Biến đổi khí hậu đang đặt ra những thách thức ngày càng lớn đối với quá trình phát triển kinh tế – xã hội và đời sống Nhân dân. Nhận thức rõ điều đó, tỉnh Thanh Hóa đã và đang triển khai nhiều giải pháp đồng bộ, từ quy hoạch, đầu tư hạ tầng đến nâng cao nhận thức cộng đồng, nhằm giảm thiểu rủi ro thiên tai, bảo vệ môi trường và hướng tới mục tiêu phát triển bền vững lâu dài.
Nhận diện thách thức khí hậu trong không gian phát triển đa dạng
Thanh Hóa là tỉnh có điều kiện tự nhiên phong phú, hội tụ đầy đủ các dạng địa hình từ miền núi, trung du, đồng bằng đến ven biển. Tuy nhiên, chính sự đa dạng này cũng khiến địa phương chịu tác động mạnh mẽ của biến đổi khí hậu. Những năm gần đây, các hiện tượng thời tiết cực đoan như bão mạnh, mưa lũ lớn, hạn hán, nắng nóng kéo dài, rét đậm, rét hại, lũ ống, lũ quét… xuất hiện với tần suất ngày càng cao, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản xuất, đời sống và an sinh xã hội.
Với hơn 100km đường bờ biển và diện tích miền núi chiếm khoảng 70% tổng diện tích tự nhiên, Thanh Hóa thường xuyên đối mặt với nguy cơ xâm nhập mặn, sạt lở bờ biển, sạt lở đất ở khu vực miền núi và ngập úng tại vùng hạ du. Theo thống kê, mỗi năm thiên tai gây thiệt hại lớn về người và tài sản, ước tính lên tới hàng nghìn tỷ đồng, kéo theo nhiều hệ lụy về môi trường, nguồn nước sinh hoạt, vệ sinh và nguy cơ bùng phát dịch bệnh.
Trước bối cảnh đó, ứng phó với biến đổi khí hậu không còn là nhiệm vụ mang tính thời điểm mà đã trở thành yêu cầu xuyên suốt trong chiến lược phát triển của tỉnh. Các cấp, các ngành xác định rõ: chỉ khi chủ động thích ứng và giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu thì mới bảo đảm được mục tiêu tăng trưởng bền vững, ổn định đời sống Nhân dân.
Đồng bộ giải pháp từ quy hoạch, hạ tầng đến quản lý tài nguyên
Một trong những định hướng quan trọng của Thanh Hóa là lồng ghép nội dung thích ứng với biến đổi khí hậu vào quy hoạch phát triển kinh tế – xã hội của từng địa phương, từng ngành, từng lĩnh vực. Nhiều kế hoạch hành động, chương trình, đề án ứng phó với biến đổi khí hậu đã được xây dựng và triển khai, bám sát đặc điểm tự nhiên và mức độ rủi ro của từng vùng.
Song song với công tác quy hoạch, tỉnh chú trọng đầu tư, nâng cấp hệ thống hạ tầng phòng, chống thiên tai. Hàng loạt hồ chứa, đập thủy lợi, công trình kè sông, kè biển được sửa chữa, gia cố; hệ thống kênh mương từng bước được kiên cố hóa nhằm bảo đảm an toàn cho sản xuất nông nghiệp và dân sinh. Công tác quản lý, khai thác tài nguyên thiên nhiên, khoáng sản được siết chặt hơn, hạn chế các hoạt động gây suy thoái môi trường, gia tăng rủi ro thiên tai.
Đặc biệt, Thanh Hóa quan tâm đẩy mạnh các chương trình trồng rừng, bảo vệ và phát triển rừng phòng hộ, rừng đầu nguồn và rừng ngập mặn ven biển. Những cánh rừng này không chỉ góp phần bảo vệ môi trường sinh thái mà còn đóng vai trò “lá chắn xanh”, giúp giảm thiểu tác động của bão, lũ, xói lở, nước biển dâng và thích ứng hiệu quả hơn với biến đổi khí hậu.
Bên cạnh đó, công tác tuyên truyền, phổ biến kiến thức về phòng, chống thiên tai, bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu được triển khai sâu rộng. Thông qua nhiều hình thức đa dạng, nhận thức của người dân từng bước được nâng cao, chuyển từ bị động ứng phó sang chủ động phòng ngừa.
Phát huy vai trò cộng đồng, nuôi dưỡng ý thức thích ứng lâu dài
Xác định cộng đồng là trung tâm của quá trình thích ứng với biến đổi khí hậu, Thanh Hóa đã chú trọng xây dựng và lan tỏa các phong trào bảo vệ môi trường gắn với đời sống Nhân dân. Nhiều hoạt động hưởng ứng Ngày Môi trường thế giới, Tháng hành động vì môi trường, Tuần lễ biển và hải đảo Việt Nam, Ngày Đại dương thế giới… được tổ chức thường xuyên, thu hút sự tham gia của đông đảo tổ chức, đoàn thể và người dân.
Năm 2025, hưởng ứng Ngày Môi trường thế giới với chủ đề “Chống ô nhiễm nhựa”, UBND tỉnh đã ban hành kế hoạch hành động cụ thể, phân công rõ trách nhiệm cho từng sở, ngành và địa phương. Trọng tâm là tuyên truyền, thay đổi thói quen tiêu dùng, giảm thiểu sử dụng sản phẩm nhựa dùng một lần, thúc đẩy phân loại rác tại nguồn, tái chế và sử dụng các vật liệu thân thiện với môi trường. Thông điệp chống rác thải nhựa và thích ứng với biến đổi khí hậu được lan tỏa mạnh mẽ thông qua các chiến dịch truyền thông và hoạt động cộng đồng.
Trong lĩnh vực giáo dục, việc trang bị kiến thức về biến đổi khí hậu cho thế hệ trẻ được xem là giải pháp lâu dài, bền vững. Việc Trung tâm Giáo dục Biến đổi khí hậu tại Trường Đại học Hồng Đức chính thức đi vào hoạt động từ năm 2024 là điểm nhấn đáng chú ý. Trung tâm đã trở thành địa chỉ học tập, trải nghiệm cho hàng nghìn lượt học sinh, sinh viên, giúp nâng cao hiểu biết, kỹ năng ứng phó với thiên tai và biến đổi khí hậu. Đặc biệt, việc đưa học phần “Đại cương về biến đổi khí hậu” vào tất cả các chương trình đào tạo đại học thể hiện tầm nhìn dài hạn trong đào tạo nguồn nhân lực có trách nhiệm với môi trường.
Dù đạt được nhiều kết quả tích cực, công tác ứng phó với biến đổi khí hậu trên địa bàn tỉnh vẫn còn không ít khó khăn. Ở một số nơi, việc triển khai giải pháp còn thiếu chủ động; năng lực dự báo, cảnh báo thiên tai chưa theo kịp diễn biến phức tạp của thời tiết; sự tham gia của cộng đồng chưa đồng đều. Một số công trình, dự án ứng phó với biến đổi khí hậu còn thiếu tính liên kết, hiệu quả chưa như kỳ vọng.
Thực tiễn đó đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt hơn nữa của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Mỗi địa phương cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện phương án ứng phó phù hợp với điều kiện thực tế; mỗi người dân, mỗi cơ sở sản xuất, kinh doanh cần nâng cao ý thức bảo vệ môi trường, sử dụng tiết kiệm và hiệu quả tài nguyên thiên nhiên. Về lâu dài, giáo dục và truyền thông về biến đổi khí hậu cần được đẩy mạnh hơn nữa, tạo nền tảng nhận thức vững chắc để Thanh Hóa chủ động thích ứng, vững bước trên con đường phát triển bền vững.
Thoát khỏi tư duy sản xuất manh mún, nông nghiệp Thanh Hóa đang chuyển mình mạnh mẽ theo hướng hàng hóa tập trung, gắn với chế biến, tiêu thụ và ứng dụng công nghệ số. Việc hình thành các vùng sản xuất lớn, thu hút doanh nghiệp đầu tư và xây dựng chuỗi giá trị khép kín không chỉ nâng cao giá trị nông sản mà còn mở ra hướng phát triển bền vững cho nông dân xứ Thanh.
Những năm gần đây, tỉnh Thanh Hóa đã kiên trì tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa, gắn với thị trường và chuỗi giá trị. Từ các mô hình tổ hợp tác, hợp tác xã do người dân làm chủ đến doanh nghiệp chế biến sâu, nông nghiệp không chỉ tạo ra sản phẩm mà còn tạo thu nhập bền vững, góp phần nâng cao tiêu chí thu nhập trong xây dựng nông thôn mới.
Giai đoạn 2020–2025, khu vực kinh tế tập thể (KTTT) với nòng cốt là hợp tác xã (HTX) tại Thanh Hóa đã có bước phát triển mạnh mẽ, trở thành một trong những trụ cột quan trọng trong công cuộc giảm nghèo bền vững. Không chỉ tạo việc làm, tăng thu nhập cho người dân, KTTT còn góp phần thay đổi tư duy sản xuất, thúc đẩy xây dựng nông thôn mới và phát triển kinh tế – xã hội toàn diện.
Sáng 20/12, phường Hạc Thành, tỉnh Thanh Hóa đã long trọng tổ chức Lễ phát động toàn dân tham gia bảo vệ môi trường vì một Việt Nam “sáng – xanh – sạch – đẹp”. Đây là hoạt động có ý nghĩa thiết thực nhằm nâng cao nhận thức, trách nhiệm của cả hệ thống chính trị và Nhân dân trong công tác bảo vệ môi trường, hướng tới phát triển bền vững.
Hội thảo “Xây dựng chính sách phát triển nông nghiệp và môi trường trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa, giai đoạn 2026–2030” là diễn đàn khoa học quan trọng nhằm đánh giá toàn diện thực tiễn phát triển nông nghiệp, môi trường thời gian qua, đồng thời gợi mở các định hướng, giải pháp chính sách mới theo hướng tăng trưởng xanh, bền vững và thích ứng với bối cảnh phát triển hiện đại.
