Thứ trưởng Phùng Đức Tiến: Khoa học công nghệ là động lực then chốt tái cấu trúc ngành Chăn nuôi và Thú y trong kỷ nguyên mới

Khoa học công nghệ định hình lại năng lực cạnh tranh của ngành chăn nuôi thú y

Phát biểu khai mạc tại Hội nghị Khoa học, Công nghệ Chăn nuôi và Thú y toàn quốc lần thứ nhất diễn ra ngày 28/3 tại Hà Nội, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến nhấn mạnh, ngành chăn nuôi tiếp tục giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong cơ cấu nông nghiệp Việt Nam, với quy mô khoảng 33 tỷ USD, đóng góp 26 - 28% giá trị toàn ngành và tạo sinh kế cho hàng triệu hộ nông dân. Không chỉ đảm bảo an ninh thực phẩm cho hơn 100 triệu dân, ngành còn góp phần ổn định kinh tế vĩ mô, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và môi trường.

Trong giai đoạn 10 năm qua, chăn nuôi duy trì tốc độ tăng trưởng 4,5 - 6%/năm, đưa Việt Nam vào nhóm các quốc gia có quy mô chăn nuôi lớn trên thế giới. Riêng năm 2025, sản lượng đạt 8,66 triệu tấn thịt, 21,4 tỷ quả trứng và 1,3 triệu tấn sữa; giá trị xuất khẩu các sản phẩm chăn nuôi vượt 2,2 tỷ USD, trong đó lĩnh vực thuốc và vắc-xin thú y đã từng bước mở rộng thị trường tới gần 50 quốc gia.

Tuy nhiên, theo Thứ trưởng, những kết quả đạt được cần được nhìn nhận trong bối cảnh ngành đang chịu tác động ngày càng lớn từ các yếu tố bất định. Thiên tai, dịch bệnh diễn biến phức tạp, đặc biệt trong năm 2025 đã gây thiệt hại gần 100 nghìn tỷ đồng cho toàn ngành nông nghiệp, trong đó chăn nuôi chịu tổn thất lớn về đàn vật nuôi. Đồng thời, các biến động địa chính trị như xung đột quốc tế, căng thẳng thương mại và biến động giá năng lượng đã làm gia tăng rủi ro đối với chuỗi cung ứng toàn cầu. Trong điều kiện đó, việc ngành vẫn duy trì được tăng trưởng và đạt các chỉ tiêu sản xuất là nỗ lực đáng ghi nhận, song cũng đặt ra yêu cầu phải thay đổi căn bản mô hình phát triển trong thời gian tới.

Đánh giá sự chuyển dịch về vai trò của khoa học công nghệ trong ngành Chăn nuôi và Thú y, Thứ trưởng Phùng Đức Tiến nhận định, nếu trước đây, khoa học công nghệ chủ yếu đóng vai trò hỗ trợ thì nay đã trở thành yếu tố quyết định năng suất, chất lượng và năng lực cạnh tranh. Thực tiễn phát triển thời gian qua cho thấy, các thành tựu trong chọn tạo giống, dinh dưỡng vật nuôi, công nghệ chăn nuôi, giết mổ, chế biến, cũng như nghiên cứu sản xuất vắc-xin và sinh phẩm thú y đã góp phần quan trọng nâng cao hiệu quả sản xuất, giảm thiểu rủi ro dịch bệnh và bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Đáng chú ý, năng suất giống vật nuôi đã đạt mức 95 - 97%, phản ánh sự đóng góp trực tiếp của hoạt động nghiên cứu khoa học đối với tăng trưởng ngành.

Trong bối cảnh mới, Thứ trưởng cho rằng các công nghệ của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang mở ra cơ hội phát triển mang tính đột phá. Công nghệ sinh học với các ứng dụng như chỉnh sửa gen, công nghệ tế bào và vi sinh; công nghệ số với trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn; cùng với công nghệ môi trường đang tạo điều kiện nâng cao hiệu quả quản lý, giám sát dịch bệnh, truy xuất nguồn gốc và tối ưu hóa chuỗi giá trị chăn nuôi. Đây là những yếu tố then chốt giúp ngành chuyển từ sản xuất dựa vào kinh nghiệm sang sản xuất dựa trên dữ liệu và khoa học.

Bên cạnh đó, hệ thống cơ chế, chính sách cũng đang từng bước được hoàn thiện theo hướng thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định rõ: khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo là động lực chính để nâng cao năng suất và sức cạnh tranh của nền kinh tế. Chiến lược phát triển chăn nuôi đến năm 2030, tầm nhìn 2045 cũng nhấn mạnh yêu cầu ứng dụng công nghệ cao và thành tựu của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư. Trên thực tế, quy mô đầu tư cho khoa học công nghệ đã có bước chuyển đáng kể, từ các đề tài nhỏ lẻ sang các chương trình nghiên cứu theo chuỗi với nguồn lực lớn hơn, hướng tới giải quyết các bài toán mang tính hệ thống của ngành.

Yêu cầu tái cấu trúc ngành theo hướng hiện đại, bền vững

Từ những phân tích về bối cảnh và vai trò của khoa học công nghệ, Thứ trưởng Phùng Đức Tiến chỉ ra yêu cầu cấp thiết phải tái cấu trúc ngành Chăn nuôi và Thú y theo hướng hiện đại, hiệu quả và bền vững. Một trong những hạn chế lớn hiện nay là tỷ lệ chăn nuôi nhỏ lẻ còn cao, trong khi nhu cầu thị trường ngày càng đòi hỏi sản phẩm có chất lượng, truy xuất được nguồn gốc và đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe về an toàn thực phẩm và môi trường. Quá trình đô thị hóa và hội nhập quốc tế cũng làm thay đổi mạnh mẽ cấu trúc tiêu dùng, thúc đẩy nhu cầu đối với các sản phẩm chế biến sâu và có giá trị gia tăng cao.

Trong bối cảnh đó, việc phát triển ngành theo chuỗi giá trị khép kín, minh bạch và có khả năng truy xuất nguồn gốc được xác định là xu hướng tất yếu. Thứ trưởng đề nghị cần tăng cường liên kết giữa 3 “nhà”: Nhà nước - nhà khoa học, doanh nghiệp và người chăn nuôi, phát huy vai trò của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo nhằm thúc đẩy chuyển giao công nghệ và nâng cao hiệu quả sản xuất. Đồng thời, cần chú trọng các giải pháp bảo đảm an toàn sinh học, giảm thiểu tác động môi trường và chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu.

Nhấn mạnh tầm quan trọng của Hội nghị Khoa học, Công nghệ Chăn nuôi và Thú y toàn quốc lần thứ nhất với sự góp mặt của 750 đại biểu, bao gồm lãnh đạo các bộ, ngành, địa phương, các nhà khoa học, doanh nghiệp, hiệp hội và tổ chức quốc tế, Thứ trưởng Phùng Đức Tiến khẳng định, đây là lần đầu tiên một hội nghị khoa học công nghệ quy mô quốc gia được tổ chức riêng cho lĩnh vực chăn nuôi và thú y, đánh dấu bước phát triển mới trong tư duy tiếp cận khoa học công nghệ của ngành.

Ông kỳ vọng Hội nghị tập trung đánh giá kết quả nghiên cứu khoa học công nghệ giai đoạn 2021 - 2025, đồng thời thảo luận định hướng xây dựng các chương trình khoa học công nghệ trọng điểm cho giai đoạn 2026–2030. Các nội dung thảo luận xoay quanh những vấn đề cốt lõi như phát triển giống vật nuôi chất lượng cao, đổi mới công nghệ thức ăn chăn nuôi, phòng chống dịch bệnh, phát triển vắc-xin, kiểm soát kháng kháng sinh, truy xuất nguồn gốc và thúc đẩy chuyển đổi số trong quản lý sản xuất. Sáu tiểu ban chuyên đề được tổ chức song song đã tạo không gian trao đổi chuyên sâu giữa các nhà quản lý, nhà khoa học và doanh nghiệp, qua đó nhận diện rõ hơn các “điểm nghẽn” và đề xuất giải pháp tháo gỡ.

Kết luận bài phát biểu, Thứ trưởng Phùng Đức Tiến khẳng định, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ tiếp tục hoàn thiện thể chế, tạo môi trường thuận lợi cho nghiên cứu, ứng dụng và chuyển giao công nghệ, đồng thời đồng hành cùng doanh nghiệp, nhà khoa học và người chăn nuôi trong quá trình phát triển ngành. Trong bối cảnh yêu cầu tăng trưởng ngày càng cao và áp lực hội nhập ngày càng lớn, việc đặt khoa học công nghệ vào vị trí trung tâm không chỉ là lựa chọn mà là yêu cầu tất yếu để ngành Chăn nuôi và Thú y phát triển bền vững trong dài hạn.