phần xây dựng đảo Cồn Cỏ trở thành điểm đến hấp dẫn, an toàn, thân thiện trên bản đồ du lịch.

PV: Với kỳ vọng mở ra là phát triển kinh tế biển, du lịch, tạo sinh kế bền vững... vừa bảo vệ đảo tiền tiêu của Tổ quốc? Ông hãy cho biết chiến lược phát triển kinh tế biển, tạo sinh kế bền vững cho những người dân trên đảo, vừa bảo vệ đảo tiền tiêu vững chắc… thưa ông?

Ông Trần Xuân Anh: Đặc khu Cồn Cỏ xác định cơ cấu kinh tế trọng tâm là du lịch - dịch vụ, phát triển thủy sản và các ngành hỗ trợ đảm bảo đồng bộ phục vụ cho nhiệm vụ phát triển kinh tế gắn với đảm bảo quốc phòng - an ninh; phát triển du lịch, dịch vụ trở thành động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế của đặc khu.

Từ năm 2017, khi Chính phủ, UBND tỉnh cho phép mở tuyến du lịch ra đảo Cồn Cỏ, hạ tầng và chất lượng phục vụ được nâng lên từng bước đáp ứng nhu cầu của du khách; công tác quản lý nhà nước về lĩnh vực du lịch, dịch vụ được tăng cường; đảm bảo an ninh trật tự, văn minh du lịch phục vụ du khách, đồng thời đẩy mạnh các hoạt động quảng bá xúc tiến du lịch một cách có trọng tâm, trọng điểm, trong đó sẽ kêu gọi đầu tư các công trình, dự án hạ tầng thiết yếu phục vụ phát triển du lịch; khai thác hiệu quả sản phẩm du lịch hiện có và nghiên cứu, hình thành thêm một số sản phẩm du lịch mới; đồng thời giữ vững nguyên tắc phát triển gắn với bảo tồn, để du lịch thực sự trở thành động lực phát triển bền vững của địa phương, góp phần xây dựng đảo Cồn Cỏ trở thành điểm đến hấp dẫn, an toàn, thân thiện trên bản đồ du lịch.

 Đặc khu Cồn Cỏ xác định du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn đúng nghĩa khi du lịch được đặt đúng vị trí trong nghị quyết, để cụ thể hóa bằng chương trình hành động và triển khai bằng sự đồng thuận của toàn xã hội. Đồng thời có quan điểm phát triển, đổi mới cách tiếp cận phát triển đảo theo mô hình “Kinh tế xanh - Hậu cần biển - Du lịch sinh thái - Quốc phòng toàn dân”, không coi bảo tồn là rào cản, mà là nền tảng để phát triển kinh tế biển bền vững, Cồn Cỏ sẽ không phát triển đơn lẻ, mà gắn kết trong chuỗi đảo - cảng - tuyến du lịch - kinh tế biển. Liên kết với Hòn La, Nhật Lệ, Cửa Việt tạo thành “trục phát triển biển đảo Bắc Trung bộ”.

Việc đầu tư phát triển Cồn Cỏ là minh chứng cho quyết tâm của Đảng, Nhà nước trong việc phát triển toàn diện vùng biển đảo, hướng tới xây dựng đặc khu theo mô hình “kết hợp kinh tế - quốc phòng” tại các đảo nhỏ, có thể nhân rộng ra các đảo khác trên cả nước. Để xây dựng đặc khu Cồn Cỏ mạnh về kinh tế, vững về quốc phòng - an ninh, nhiệm kỳ 2025-2030, Đảng bộ đặc khu Cồn Cỏ đề ra 3 nhiệm vụ trọng tâm; 7 chương trình, dự án, công trình trọng điểm và 2 nội dung đột phá triển khai thực hiện.

Hiện nay, Đảng uỷ đặc khu Cồn Cỏ đang hoàn thành Đề án “Phát triển đặc khu Cồn Cỏ mạnh về kinh tế, vững về quốc phòng - an ninh”. Trong đó, định hướng chính mở rộng không gian phát triển, gắn với đảm bảo quốc - an ninh và triển khai Đề án qua 3 giai đoạn (2026-2030): Giai đoạn 1 (2026-2027) thiết lập nền tảng hạ tầng, tổ chức lực lượng và định hình mô hình; giai đoạn 2 (2027-2029) tăng tốc phát triển sản xuất, dịch vụ, du lịch, mở rộng sinh kế bền vững; giai đoạn 3 (2029-2030) hội nhập vùng - quốc tế, hoàn thiện mô hình đảo sinh thái - tự cường - quốc phòng vững mạnh.

 Mô hình phát triển kinh tế của đặc khu Cồn Cỏ theo hướng bền vững, lấy du lịch sinh thái - nghỉ dưỡng cao cấp làm trụ cột. Phát triển khu du lịch sinh thái tại phía Đông và Nam của đảo. Xây dựng sản phẩm du lịch đặc trưng lặn ngắm san hô, tham quan rạn san hô, tour tìm hiểu lịch sử đấu tranh bảo vệ đảo, du lịch tâm linh... để thu hút du khách. Bên cạnh đó, đặc khu Cồn Cỏ có vị trí chiến lược tại khu vực Bắc Trung bộ, nằm gần các tuyến hàng hải quốc tế và ngư trường trọng điểm. Vì vậy, đặc khu cũng chú trọng đến việc hình thành trung tâm hậu cần nghề cá, du lịch biển đảo, kinh tế biển, góp phần vào chiến lược phát triển kinh tế biển quốc gia. Thúc đẩy liên kết vùng giữa Cồn Cỏ với đất liền tỉnh Quảng Trị và các tỉnh miền Trung, tạo nên chuỗi giá trị kinh tế mới, đóng góp vào tăng trưởng chung.

PV: Theo ông, việc phát triển biển đảo theo mô hình “Kinh tế xanh - Hậu cần biển - Du lịch sinh thái - Quốc phòng toàn dân”, không coi bảo tồn là rào cản, mà là nền tảng để phát triển kinh tế biển bền vững, ông có thể chia sẻ rõ hơn về chiến lược này?

Ông Trần Xuân Anh: Kinh tế biển là trụ cột quan trọng trong chiến lược phát triển của đặc khu Cồn Cỏ. Trên cơ sở tiềm năng và lợi thế sẵn có, chúng tôi xác định phát triển kinh tế biển theo hướng bền vững, đa ngành và có giá trị gia tăng cao.

Đặc khu tập trung hoàn thiện cơ chế chính sách, tạo môi trường đầu tư thông thoáng, huy động mọi nguồn lực, đẩy mạnh khai thác tốt tiềm năng, lợi thế của địa phương để phát triển kinh tế, nhất là phát triển kinh tế tư nhân, nâng cao đời sống của người dân. Đồng thời tăng cường kêu gọi, thu hút đầu tư đa dạng hóa các loại hình du lịch, tạo chuỗi liên kết trong khai thác du lịch, dịch vụ, thuỷ sản...

PV: Thưa ông, vấn đề môi trường cũng đặt ra cho Đặc khu những nhiệm vụ cấp bách, như bảo vệ rặng san hộ trên biển, vấn đề rác thải nhựa, cùng bảo tồn sinh thái bền vững ở trên đảo như rừng nguyên sinh… Vậy Đặc khu Cồn Cỏ đã có phương án gì để giải quyết vấn đề trên?

Ông Trần Xuân Anh: Tỉnh Quảng Trị có đường bờ biển dài khoảng 191 km, với hệ sinh thái biển đa dạng, bao gồm bãi triều, rạn san hô, thảm cỏ biển và vùng cửa sông. Đây là nguồn tài nguyên quý giá, đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt là sinh kế của cộng đồng cư dân ven biển. Tuy nhiên, trong bối cảnh biến đổi khí hậu, gia tăng áp lực khai thác thủy sản và phát triển kinh tế, công tác quản lý tài nguyên và bảo tồn đa dạng sinh học biển đang đối mặt với nhiều thách thức.

 Theo đó loại hình bảo tồn của khu bảo tồn biển là: bảo tồn loài, sinh vật cảnh gồm hệ sinh thái rạn san hô và các loài động, thực vật biển quý hiếm... Phạm vi diện tích bảo tồn là 4.300,65 ha bao gồm 3 phân khu và vùng đệm, phân khu bảo vệ nghiêm ngặt có diện tích 532,65 ha, khu phục hồi sinh thái có diện tích 1.392 ha, khu dịch vụ hành chính có diện tích 2.376 ha và vùng đệm khu bảo tồn biển có độ rộng 300 – 500m tính từ ranh giới phía ngoài của phân khu dịch vụ hành chính trở ra nhằm hạn chế tác động từ bên ngoài.

Tại Cồn Cỏ đã xác định được 137 loài san hô (114 loài san hô cứng; 23 loài san hô mềm; Độ phủ san hô ở Đảo Cồn Cỏ đạt 32,63% (San hô cứng 16,92%, san hô mềm 15,71%), theo thang xếp hạng của Tổ chức Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) thì thuộc loại trung bình... Trong tổng số 954  loài sinh vật biển được xác định, có các loài quý, hiếm, có nguy cơ tuyệt chủng cần được ưu tiên bảo vệ.

 Đối với Cồn Cỏ, bảo tồn biển không chỉ là nhiệm vụ bảo vệ tài nguyên, mà chính là bảo vệ nền tảng phát triển lâu dài của kinh tế biển và du lịch bền vững. Một là, quản lý chặt chẽ – bảo vệ nghiêm ngặt. Tổ chức lại không gian Khu bảo tồn theo hướng khoa học, kiểm soát chặt các hoạt động khai thác và du lịch; tăng cường tuần tra liên ngành, kiên quyết bảo vệ các phân khu trọng yếu và các hệ sinh thái nhạy cảm như rạn san hô, thảm rong, cỏ biển.

Hai là, phục hồi hệ sinh thái – bảo vệ loài nguy cấp. Đẩy mạnh phục hồi rạn san hô, tái tạo nguồn lợi thủy sản; ưu tiên bảo vệ các loài có nguy cơ tuyệt chủng; đồng thời ứng dụng khoa học công nghệ để giám sát, đánh giá sức khỏe hệ sinh thái biển một cách chủ động.

Ba là, gắn bảo tồn với sinh kế và phát triển kinh tế xanh. Phát triển mạnh các mô hình đồng quản lý, sinh kế bền vững; thúc đẩy du lịch sinh thái, dịch vụ biển có trách nhiệm; huy động nguồn lực trong và ngoài nước để biến bảo tồn thành động lực phát triển.

Cồn Cỏ là đảo tiền tiêu phía Đông của đất nước, có vai trò như “pháo đài giữa biển”. Việc xây dựng Đặc khu này vững mạnh về quốc phòng-  an ninh là thiết yếu để tạo thế phòng thủ liên hoàn giữa đất liền và biển đảo, góp phần giữ vững an ninh khu vực miền Trung; gắn phát triển kinh tế với quốc phòng giúp giữ dân, giữ đảo, từ đó nâng cao thế trận an ninh nhân dân trên biển.

PV: Trân trọng cám ơn ông!