Quy định chi tiết giám định tư pháp trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường

Thông tư áp dụng đối với các cơ quan, tổ chức, cá nhân tham gia hoặc có liên quan đến hoạt động giám định tư pháp trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường. Văn bản quy định rõ 21 lĩnh vực chuyên môn, chuyên ngành giám định tư pháp, bao quát hầu hết các mảng quản lý quan trọng của ngành như trồng trọt và bảo vệ thực vật; chăn nuôi và thú y; lâm nghiệp và kiểm lâm; thủy sản; thủy lợi; quản lý đê điều và phòng, chống thiên tai; an toàn thực phẩm nông, lâm, thủy sản và muối; đất đai; tài nguyên nước; địa chất và khoáng sản; môi trường; đa dạng sinh học; khí tượng thủy văn; biến đổi khí hậu; đo đạc, bản đồ, thông tin địa lý; biển và hải đảo; viễn thám; quản lý đầu tư, đầu tư xây dựng công trình chuyên ngành thuộc thẩm quyền quản lý.

Điểm đáng chú ý của Thông tư là việc xác lập tiêu chuẩn đối với giám định viên tư pháp trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường. Theo đó, công dân Việt Nam thường trú tại Việt Nam, có trình độ đại học trở lên phù hợp với lĩnh vực chuyên môn đề nghị bổ nhiệm, có thời gian hoạt động chuyên môn từ đủ 5 năm trở lên và có chứng chỉ hoặc giấy chứng nhận bồi dưỡng kiến thức pháp luật, nghiệp vụ giám định tư pháp theo quy định của Bộ sẽ được lựa chọn, xem xét bổ nhiệm. Quy định này nhằm bảo đảm người thực hiện giám định không chỉ có năng lực chuyên môn, mà còn nắm vững yêu cầu pháp lý, nghiệp vụ trong hoạt động giám định tư pháp.

Thông tư cũng quy định rõ về chương trình, nội dung bồi dưỡng nghiệp vụ giám định tư pháp. Nội dung bồi dưỡng gồm kiến thức pháp luật theo chương trình khung do Bộ Tư pháp quy định và nghiệp vụ giám định tư pháp chuyên ngành nông nghiệp, môi trường. Đây là cơ sở quan trọng để chuẩn hóa đội ngũ giám định viên, nhất là trong bối cảnh nhiều vụ việc hiện nay có tính chất kỹ thuật sâu, liên quan đến đất đai, môi trường, tài nguyên nước, khoáng sản, đa dạng sinh học, an toàn thực phẩm, thiên tai hoặc biến đổi khí hậu.

Về trình tự thực hiện, Thông tư quy định cụ thể việc tiếp nhận trưng cầu, yêu cầu giám định tư pháp. Đối với Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong thời hạn 2 ngày làm việc kể từ khi nhận được văn bản trưng cầu, Vụ trưởng Vụ Pháp chế thừa lệnh Bộ trưởng ký văn bản tiếp nhận và cử cơ quan, đơn vị chuyên môn thực hiện giám định hoặc ký văn bản từ chối, nêu rõ lý do. Đối với Sở Nông nghiệp và Môi trường, thời hạn xử lý là 5 ngày làm việc kể từ khi nhận được văn bản trưng cầu. Quy định này góp phần làm rõ trách nhiệm, rút ngắn thời gian xử lý và hạn chế tình trạng chậm trễ trong các vụ việc cần giám định.

Trong quá trình chuẩn bị giám định, tổ chức, cá nhân thực hiện giám định có trách nhiệm nghiên cứu quyết định trưng cầu, hồ sơ, đối tượng giám định, tài liệu liên quan; trường hợp cần thiết có thể yêu cầu bổ sung thông tin, tài liệu phục vụ giám định. Khi cần, tổ chức, cá nhân thực hiện giám định được lập đề cương giám định để thống nhất với cơ quan, người trưng cầu hoặc yêu cầu giám định.

Đối với hoạt động thực hiện giám định, Thông tư quy định các bước cơ bản gồm xem xét, đánh giá, thu thập thông tin, tài liệu liên quan; đối chiếu hồ sơ, đối tượng giám định với quy chuẩn chuyên môn áp dụng để đưa ra nhận xét, đánh giá từng nội dung trưng cầu. Tổ chức, cá nhân giám định được quyền sử dụng kết quả thực nghiệm, xét nghiệm bổ sung hoặc kết luận chuyên môn của tổ chức, cá nhân khác có đủ điều kiện, năng lực theo quy định pháp luật. Đây là điểm quan trọng, bởi nhiều nội dung giám định trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường đòi hỏi phân tích chuyên sâu, kết quả xét nghiệm, kiểm định hoặc đánh giá kỹ thuật độc lập.

Thông tư nhấn mạnh yêu cầu lập văn bản ghi nhận toàn bộ quá trình thực hiện giám định tư pháp. Trường hợp phát sinh nội dung mới hoặc vấn đề khác trong quá trình giám định, tổ chức, cá nhân thực hiện giám định phải thông báo ngay bằng văn bản cho cơ quan, người trưng cầu để thống nhất phương án giải quyết. Quy định này giúp bảo đảm tính minh bạch, khách quan và khả năng kiểm chứng của quá trình giám định.

Về kết luận giám định, Thông tư yêu cầu tổ chức, cá nhân giám định tư pháp theo vụ việc chỉ được kết luận đối với nội dung thuộc phạm vi chuyên môn, chuyên ngành được quy định. Kết luận giám định phải được gửi cho cơ quan, người trưng cầu, yêu cầu giám định ngay sau khi ban hành và được lưu trong hồ sơ giám định; trường hợp giao nhận trực tiếp phải lập biên bản.

Thông tư cũng phân định trách nhiệm cụ thể của các đơn vị thuộc Bộ. Vụ Pháp chế là đầu mối tham mưu công tác giám định tư pháp; Vụ Tổ chức cán bộ phối hợp đề xuất việc bổ nhiệm, bổ nhiệm lại, miễn nhiệm, cấp, cấp lại, thu hồi thẻ giám định viên tư pháp; Vụ Kế hoạch - Tài chính tổng hợp, đề xuất bố trí kinh phí; Văn phòng Bộ đăng tải danh sách tổ chức, cá nhân giám định tư pháp trên Cổng thông tin điện tử của Bộ. Các đơn vị trực thuộc Bộ có trách nhiệm xây dựng nguồn nhân lực, bảo đảm trang thiết bị, phương tiện và điều kiện cần thiết cho hoạt động giám định.

Thông tư có hiệu lực thi hành từ ngày 1/5/2026, thay thế Thông tư số 29/2025/TT-BNNMT ngày 24/6/2025. Đối với các quyết định trưng cầu giám định đã được tiếp nhận trước ngày Thông tư này có hiệu lực nhưng chưa ban hành kết luận, việc thực hiện tiếp tục theo quy định của Thông tư số 29/2025/TT-BNNMT. Các quyết định bổ nhiệm giám định viên tư pháp, công nhận người giám định tư pháp theo vụ việc, công nhận tổ chức giám định tư pháp theo vụ việc được ban hành trước ngày Thông tư có hiệu lực vẫn tiếp tục có giá trị.

Có thể thấy, Thông tư mới không chỉ là văn bản hướng dẫn kỹ thuật, mà còn góp phần hoàn thiện khung pháp lý cho hoạt động giám định tư pháp trong một lĩnh vực rộng, phức tạp và ngày càng phát sinh nhiều vụ việc có yếu tố chuyên môn sâu. Việc chuẩn hóa tiêu chuẩn giám định viên, quy trình tiếp nhận, thực hiện, kết luận và lưu trữ hồ sơ sẽ tạo nền tảng để nâng cao chất lượng giám định, phục vụ hiệu quả hoạt động tố tụng, quản lý nhà nước và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.