Thoát khỏi tư duy sản xuất manh mún, nông nghiệp Thanh Hóa đang chuyển mình mạnh mẽ theo hướng hàng hóa tập trung, gắn với chế biến, tiêu thụ và ứng dụng công nghệ số. Việc hình thành các vùng sản xuất lớn, thu hút doanh nghiệp đầu tư và xây dựng chuỗi giá trị khép kín không chỉ nâng cao giá trị nông sản mà còn mở ra hướng phát triển bền vững cho nông dân xứ Thanh.
Đặt nền móng cho chuỗi giá trị từ vùng sản xuất tập trung
Những năm gần đây, nông nghiệp Thanh Hóa chứng kiến sự thay đổi rõ nét trong tư duy tổ chức sản xuất. Thay vì canh tác nhỏ lẻ, phân tán, nhiều địa phương đã chủ động tích tụ, tập trung đất đai để hình thành các vùng sản xuất hàng hóa quy mô lớn. Đây được xem là bước đi mang tính nền tảng, tạo điều kiện áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật, cơ giới hóa đồng bộ và thu hút doanh nghiệp tham gia vào các khâu chế biến, tiêu thụ.
Thực tế cho thấy, ở những nơi làm tốt công tác tích tụ đất đai, hiệu quả sản xuất tăng lên rõ rệt. Xã Cẩm Tú là một ví dụ tiêu biểu khi đã tích tụ được hơn 165 ha đất nông nghiệp, qua đó hình thành các vùng trồng cây ăn quả, lúa chất lượng cao và nhiều mô hình trang trại tổng hợp. Các khu sản xuất tập trung tại Lương Thành, Cẩm Hoa, Liên Sơn, Bình Xuyên, Thái Bình, Thái Học đã tạo điều kiện để nông dân mạnh dạn chuyển đổi cơ cấu cây trồng, đưa giống mới, kỹ thuật tiên tiến vào sản xuất.
Việc chuyển đổi diện tích lúa kém hiệu quả sang cây màu và cây ăn quả cho giá trị kinh tế cao đã giúp nhiều hộ dân nâng thu nhập gấp nhiều lần so với trước. Quan trọng hơn, tích tụ đất đai còn mở ra cơ hội cho những nông dân có tư duy sản xuất hiện đại đầu tư bài bản, làm nông nghiệp theo hướng chuyên nghiệp và bền vững.
Từ chủ trương này, nhiều mô hình sản xuất hiệu quả đã ra đời. Điển hình là mô hình trồng cam sạch của ông Nguyễn Văn Trọng, không chỉ mang lại thu nhập ổn định mà còn tạo việc làm cho lao động địa phương, góp phần giảm nghèo bền vững. Nhờ đó, thu nhập bình quân đầu người của xã Cẩm Tú hiện đạt gần 60 triệu đồng/năm, tỷ lệ hộ nghèo giảm xuống chỉ còn 1,68%, cho thấy hiệu quả rõ rệt từ việc tổ chức lại sản xuất nông nghiệp.
Song song với trồng trọt, Thanh Hóa cũng trở thành điểm đến của nhiều doanh nghiệp lớn đầu tư vào lĩnh vực chăn nuôi theo hướng công nghệ cao, hiện đại. Các tập đoàn như Newhope, DABACO, Xuân Thiện, TH hay Mastergood (Hungary) đã góp phần nâng tầm nông sản địa phương, giúp sản phẩm chăn nuôi của tỉnh từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị trong nước và quốc tế.
Mở đường cho nông sản ra thị trường lớn
Nếu sản xuất là “gốc”, thì tiêu thụ chính là “điểm nghẽn” lớn nhất trong quá trình tham gia chuỗi giá trị của nông sản địa phương. Nhận diện rõ thách thức này, tỉnh Thanh Hóa cùng các sở, ngành đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm mở rộng thị trường và đa dạng hóa kênh tiêu thụ.
Hoạt động xúc tiến thương mại được đẩy mạnh, kết nối cung – cầu với các thị trường lớn như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh; đồng thời thiết lập mối liên kết với nhiều hệ thống bán lẻ, siêu thị quy mô lớn như Go!, WinMart, The City… Qua đó, nhiều sản phẩm nông sản chủ lực của tỉnh từng bước có chỗ đứng ổn định trên thị trường.
Đáng chú ý, chuyển đổi số đang trở thành “đòn bẩy” mới cho tiêu thụ nông sản. Việc áp dụng truy xuất nguồn gốc, dán tem QR giúp người tiêu dùng dễ dàng tiếp cận thông tin về vùng trồng, quy trình sản xuất, từ đó nâng cao tính minh bạch và tạo dựng niềm tin. Nhiều doanh nghiệp, hợp tác xã đã tận dụng hiệu quả các nền tảng thương mại điện tử để mở rộng thị trường.
Anh Nguyễn Xuân Bình, Giám đốc Công ty TNHH hữu cơ Thiên Bảo (xã Lưu Vệ) cho biết, mỗi tháng doanh nghiệp cung ứng ra thị trường từ 15–20 tấn ốc và các sản phẩm chế biến từ ốc nhồi. Nhờ đẩy mạnh quảng bá online và bán hàng trên các sàn thương mại điện tử, khoảng 50% sản lượng hiện được tiêu thụ qua kênh trực tuyến, giúp doanh nghiệp giảm phụ thuộc vào thương lái truyền thống.
Chìa khóa nâng giá trị nông sản
Ở chiều ngược lại, nhiều nông dân và hợp tác xã đã chủ động tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị thông qua chế biến. Trước đây, ông Lê Văn Công (xã Kiên Thọ) từng nhiều năm bấp bênh với nghề thu mua nông – lâm sản. Bước ngoặt đến khi ông tiếp cận mô hình trồng dưa vàng kim hoàng hậu – loại cây trồng cho lợi nhuận cao hơn nhiều so với ngô, mía. Từ đó, ông từng bước chuyển hướng sang sản xuất có giá trị gia tăng cao.
Năm 2023, HTX Tư vấn Dịch vụ Nông nghiệp Điền Quang (xã Điền Lư) được thành lập, do bà Ngô Thị Hương làm Giám đốc. Khi thị trường mở rộng, nghề nấu mật trở thành nguồn thu chủ lực, mang lại doanh thu khoảng 1 tỷ đồng mỗi năm. HTX còn xây dựng mô hình kinh tế tuần hoàn, tận dụng tối đa phụ phẩm: bọt mật làm thức ăn chăn nuôi, nước thải ủ phân bón, bã mía tái sử dụng làm chất đốt và men vi sinh.
Không dừng lại ở đó, HTX tiếp tục đầu tư công nghệ chế biến chuối – loại nông sản thường xuyên rơi vào cảnh “được mùa rớt giá”. Các sản phẩm như chuối sấy giòn, chuối sấy dẻo lăn vừng, bột chuối xanh ra đời đã góp phần giải bài toán đầu ra cho người trồng. Nguyên liệu được thu mua cao hơn thị trường khoảng 7.000 đồng/nải, giúp nông dân yên tâm sản xuất. Hoạt động chế biến cũng tạo việc làm thường xuyên cho khoảng 20 lao động địa phương với thu nhập 6–12 triệu đồng/tháng.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Thanh Hóa, đến tháng 12/2025, toàn tỉnh đã xây dựng được 1.478 chuỗi giá trị trong trồng trọt, 269 chuỗi trong chăn nuôi cùng hàng chục chuỗi trong lâm nghiệp và thủy sản. Dù phía trước vẫn còn nhiều thách thức, song với việc kết nối ngày càng chặt chẽ giữa sản xuất, chế biến và tiêu thụ, nông sản xứ Thanh đang từng bước khẳng định vị thế, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững và thịnh vượng cho người nông dân.
Những năm gần đây, tỉnh Thanh Hóa đã kiên trì tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa, gắn với thị trường và chuỗi giá trị. Từ các mô hình tổ hợp tác, hợp tác xã do người dân làm chủ đến doanh nghiệp chế biến sâu, nông nghiệp không chỉ tạo ra sản phẩm mà còn tạo thu nhập bền vững, góp phần nâng cao tiêu chí thu nhập trong xây dựng nông thôn mới.
Giai đoạn 2020–2025, khu vực kinh tế tập thể (KTTT) với nòng cốt là hợp tác xã (HTX) tại Thanh Hóa đã có bước phát triển mạnh mẽ, trở thành một trong những trụ cột quan trọng trong công cuộc giảm nghèo bền vững. Không chỉ tạo việc làm, tăng thu nhập cho người dân, KTTT còn góp phần thay đổi tư duy sản xuất, thúc đẩy xây dựng nông thôn mới và phát triển kinh tế – xã hội toàn diện.
Sáng 20/12, phường Hạc Thành, tỉnh Thanh Hóa đã long trọng tổ chức Lễ phát động toàn dân tham gia bảo vệ môi trường vì một Việt Nam “sáng – xanh – sạch – đẹp”. Đây là hoạt động có ý nghĩa thiết thực nhằm nâng cao nhận thức, trách nhiệm của cả hệ thống chính trị và Nhân dân trong công tác bảo vệ môi trường, hướng tới phát triển bền vững.
Hội thảo “Xây dựng chính sách phát triển nông nghiệp và môi trường trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa, giai đoạn 2026–2030” là diễn đàn khoa học quan trọng nhằm đánh giá toàn diện thực tiễn phát triển nông nghiệp, môi trường thời gian qua, đồng thời gợi mở các định hướng, giải pháp chính sách mới theo hướng tăng trưởng xanh, bền vững và thích ứng với bối cảnh phát triển hiện đại.
Khu đô thị xanh Eurowindow Light City quy mô 176 ha được các chuyên gia đánh giá sẽ trở thành biểu tượng đô thị mới của Thanh Hóa, đồng thời đáp ứng nhu cầu nhà ở và đầu tư đang “khát” nguồn cung tại khu vực.
