Quảng Trị: Khai thác hợp lý tài nguyên biển - kiến tạo động lực tăng trưởng xanh

Vì vậy, bài toán đặt ra cho Quảng Trị không chỉ là khai thác biển như thế nào, mà là khai thác ra sao để vừa tạo động lực tăng trưởng, vừa giữ được nền tảng tài nguyên cho phát triển lâu dài. Biển từ lâu không chỉ là không gian sinh tồn mà còn là nguồn lực chiến lược đối với sự phát triển của nhiều quốc gia và địa phương ven biển. Nghị quyết số 36-NQ/TW về Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển đã xác định mục tiêu đưa đất nước trở thành quốc gia mạnh về biển, giàu lên từ biển, trên cơ sở khai thác hợp lý tài nguyên gắn với bảo vệ hệ sinh thái.

Tiềm năng biển – lợi thế chiến lược của Quảng Trị

Với đường bờ biển dài hơn 75km, Quảng Trị sở hữu hệ sinh thái ven biển đa dạng, mở ra dư địa lớn cho phát triển kinh tế biển đa ngành.

Trong lĩnh vực du lịch, các bãi biển như Cửa Tùng, Cửa Việt, Vĩnh Thái, Triệu Lăng vẫn giữ được vẻ đẹp tự nhiên, chưa chịu áp lực đô thị hóa lớn. Đây là lợi thế quan trọng trong bối cảnh xu hướng du lịch xanh, du lịch trải nghiệm và nghỉ dưỡng sinh thái ngày càng phát triển mạnh.

Thực tiễn từ nhiều địa phương cho thấy, nếu có quy hoạch đúng hướng, biển hoàn toàn có thể trở thành động lực tăng trưởng dài hạn. Quảng Ninh đã chuyển từ kinh tế khai khoáng sang du lịch biển với thương hiệu Vịnh Hạ Long mang tầm quốc tế. Đà Nẵng tận dụng bờ biển Mỹ Khê để phát triển hệ sinh thái du lịch - dịch vụ - bất động sản nghỉ dưỡng. Những kinh nghiệm này cho thấy giá trị của biển không nằm ở khai thác ngắn hạn mà ở năng lực quy hoạch và quản trị dài hạn.

Vùng biển Quảng Trị còn giàu nguồn lợi thủy sản với hơn 1.650 loài sinh vật biển và trữ lượng hải sản khoảng 100.000 tấn. Hệ thống cửa sông, đầm phá và vùng nước lợ tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển nuôi trồng thủy sản.

Trong bối cảnh nhu cầu thực phẩm thủy sản toàn cầu tăng nhanh, nuôi biển công nghệ cao đang trở thành xu hướng tất yếu. Kinh nghiệm từ Na Uy hay Nhật Bản cho thấy, nuôi biển hiện đại có thể tạo ra giá trị kinh tế cao hơn nhiều so với khai thác tự nhiên, đồng thời giảm áp lực lên hệ sinh thái biển.

Một lợi thế khác của Quảng Trị là tiềm năng năng lượng tái tạo. Với bức xạ mặt trời lớn và tốc độ gió ổn định, địa phương được đánh giá là một trong những trung tâm phát triển điện gió và điện mặt trời của miền Trung.

Trong xu thế chuyển dịch sang kinh tế carbon thấp, điện gió ngoài khơi không chỉ tạo nguồn thu mà còn hình thành chuỗi giá trị mới về logistics, công nghiệp phụ trợ và dịch vụ kỹ thuật biển.

Khi tài nguyên biển đứng trước nhiều sức ép

Dù giàu tiềm năng, tài nguyên biển Quảng Trị đang chịu nhiều áp lực. Nguồn lợi thủy sản ven bờ có dấu hiệu suy giảm do khai thác kéo dài. Đây là xu hướng phổ biến ở nhiều quốc gia khi cường lực khai thác vượt quá khả năng phục hồi tự nhiên của hệ sinh thái. Hệ quả không chỉ là suy giảm sản lượng mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế của ngư dân.

Tại Quảng Trị, sự phát triển của du lịch, đô thị ven biển và khai thác thủy sản nếu thiếu hệ thống quản lý chất thải đồng bộ sẽ tạo áp lực lớn lên môi trường biển.

Cùng với đó, biến đổi khí hậu đang làm gia tăng xói lở bờ biển, nước biển dâng và các hiện tượng thời tiết cực đoan. Khu vực miền Trung là một trong những vùng chịu tác động mạnh nhất, buộc các địa phương phải chuyển từ tư duy ứng phó sang chủ động thích ứng.

Ông Nguyễn Hữu Vinh – Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Trị cho biết, tài nguyên biển không chỉ là nguồn lực phát triển mà còn là nền tảng cho tăng trưởng xanh. Tuy nhiên, trong bối cảnh áp lực khai thác và biến đổi khí hậu gia tăng, yêu cầu đặt ra là phải chuyển mạnh từ tư duy khai thác sang tư duy quản trị dựa trên hệ sinh thái.

Không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, tăng trưởng kinh tế biển chỉ bền vững khi đặt trên nền tảng bảo vệ tài nguyên và môi trường. Singapore dù không có nhiều tài nguyên biển vẫn phát triển kinh tế biển hàng đầu nhờ quản trị hiệu quả và kiểm soát môi trường nghiêm ngặt. Quảng Ninh cũng là ví dụ trong nước khi mạnh tay xử lý ô nhiễm Vịnh Hạ Long, di dời các cơ sở nuôi trồng không phù hợp và phục hồi hệ sinh thái.

Đối với Quảng Trị, các chương trình giảm thiểu rác thải nhựa đại dương, phục hồi san hô, thả rạn nhân tạo và quan trắc môi trường biển đang được triển khai, nhưng cần được nâng tầm thành hệ thống chính sách đồng bộ.

Trong đó, mối liên kết giữa bảo vệ tài nguyên biển và chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) mang ý nghĩa then chốt. Nếu nguồn lợi thủy sản tiếp tục bị khai thác vượt quá khả năng phục hồi, hệ sinh thái biển sẽ suy thoái, kéo theo suy giảm sản lượng và thu nhập ngư dân. Khi đó, tăng trưởng kinh tế biển sẽ thiếu nền tảng bền vững.

Chính vì vậy, chống khai thác IUU không chỉ nhằm đáp ứng yêu cầu của Ủy ban châu Âu (EC) để gỡ “thẻ vàng” thủy sản, mà còn là giải pháp căn cơ để tái lập trật tự khai thác, bảo vệ nguồn lợi và chuyển đổi nghề cá theo hướng minh bạch, có trách nhiệm.

Những năm qua, Quảng Trị đã triển khai quản lý đội tàu, giám sát hành trình, kiểm soát tàu cá tại cảng và truy xuất nguồn gốc thủy sản. Đây là nền tảng quan trọng để chuyển từ khai thác theo sản lượng sang khai thác theo giá trị và tính bền vững.

Bảo vệ tài nguyên biển, chống IUU, phát triển nghề cá bền vững và thúc đẩy tăng trưởng xanh vì thế là một chuỗi liên kết thống nhất, trong đó mỗi mắt xích đều quyết định sự bền vững của toàn bộ hệ thống.

Hướng tới nền kinh tế biển xanh

Ông Phan Hùng, Phó Trưởng phòng Biển, Đảo và Tài nguyên nước, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Trị nhấn mạnh yêu cầu khai thác hợp lý tài nguyên biển gắn với bảo vệ môi trường và phục hồi hệ sinh thái.

Theo đó, Quảng Trị đang tập trung hoàn thiện cơ chế, chính sách phát triển kinh tế biển; tăng cường liên kết vùng; thu hút đầu tư vào các lĩnh vực giá trị gia tăng cao như logistics, cảng biển, du lịch chất lượng cao, năng lượng tái tạo và nuôi biển công nghệ cao.

Địa phương cũng đẩy mạnh tái cơ cấu ngành thủy sản theo hướng giảm khai thác ven bờ, phát triển khai thác xa bờ và mở rộng nuôi biển quy mô lớn, nhằm giảm áp lực lên nguồn lợi tự nhiên.

Song song, hệ thống hạ tầng cảng biển, logistics, khu neo đậu tránh trú bão và công trình phòng chống thiên tai đang được đầu tư nhằm tạo nền tảng cho kinh tế biển hiện đại.

Có thể thấy, biển đang mở ra cho Quảng Trị không gian phát triển rộng lớn. Nhưng để tiềm năng trở thành động lực tăng trưởng thực sự, địa phương cần kiên định con đường phát triển xanh, lấy bảo tồn tài nguyên làm nền tảng và khoa học công nghệ làm động lực.

Khai thác biển không phải là tận dụng tối đa tài nguyên trong ngắn hạn, mà là sử dụng khôn ngoan để giá trị của biển được duy trì lâu dài. Đó chính là thước đo quan trọng nhất của phát triển bền vững và là chìa khóa để Quảng Trị kiến tạo một nền kinh tế biển hiện đại, xanh và có khả năng chống chịu cao trước biến động tương lai.