Sáng ngày 14/8, tại TP. Hồ Chí Minh, Bộ Nông nghiệp và Môi trường chỉ đạo tổ chức Diễn đàn Carbon Việt Nam 2026 với chủ đề “Từ chính sách đến hành động”. Chương trình do Báo Nông nghiệp và Môi trường, Cục Biến đổi khí hậu phối hợp với Viện Tư vấn và Phát triển (CODE), Tổ chức Tài chính Quốc tế (IFC), với sự hỗ trợ của Cục Kinh tế Liên bang Thụy Sĩ (SECO), tổ chức.

Diễn đàn có khoảng 400 đại biểu tham dự, gồm đại diện các cơ quan quản lý Trung ương, địa phương, sở giao dịch chứng khoán, công ty chứng khoán, tổ chức tài chính, ngân hàng, quỹ đầu tư, hiệp hội ngành hàng, doanh nghiệp, tổ chức quốc tế và các đơn vị tư vấn, phát triển dự án carbon,…

Từ hoàn thiện chính sách đến vận hành thị trường

Phát biểu khai mạc, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành nhấn mạnh, Việt Nam đang bước vào giai đoạn quan trọng trong quá trình hình thành và phát triển thị trường carbon.

Theo Thứ trưởng, Kết luận số 75-KL/TW ngày 28/7/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về Bảo vệ môi trường và Chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu trong thời kỳ mới, đã đặt ra yêu cầu chủ động tham gia các cơ chế hợp tác quốc tế về tài chính khí hậu, chuyển giao công nghệ, phát triển thị trường carbon và thực hiện các cam kết quốc tế về biến đổi khí hậu.

Đồng thời, Việt Nam phải kiểm soát phát thải khí nhà kính ngay từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư, hoàn thiện hệ thống đo đạc, báo cáo, thẩm định giảm phát thải theo tiêu chuẩn quốc tế, quản lý chặt chẽ hoạt động trao đổi tín chỉ carbon và từng bước xây dựng tiêu chuẩn tín chỉ carbon trong nước tiệm cận tiêu chuẩn Quốc tế. “Đây cũng là lý do chúng ta cần đưa thị trường các-bon từ chính sách vào thực tiễn một cách minh bạch, hiệu quả và có trách nhiệm”, Thứ trưởng Lê Công Thành nhấn mạnh.

Ngày 29/6/2026 đánh dấu một bước tiến quan trọng khi sàn giao dịch carbon trong nước chính thức vận hành thí điểm tại Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX), với hai loại hàng hóa gồm hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon.

Theo ông Trần Trọng Kiên, Phó Giám đốc Phòng Thị trường chứng khoán phái sinh, HNX, đối với hạn ngạch phát thải, chỉ các cơ sở, tổ chức được Nhà nước phân bổ hạn ngạch mới có quyền giao dịch. Với tín chỉ carbon, các tổ chức hoạt động trên lãnh thổ Việt Nam có thể tham gia thông qua các thành viên giao dịch là Công ty chứng khoán.

Đến nay, 6 công ty chứng khoán đã trở thành thành viên giao dịch carbon. Sàn áp dụng phương thức giao dịch thỏa thuận, trong đó bên mua và bên bán tự thương lượng các điều kiện trước khi nhập lệnh. Đáng chú ý, trong ngày giao dịch đầu tiên, tổng khối lượng hạn ngạch đăng ký đạt hơn 510 triệu tấn; hơn 1.200 tấn CO₂e được giao dịch với tổng trị giá hơn 161 triệu đồng. Hệ thống đăng ký quốc gia ghi nhận 92 tổ chức tham gia, chủ yếu thuộc các lĩnh vực thép, xi măng và nhiệt điện.

Theo ông Nguyễn Tuấn Anh, Phó Tổng Giám đốc HNX, trong giai đoạn thí điểm, thị trường trước mắt áp dụng đối với khoảng 150 doanh nghiệp phát thải lớn thuộc ba lĩnh vực: nhiệt điện, sản xuất sắt thép và xi măng. Hạn ngạch phát thải được phân bổ miễn phí 100%.

Doanh nghiệp thuộc diện phân bổ hạn ngạch chỉ được sử dụng tín chỉ carbon để bù trừ tối đa 30% lượng hạn ngạch được cấp. Quy định này nhằm hạn chế việc doanh nghiệp chỉ dựa vào mua tín chỉ để đáp ứng nghĩa vụ phát thải, đồng thời tạo động lực đầu tư công nghệ và trực tiếp giảm phát thải.

Khi thị trường carbon chính thức bước vào vận hành thí điểm, vấn đề không chỉ nằm ở quy định giao dịch mà còn ở khả năng bảo đảm an toàn cho dòng tiền và tài sản carbon.

Trao đổi tại phiên thảo luận “Vận hành thông suốt thị trường carbon Việt Nam”, bà Tạ Thanh Bình, Tổng Giám đốc Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC) cho biết, VSDC đã xây dựng hệ thống công nghệ thông tin, triển khai dịch vụ lưu ký và thanh toán đối với hạn ngạch phát thải và tín chỉ carbon.

Hệ thống được kết nối với Bộ Nông nghiệp và Môi trường, HNX và các thành viên lưu ký carbon là Công ty chứng khoán. Dữ liệu từ Hệ thống đăng ký tại Bộ Nông nghiệp và Môi trường và Hệ thống giao dịch của HNX được xử lý, đối chiếu tự động nhằm bảo đảm tính chính xác. Các chủ thể tham gia phải bảo đảm đủ hàng và đủ tiền khi giao dịch. Đồng thời, việc chuyển quyền sở hữu gắn với thanh toán được hoàn tất trong ngày giao dịch T+0 theo phương thức thanh toán tổng tức thời.

VSDC đồng thời quản lý số dư theo thành viên nhưng hạch toán chi tiết đến từng khách hàng, việc đăng ký tài khoản, ký gửi, rút ký gửi và xác định đối tượng được phép giao dịch được kiểm tra, đối chiếu với dữ liệu của Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Những yêu cầu này tạo nền tảng để thị trường carbon vận hành theo nguyên tắc an toàn, minh bạch và kiểm soát được rủi ro.

Từ góc nhìn của IFC, bà Phạm Liên Anh, Trưởng Chương trình Tư vấn Cải cách và Nghiên cứu Kinh tế Việt Nam, Lào, Campuchia cho rằng, nhiều doanh nghiệp đã đầu tư tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải nhưng chưa nhận diện được đầy đủ khả năng tạo tín chỉ carbon từ những hoạt động này. Theo bà, doanh nghiệp muốn tham gia thị trường trước hết phải xác định lượng phát thải, nguồn phát thải chính và khả năng đo lường, giám sát, báo cáo, thẩm định (MRV).

Trong khi đó, năng lực MRV của doanh nghiệp Việt Nam còn hạn chế, số hóa dữ liệu mới ở giai đoạn đầu. Doanh nghiệp cần xác định những giải pháp hoặc dự án có khả năng giảm phát thải, có thể phát triển thành tín chỉ carbon và xác định thị trường mục tiêu, từ thị trường tự nguyện, thị trường tuân thủ, thị trường trong nước đến khả năng chuyển giao quốc tế theo Điều 6.2 của Thỏa thuận Paris.

Theo đại diện IFC, carbon cần được tích hợp vào hoạt động sản xuất, kinh doanh và chiến lược dài hạn của doanh nghiệp, bởi quản trị carbon ngày càng gắn với năng lực cạnh tranh, thị trường xuất khẩu, tín dụng và tài chính xanh… Điều này cho thấy giảm phát thải đang chuyển từ một yêu cầu môi trường thành một yếu tố kinh tế. Doanh nghiệp có năng lực đo lường, chứng minh và quản trị carbon tốt sẽ có thêm cơ hội tiếp cận thị trường, vốn và công nghệ.

Giá carbon phải tạo động lực giảm phát thải

Một vấn đề được các chuyên gia đặc biệt quan tâm là giá carbon và thanh khoản thị trường... Chia sẻ tại Diễn đàn, TS. Lê Xuân Nghĩa, Viện trưởng CODE cho rằng, thị trường carbon cần hình thành tín hiệu giá đủ mạnh để tác động đến quyết định của các chủ thể phát thải.

Dẫn dự báo của Ngân hàng Thế giới, ông cho rằng mức giá khoảng 147 USD/tấn carbon có thể tạo tác động đủ lớn tới hành vi của các chủ thể phát thải. Khi giá carbon quá thấp, sức ép kinh tế để doanh nghiệp thay đổi công nghệ và đầu tư giảm phát thải chưa đủ mạnh.

Theo ông Nghĩa, thanh khoản cũng là vấn đề cần tính toán ngay trong giai đoạn thí điểm. Nếu hạn ngạch được phân bổ quá dễ dàng, nhu cầu mua trên thị trường sẽ thấp. Ngược lại, phân bổ chặt chẽ hơn sẽ tạo nhu cầu mua và thúc đẩy giao dịch.

Trong khi đó, ông Nguyễn Tuấn Anh cho biết, thị trường carbon trong nước hiện không quy định biên độ dao động giá. Với tín chỉ được phép giao dịch, sau khi đăng ký trên Hệ thống đăng ký quốc gia và chuyển sang hệ thống lưu ký, giá mua bán do các bên tự thỏa thuận… Cơ chế này cho phép giá phản ánh chất lượng, nguồn gốc và đặc tính của từng loại tín chỉ, đồng thời tạo cơ sở để thị trường từng bước hình thành tín hiệu giá.

Từ thực tiễn địa phương, ông Nguyễn Hồng Nguyên, Phó Giám đốc Sở NN&MT TP. Hồ Chí Minh cho biết, theo Quyết định số 42/2026/QĐ-TTg ngày 10/8/2026, Thành phố có 479 doanh nghiệp thuộc diện phải kiểm kê khí nhà kính. Trong giai đoạn phân bổ hạn ngạch thí điểm 2025 - 2026, có 16 doanh nghiệp thuộc lĩnh vực nhiệt điện và thép được phân bổ hạn ngạch. Hiện TP. Hồ Chí Minh cũng đã công bố 7 thủ tục hành chính lĩnh vực biến đổi khí hậu và 3 thủ tục lĩnh vực lâm nghiệp - kiểm lâm được phân cấp cho Chủ tịch UBND cấp tỉnh.

Từ thực tiễn triển khai, ông Nguyễn Hồng Nguyên đề nghị Trung ương làm rõ một số vấn đề, trong đó có cơ chế đối với đề xuất thành lập sàn giao dịch tín chỉ carbon riêng của doanh nghiệp tư nhân; công bố danh sách các tổ chức đủ điều kiện thẩm định tín chỉ theo từng ngành, lĩnh vực; quy trình định giá ban đầu đối với tín chỉ hình thành từ các dự án sử dụng tài sản công...

Địa phương cũng đề nghị làm rõ tỷ lệ chuyển giao tín chỉ đối với các dự án ngoài lĩnh vực ưu tiên, khuyến khích theo Nghị định 112/2026/NĐ-CP và xác định phần giảm phát thải nào được phép chuyển thành tín chỉ… Những kiến nghị này phản ánh yêu cầu cấp thiết của địa phương khi thị trường chuyển từ xây dựng chính sách sang thực thi.

Thông tin tại Diễn đàn, Phó Cục trưởng Cục Biến đổi khí hậu Nguyễn Tuấn Quang cho biết, không phải mọi hoạt động giảm phát thải đều tự động tạo ra tín chỉ carbon. Theo ông Quang, một dự án muốn được cấp tín chỉ phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện, trong đó có tính bổ sung, tính bền vững môi trường và các yêu cầu liên quan.

Việt Nam hiện có hàng trăm dự án theo Cơ chế phát triển sạch (CDM) đã được cấp tín chỉ; một số dự án đang chuyển đổi sang cơ chế mới theo Thỏa thuận Paris… Hơn nữa, Việt Nam cũng có hơn 10 dự án theo Cơ chế tín chỉ chung (JCM) và nhiều dự án theo các tiêu chuẩn carbon khác.

Cùng với nguồn cung tín chỉ là nhu cầu về các tổ chức thẩm định. Hiện có khoảng 30 tổ chức đáp ứng yêu cầu về chứng nhận, xác nhận giá trị sử dụng theo quy định. “Đây là một trong những mắt xích cần thiết bởi lượng giảm phát thải phải được đo lường, thẩm định và chứng nhận trước khi có thể trở thành tín chỉ giao dịch trên thị trường”, ông Quang nhấn mạnh.

Một điểm nhấn của Diễn đàn là hoạt động Business Matching, kết nối doanh nghiệp cung cấp tín chỉ carbon với các doanh nghiệp có nhu cầu mua, trao đổi và bù trừ phát thải… Tại sự kiện, hai biên bản ghi nhớ hợp tác về kết nối cung - cầu hạn ngạch phát thải và tín chỉ carbon được ký kết giữa Viện Tư vấn và Phát triển với Công ty Cổ phần Quốc tế Ngọc Viễn Đông; Công ty Cổ phần Khoa học và Môi trường Giant Barb với Công ty Rockpine.

Đây là bước chuyển đáng chú ý từ đối thoại chính sách sang kết nối hợp tác cụ thể, tạo tiền đề hình thành các giao dịch và dự án giảm phát thải thực tế.

Ở góc độ Quốc tế, ông Neeraj Joshi, đại diện IFC, cập nhật về Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của Liên minh châu Âu. Theo ông, yêu cầu xác định và chứng nhận lượng phát thải carbon gắn với hàng hóa xuất khẩu vào châu Âu đang ngày càng rõ ràng. Điều này cũng đặt ra yêu cầu doanh nghiệp Việt Nam, nhất là các ngành phát thải lớn và có độ mở thương mại cao, phải đưa quản trị carbon vào chiến lược cạnh tranh, thay vì chỉ coi đây là một yêu cầu về môi trường.

Phát biểu chào mừng Diễn đàn, Tổng Biên tập Báo Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Ngọc Thạch cho rằng, với một lĩnh vực mới, liên ngành và có tính hội nhập quốc tế sâu rộng như thị trường carbon, khoảng cách từ chính sách đến thực tiễn chỉ có thể được thu hẹp bằng đối thoại thực chất, thông tin minh bạch và những kết nối cụ thể.

Thực tế tại Diễn đàn cho thấy, thị trường carbon Việt Nam đã bắt đầu chuyển sang một trạng thái mới. Sàn giao dịch đã vận hành thí điểm; hạ tầng đăng ký, lưu ký và thanh toán được hình thành; doanh nghiệp bắt đầu quan tâm đến quản trị carbon; các dự án tạo tín chỉ từng bước phát triển; cung - cầu bắt đầu được kết nối,… Tuy nhiên, phía trước vẫn còn những vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện, như tiêu chuẩn và chất lượng tín chỉ, năng lực MRV, thanh khoản, tín hiệu giá, cơ chế định giá, khả năng kết nối quốc tế và năng lực tham gia của doanh nghiệp.

Thị trường carbon vì thế không chỉ là nơi mua bán tín chỉ. Nếu được vận hành minh bạch và hiệu quả, đây có thể trở thành công cụ kinh tế thúc đẩy doanh nghiệp đầu tư công nghệ sạch, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, tiếp cận tài chính xanh và cải thiện năng lực cạnh tranh.

Tại Diễn đàn Carbon Việt Nam 2026 - Từ chính sách đến hành động, các ý kiến trao đổi về giảm phát thải, tạo giá trị và phát triển thị trường carbon đang mở ra những hướng đi mới cho quá trình chuyển đổi xanh, hướng tới nền kinh tế carbon thấp tại Việt Nam.