Ngày 25/8, tỉnh Quảng Trị tổ chức Hội nghị tôn vinh và trao giấy chứng nhận sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu năm 2026. Đây là lần thứ 7 chương trình được triển khai tại địa phương, đồng thời đánh dấu một kỳ bình chọn đặc biệt khi được thực hiện trong không gian phát triển mới của tỉnh sau sắp xếp đơn vị hành chính.

Theo ông Hồ Xuân Hòe, Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Quảng Trị, năm 2026, toàn tỉnh có 61 sản phẩm, bộ sản phẩm của 54 cơ sở sản xuất đăng ký tham gia. Qua quá trình chấm điểm, rà soát, thẩm định chặt chẽ, khách quan và minh bạch, Hội đồng bình chọn đã trình UBND tỉnh quyết định công nhận 38 sản phẩm, bộ sản phẩm xuất sắc của 31 đơn vị.

Các sản phẩm được lựa chọn năm nay được đánh giá có chất lượng, giá trị sử dụng cao, có yếu tố đổi mới, ứng dụng công nghệ tiên tiến trong sản xuất và thích ứng với những yêu cầu mới của quá trình chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và hội nhập quốc tế.

Sản phẩm phải gắn với thị trường

Phát biểu tại hội nghị, ông Lê Đức Tiến, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị, đặt vấn đề theo một cách tiếp cận khác: Công nghiệp nông thôn cần được nhìn nhận như một mắt xích trong quá trình chuyển đổi mô hình phát triển của địa phương.

Theo đó, công nghiệp nông thôn không chỉ dừng ở chế biến nguyên liệu địa phương thành sản phẩm. Mục tiêu lớn hơn là chuyển từ sản xuất nhỏ sang sản xuất hàng hóa, từ bán nguyên liệu sang bán sản phẩm, từ bán sản phẩm sang bán thương hiệu; đồng thời từng bước hình thành các ngành hàng và chuỗi giá trị có khả năng cạnh tranh ở thị trường trong nước và quốc tế. Đây cũng là điểm đáng chú ý nhất trong định hướng phát triển được đặt ra tại hội nghị. 

“Sản phẩm làm ra mà không có thị trường thì chưa thể gọi là thành công”, ông Lê Đức Tiến nhấn mạnh, đồng thời đề nghị chuyển mạnh tư duy từ “hỗ trợ làm ra sản phẩm” sang “tổ chức thị trường cho sản phẩm”.

Cách tiếp cận này cho thấy một thay đổi quan trọng trong chính sách khuyến công của tỉnh Quảng Trị. Hỗ trợ doanh nghiệp không chỉ nhằm giúp cơ sở có thêm máy móc, cải tiến bao bì, xây dựng nhãn hiệu hay tham gia hội chợ, mà phải hướng tới câu hỏi cuối cùng: Sản phẩm được bán ở đâu, bán cho ai, quy mô thị trường bao nhiêu và có thể mở rộng đến đâu.

Trên thực tế, nhiều cơ sở sản xuất nông thôn có sản phẩm tốt nhưng quy mô nhỏ, năng lực tiếp thị hạn chế, thiếu liên kết với hệ thống phân phối và khó tiếp cận những thị trường lớn. Khi đó, việc được công nhận sản phẩm tiêu biểu mới chỉ là bước khởi đầu, vì vậy Sở Công thương Quảng Trị đặt mục tiêu tổ chức lại phương thức tiêu thụ theo hướng chuyên nghiệp hơn, từ bán hàng trực tiếp, thương mại điện tử, hệ thống siêu thị và nhà phân phối lớn đến xây dựng các kênh xuất khẩu.

Cần một “bản đồ dư địa sản phẩm”

Đáng chú ý, hội nghị đề xuất xây dựng “bản đồ dư địa sản phẩm Quảng Trị” - một công cụ không chỉ cho biết địa phương đang có những sản phẩm gì, mà còn cho thấy mỗi sản phẩm đang có bao nhiêu cơ sở sản xuất, công suất đến đâu, vùng nguyên liệu thế nào, thị trường tiêu thụ ra sao và còn dư địa phát triển như thế nào. Khi có được bức tranh này, chính sách hỗ trợ sẽ có cơ sở để chuyển từ “chia đều” sang “đúng sản phẩm, đúng nhu cầu, đúng thị trường”.

Sản phẩm thiếu nguyên liệu thì phát triển vùng nguyên liệu; có thị trường nhưng năng lực sản xuất chưa đáp ứng thì hỗ trợ mở rộng công suất; chất lượng tốt nhưng thị trường còn hẹp thì tổ chức lại hệ thống phân phối. Với những sản phẩm có lợi thế xuất khẩu, cần tập trung vào tiêu chuẩn hóa, truy xuất nguồn gốc, bao bì, logistics và xúc tiến thương mại.

Đặc biệt, sau sắp xếp đơn vị hành chính, không gian phát triển của Quảng Trị được mở rộng, kéo theo dư địa lớn hơn về đất đai, vùng nguyên liệu và sản xuất nông nghiệp. Nhưng lợi thế về quy mô chỉ trở thành lợi thế kinh tế khi được tổ chức thành những vùng sản xuất hàng hóa đủ lớn, sản phẩm đồng đều và có đầu ra ổn định. Đây là bài toán có ý nghĩa lâu dài đối với công nghiệp nông thôn.

Một sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu chỉ thực sự tạo ra giá trị lớn khi được đặt trong một chuỗi liên kết rộng hơn. Từ vùng nguyên liệu đến chế biến, đóng gói, thương hiệu, logistics, phân phối và tiêu dùng, mỗi công đoạn đều quyết định khả năng gia tăng giá trị của sản phẩm. Vì vậy, định hướng của Quảng Trị là gắn công nghiệp nông thôn với nông nghiệp xanh, OCOP, khoa học công nghệ, thương mại, logistics, du lịch và xuất khẩu. Trong chuỗi giá trị đó, doanh nghiệp giữ vai trò trung tâm, nhưng để phát triển bền vững cần có sự liên kết chặt chẽ với người sản xuất, hợp tác xã và các đối tác trong chuỗi.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị Lê Đức Tiến đề nghị nghiên cứu hình thành các “nhóm tiêu thụ” theo ngành hàng, sản phẩm và thị trường; tập hợp các doanh nghiệp, hợp tác xã, cơ sở sản xuất có sản phẩm tương đồng để cùng quảng bá, xúc tiến thương mại, tổ chức logistics và từng bước cùng xuất khẩu.

Một hướng đi khác cũng được đặt ra là hình thành hệ thống phân phối mang thương hiệu riêng của Quảng Trị. Từ các điểm giới thiệu sản phẩm, tiến tới cửa hàng, chuỗi cửa hàng tại các thị trường trọng điểm, xa hơn là trung tâm phân phối và nền tảng thương mại điện tử.

Nếu làm được, đây sẽ là bước thay đổi đáng kể trong cách đưa sản phẩm địa phương ra thị trường. Thay vì mỗi cơ sở tự tìm khách hàng, tự vận chuyển từng đơn hàng và tự mở từng điểm bán, các doanh nghiệp có thể chia sẻ hạ tầng thị trường, giảm chi phí trung gian và nâng cao khả năng nhận diện thương hiệu chung.

Đối với các địa phương, phải xác định rõ sản phẩm chủ lực, vùng nguyên liệu và doanh nghiệp dẫn dắt; không phát triển dàn trải mà phải lựa chọn những sản phẩm có khả năng tạo quy mô và thị trường lớn.

Đối với doanh nghiệp, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lê Đức Tiến đề nghị lấy chất lượng, năng suất, thương hiệu và thị trường làm bốn nền tảng cạnh tranh; chủ động đầu tư công nghệ, quản trị, mẫu mã, bao bì, tiêu chuẩn, truy xuất nguồn gốc, chuyển đổi số, thương mại điện tử và sản xuất xanh.

Đối với 11 sản phẩm được lựa chọn tham gia bình chọn cấp quốc gia năm 2027, không chỉ đặt mục tiêu được công nhận mà phải xem đây là một cơ hội nâng cấp toàn diện sản phẩm, doanh nghiệp và thương hiệu, đưa sản phẩm Quảng Trị tiến xa hơn nữa trên thị trường trong nước và quốc tế.