Những năm gần đây, tỉnh Thanh Hóa đã kiên trì tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa, gắn với thị trường và chuỗi giá trị. Từ các mô hình tổ hợp tác, hợp tác xã do người dân làm chủ đến doanh nghiệp chế biến sâu, nông nghiệp không chỉ tạo ra sản phẩm mà còn tạo thu nhập bền vững, góp phần nâng cao tiêu chí thu nhập trong xây dựng nông thôn mới.
Từ tư duy sản xuất nhỏ lẻ đến nông nghiệp hàng hóa gắn với thị trường
Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, nông nghiệp Thanh Hóa đang từng bước thoát khỏi lối sản xuất manh mún, tự cung tự cấp để chuyển sang phát triển theo hướng hàng hóa, coi thị trường là “kim chỉ nam”. Chủ trương này được cụ thể hóa bằng hàng loạt giải pháp đồng bộ như chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi phù hợp điều kiện tự nhiên; khuyến khích kinh tế tập thể; hỗ trợ xây dựng thương hiệu, chế biến sâu và phát triển sản phẩm OCOP.
Một trong những điểm nhấn nổi bật là vai trò ngày càng rõ nét của phụ nữ và kinh tế tập thể trong chuỗi giá trị nông nghiệp. Tại xã Luận Thành, chị Quách Thị Anh đã mạnh dạn thành lập Tổ hợp tác (THT) Thảo dược thiên nhiên Hương Quê vào tháng 4/2021, khởi đầu chỉ với 6 hội viên phụ nữ thôn Sơn Minh. Từ vài sản phẩm thử nghiệm, đến nay THT đã phát triển 17 dòng sản phẩm chăm sóc sức khỏe và sắc đẹp như siro húng chanh, cao tía tô, sữa rửa mặt, son thiên nhiên, xà bông, túi thơm, tinh dầu bưởi… Tất cả sản phẩm đều được chiết xuất từ thảo dược bản địa như bồ kết, tía tô, nghệ, vỏ bưởi, hương nhu, sả, gừng, chanh, cỏ ngũ sắc… theo hướng an toàn, lành tính, phù hợp xu hướng tiêu dùng xanh.
Nhờ chất lượng ổn định và hiệu quả thực tế, sản phẩm của THT Hương Quê ngày càng được người tiêu dùng tin tưởng. Năm 2023, hai sản phẩm siro húng chanh và cao tía tô được công nhận OCOP 3 sao cấp tỉnh, đánh dấu bước phát triển quan trọng trong hành trình chuyên nghiệp hóa sản xuất. Doanh thu năm 2023 đạt gần 2 tỷ đồng, tạo việc làm ổn định cho hàng chục lao động nữ tại địa phương với mức thu nhập 5–6 triệu đồng/người/tháng.
Không dừng lại ở sản xuất, chị Anh còn chú trọng xây dựng vùng nguyên liệu bền vững. THT hiện liên kết với 24 hộ dân trong xã trồng dược liệu trên diện tích khoảng 8 ha, thu mua với giá từ 7.000–20.000 đồng/kg tùy loại. “Chúng tôi hướng tới sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, để nguyên liệu sạch, an toàn và truy xuất được nguồn gốc”, chị Anh chia sẻ.
Bên cạnh đó, việc tận dụng thương mại điện tử và mạng xã hội như Facebook, Zalo, Shopee, Postmart… giúp sản phẩm Hương Quê vượt ra khỏi phạm vi địa phương, có mặt tại nhiều tỉnh, thành trong cả nước. Đây là minh chứng sinh động cho việc nông nghiệp hàng hóa không chỉ nằm ở quy mô, mà còn ở tư duy tiếp cận thị trường.
Kinh tế tập thể và chế biến sâu
Nếu THT Hương Quê cho thấy tiềm năng của nông nghiệp dược liệu, thì tại xã Điền Lư, mô hình HTX Tư vấn Dịch vụ Nông nghiệp Điền Quang do bà Ngô Thị Hương làm Giám đốc lại là ví dụ tiêu biểu cho phát triển nông nghiệp hàng hóa gắn với chế biến sâu và kinh tế tuần hoàn.
Xuất phát điểm của bà Hương là nghề thu mua mía cho bà con trong vùng. Với hơn 7,7 ha đất canh tác của gia đình và mạng lưới liên kết hàng chục hộ dân, mỗi tháng bà tiêu thụ khoảng 150 tấn mía. Tuy nhiên, nhiều mùa vụ, mía bị tồn đọng do thương lái không thu mua, khiến công sức của người dân có nguy cơ “đổ sông đổ bể”.
Từ trăn trở đó, bà Hương quyết định đầu tư nồi nấu, máy ép để tự chế biến mật mía tại chỗ. Những ngày đầu đầy khó khăn khi sản phẩm chưa được thị trường đón nhận, nhưng bằng sự kiên trì và cách quảng bá mộc mạc qua livestream trên mạng xã hội, mật mía nấu thủ công, không hóa chất dần chinh phục người tiêu dùng ở Nghệ An, Hà Tĩnh và nhiều cơ sở làm bánh truyền thống.
Năm 2023, HTX Tư vấn Dịch vụ Nông nghiệp Điền Quang chính thức được thành lập, đánh dấu bước chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang tổ chức kinh tế tập thể bài bản. Doanh thu HTX đạt khoảng 1 tỷ đồng/năm sau khi trừ chi phí, tạo đầu ra ổn định cho vùng mía và việc làm cho nhiều lao động địa phương. Đặc biệt, HTX phát triển mô hình kinh tế tuần hoàn: bọt mật làm thức ăn chăn nuôi, nước mật thải ủ phân, bã mía tái sử dụng làm chất đốt và men vi sinh. Mọi phụ phẩm đều được tận dụng tối đa, vừa tăng hiệu quả kinh tế, vừa bảo vệ môi trường.
Không dừng lại ở cây mía, bà Hương tiếp tục giải bài toán “được mùa mất giá” cho cây chuối. Thay vì bán chuối tươi với giá thấp, HTX đầu tư công nghệ sấy, nghiên cứu cho ra đời các sản phẩm chuối sấy giòn, chuối sấy dẻo lăn vừng và bột chuối xanh phục vụ trẻ nhỏ, người ăn kiêng.
HTX thu mua chuối cho bà con với giá cao hơn thị trường khoảng 7.000 đồng/nải, bảo đảm vùng nguyên liệu ổn định. Các khâu sản xuất được kiểm soát chặt chẽ, không sử dụng chất bảo quản hay phụ gia. Nhờ đó, sản phẩm nhanh chóng được thị trường đón nhận, tạo việc làm cho 20 lao động, trong đó có nhiều phụ nữ và đồng bào dân tộc thiểu số, với thu nhập 6–12 triệu đồng/tháng.
Nhìn rộng ra toàn tỉnh, Thanh Hóa hiện có hơn 800 HTX nông nghiệp hoạt động hiệu quả, đóng vai trò hạt nhân tổ chức sản xuất, cung ứng vật tư, hướng dẫn kỹ thuật và liên kết tiêu thụ sản phẩm. Hàng trăm sản phẩm OCOP như miến gạo Thọ Xuân, dưa vàng Hà Trung, gạo nếp cái hoa vàng Yên Định, mật ong rừng Lang Chánh… đã góp phần nâng cao giá trị và thương hiệu nông sản địa phương.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Thanh Hóa, tốc độ tăng trưởng ngành nông nghiệp duy trì bình quân khoảng 3%/năm; thu nhập bình quân khu vực nông thôn năm 2025 ước đạt 55–60 triệu đồng/người/năm, tăng gấp đôi so với năm 2015. Đây là nền tảng quan trọng để Thanh Hóa nâng cao tiêu chí thu nhập trong xây dựng nông thôn mới nâng cao, nông thôn mới kiểu mẫu.
Thực tiễn từ Luận Thành, Điền Lư cho thấy, nơi nào người dân mạnh dạn đổi mới tư duy, liên kết sản xuất theo hướng hàng hóa, gắn với chế biến và thị trường, nơi đó nông nghiệp có bước phát triển bứt phá. Phát triển nông nghiệp hàng hóa vì thế không chỉ tạo giá trị kinh tế, mà còn góp phần xây dựng một vùng nông thôn Thanh Hóa giàu đẹp, văn minh và đáng sống.
Giai đoạn 2020–2025, khu vực kinh tế tập thể (KTTT) với nòng cốt là hợp tác xã (HTX) tại Thanh Hóa đã có bước phát triển mạnh mẽ, trở thành một trong những trụ cột quan trọng trong công cuộc giảm nghèo bền vững. Không chỉ tạo việc làm, tăng thu nhập cho người dân, KTTT còn góp phần thay đổi tư duy sản xuất, thúc đẩy xây dựng nông thôn mới và phát triển kinh tế – xã hội toàn diện.
Sáng 20/12, phường Hạc Thành, tỉnh Thanh Hóa đã long trọng tổ chức Lễ phát động toàn dân tham gia bảo vệ môi trường vì một Việt Nam “sáng – xanh – sạch – đẹp”. Đây là hoạt động có ý nghĩa thiết thực nhằm nâng cao nhận thức, trách nhiệm của cả hệ thống chính trị và Nhân dân trong công tác bảo vệ môi trường, hướng tới phát triển bền vững.
Hội thảo “Xây dựng chính sách phát triển nông nghiệp và môi trường trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa, giai đoạn 2026–2030” là diễn đàn khoa học quan trọng nhằm đánh giá toàn diện thực tiễn phát triển nông nghiệp, môi trường thời gian qua, đồng thời gợi mở các định hướng, giải pháp chính sách mới theo hướng tăng trưởng xanh, bền vững và thích ứng với bối cảnh phát triển hiện đại.
Vụ sạt lở kinh hoàng xảy ra ngay sau nhà ông Lâm Quang Đồng (xã Luận Thành, Thanh Hóa) khiến cả gia đình thoát chết trong gang tấc, để lại nỗi ám ảnh chưa nguôi. Khi mùa mưa còn tiếp diễn và những vách đồi vẫn treo lơ lửng trên đầu, câu chuyện của ông Đồng càng trở thành tiếng kêu cứu khẩn thiết của người dân nơi đây.
