Hệ thống công trình thủy lợi Sông Tích do Công ty TNHH MTV Thủy lợi Sông Tích (Công ty) quản lý có quy mô lớn, trải rộng trên nhiều xã, phường của thành phố Hà Nội. Hiện nay, Công ty đang tập trung duy trì vận hành an toàn, bảo đảm tưới, tiêu phục vụ sản xuất, dân sinh và phòng chống thiên tai. Cùng với đó, Công ty tăng cường kiểm soát vi phạm công trình, quản lý nguồn thải, từng bước nâng cao hiệu quả bảo vệ môi trường nước trong bối cảnh đô thị hóa diễn ra nhanh.
LTS: Từ bao đời nay, thủy lợi đã gắn bó mật thiết với đời sống người dân khu vực phía Bắc Việt Nam. Những con đê trầm mặc chạy dài bên bờ Sông Hồng, những kênh mương len lỏi giữa cánh đồng lúa, những hồ chứa nước nằm yên bình giữa núi rừng,… tất cả tạo nên một Hệ thống “mạch máu” nuôi dưỡng sản xuất nông nghiệp, bảo đảm sinh kế cho hàng chục triệu người dân.
Bước sang thời kỳ đổi mới và hội nhập, thủy lợi không chỉ dừng ở nhiệm vụ cung cấp nước tưới tiêu, tiêu thoát lũ mà còn giữ vai trò trọng yếu trong điều tiết nguồn nước, phòng chống thiên tai, bảo vệ môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu. Tuy nhiên, trước áp lực dân số gia tăng, nhu cầu phát triển công nghiệp và đô thị, cùng những tác động ngày càng khốc liệt của thời tiết cực đoan, các Hệ thống công trình thủy lợi miền Bắc đang đứng trước nhiều thách thức lớn như tình trạng lấn chiếm các công trình thuỷ lợi; vấn nạn xả thải rác thải, chất thải xuống các tuyến kênh mương; ô nhiễm nguồn nước từ các hoạt động sản xuất công nghiệp và dân sinh chưa được xử lý; mực nước các dòng sông và hồ đập xuống thấp vào mùa khô do biến đổi khí hậu; diện tích tưới ngày càng thu hẹp trong khi hệ số tiêu ngày càng tăng lên. Đặc biệt là cơ chế giá dịch vụ thủy lợi còn nhiều bất cập, chưa phản ánh đúng chi phí thực tế của hoạt động thuỷ nông đã ảnh hưởng không nhỏ đến công tác quản lý và vận hành các Hệ thống công trình thuỷ lợi ở miền Bắc,…
Tuyến bài “Hệ thống công trình thủy lợi miền Bắc trước thách thức mới” trên Tạp chí điện tử Nông nghiệp và Môi trường sẽ đưa bạn đọc đi sâu tìm hiểu thực trạng, những thành tựu và tồn tại, khó khăn của các Hệ thống thủy lợi ở vùng đồng bằng Sông Hồng, trung du và miền núi phía Bắc; lắng nghe tiếng nói từ cơ sở, các nhà quản lý, chuyên gia; đồng thời cùng bàn giải pháp để quản lý và vận hành hiệu quả Hệ thống các công trình thuỷ lợi nhằm phục vụ cho phát triển kinh tế và dân sinh, thích ứng với biến đổi khí hậu.
Hệ thống công trình quy mô lớn
Sau khi thực hiện bàn giao công trình theo Quyết định số 119/QĐ-UBND ngày 9/1/2026 của UBND thành phố Hà Nội, Công ty TNHH MTV Thủy lợi Sông Tích đang quản lý hệ thống công trình gồm 145 trạm bơm với 431 tổ máy (từ 210 – 14.400 m3/h), 391 tuyến kênh dài hơn 710,9 km, 4.390 cống và công trình trên kênh, 16 hồ chứa nước và 6 đập dâng.
Trong số 145 trạm bơm, có 97 trạm bơm tưới (216 tổ máy), 36 trạm bơm tiêu (162 tổ máy) và 12 trạm bơm tưới, tiêu kết hợp (53 tổ máy). Hệ thống kênh gồm 228 tuyến kênh tưới (376,045 km), 157 tuyến kênh tiêu (329,430 km) và 6 tuyến kênh kết hợp (5,446 km).
Với quy mô công trình lớn, địa bàn quản lý rộng (gồm: huyện Phúc Thọ cũ; huyện Thạch Thất cũ; thị xã Sơn Tây cũ; huyện Quốc Oai cũ và huyện Ba Vì cũ) đã đặt ra yêu cầu cao đối với công tác vận hành, duy tu, bảo dưỡng, nhất là trong điều kiện thời tiết ngày càng diễn biến khó lường.
Theo ông Nguyễn Chí Hải, Tổng Giám đốc Công ty TNHH MTV Thủy lợi Sông Tích, phần lớn công trình đã được xây dựng từ 30-40 năm trước. Qua thời gian dài khai thác, một số hạng mục xuống cấp, trong khi quy mô, công suất thiết kế không còn phù hợp với yêu cầu hiện nay.
Đáng chú ý, quá trình đô thị hóa, phát triển công nghiệp và chuyển đổi đất nông nghiệp đã làm thay đổi địa hình, dòng chảy, đồng thời chia cắt một số tuyến kênh. Đây là những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng dẫn nước, tiêu thoát nước và phòng chống úng.
Trong điều kiện đó, Công ty đã tập trung kiểm tra công trình, chủ động vận hành các trạm bơm, duy trì dòng chảy và bảo đảm yêu cầu tưới, tiêu, góp phần phục vụ sản xuất nông nghiệp, dân sinh và phòng chống thiên tai.
Hệ thống công trình thuỷ lợi Sông Tích hiện quản lý: 145 trạm bơm, 431 tổ máy; 391 tuyến kênh, dài hơn 710,9 km; 4.390 cống và công trình trên kênh; 16 hồ chứa nước, 6 đập dâng.
Tăng cường bảo vệ hành lang công trình
Bên cạnh những khó khăn về hạ tầng, tình trạng vi phạm phạm vi bảo vệ công trình thủy lợi đang là vấn đề cần được quan tâm.
Hiện tại Hệ thống công trình thuỷ lợi Sông Tích, các vi phạm xảy ra nhiều tại những tuyến kênh đi qua khu dân cư, khu làng nghề. Một số trường hợp lấn chiếm bờ, mái kênh, phạm vi bảo vệ công trình để xây dựng, ảnh hưởng đến công tác quản lý, duy tu và vận hành.
Từ đầu năm 2026 đến hết ngày 28/9, Công ty ghi nhận 20 vụ vi phạm với diện tích 1.360,3 m² và đã xử lý, giải tỏa 12 vụ với diện tích 3.967,7 m².
Ông Đỗ Quốc Toản, Trưởng phòng Quản lý nước và Công trình thủy lợi (Công ty TNHH MTV Thủy lợi Sông Tích) cho biết, Công ty thường xuyên kiểm tra, phát hiện vi phạm, lập biên bản và phối hợp với chính quyền địa phương đề nghị xử lý theo quy định. Tuy nhiên, việc xử lý một số trường hợp còn khó khăn, nhất là tại các hồ chứa có khu dân cư hình thành từ lâu.
Một trong những nguyên nhân là nhiều hồ chứa và tuyến kênh chưa được cắm mốc chỉ giới phạm vi bảo vệ công trình. Việc xác định ranh giới vì vậy gặp khó khăn, ảnh hưởng đến quá trình phát hiện, ngăn chặn và xử lý vi phạm.
“Để công tác quản lý hiệu quả hơn, việc xác định rõ phạm vi bảo vệ, cắm mốc chỉ giới và tăng cường phối hợp với chính quyền cơ sở có ý nghĩa rất quan trọng. Vi phạm cần được phát hiện, xử lý ngay từ khi mới phát sinh, tránh để kéo dài gây khó khăn cho công tác vận hành công trình”, ông Đỗ Quốc Toản nhấn mạnh.
Từ đầu năm đến ngày 28/9/2026, trên Hệ thống thuỷ lợi Sông Tích đã phát hiện 20 vụ vi phạm hành lang công trình thuỷ lợi, diện tích vi phạm ghi nhận 1.360,3 m² và đã xử lý, giải tỏa 12 vụ. Các vi phạm chủ yếu liên quan đến lấn chiếm bờ, mái kênh và phạm vi bảo vệ công trình để xây dựng.
Kiểm soát nguồn thải, bảo vệ môi trường nước
Cùng với bảo vệ công trình, Công ty đang tăng cường kiểm soát các nguồn thải vào hệ thống thủy lợi. Do nhiều tuyến kênh đi qua khu dân cư, tình trạng rác thải, xác động vật chết và nước thải xả vào kênh, hồ vẫn còn xảy ra, gây cản trở dòng chảy và ảnh hưởng chất lượng nước.
Các đơn vị trực thuộc Công ty cũng thường xuyên vớt bèo, rác, xử lý ách tắc cục bộ. Đồng thời tuyên truyền người dân và phối hợp với chính quyền địa phương hạn chế xả chất thải vào công trình.
Qua rà soát, Công ty thống kê 431 điểm xả thải vào hệ thống công trình thủy lợi. Trong đó, khu vực Ba Vì có 209 điểm, Quốc Oai 144 điểm, Phúc Thọ 55 điểm, Thạch Thất 13 điểm và Sơn Tây 10 điểm.
Đáng chú ý, chỉ có 12 điểm từng được cấp giấy phép xả nước thải và đến nay các giấy phép này đã hết hạn. Một số tổ chức, cá nhân chưa thực hiện đầy đủ chế độ báo cáo định kỳ về thu gom, xử lý và xả nước thải.
Cũng theo ông Nguyễn Chí Hải, công tác kiểm soát nguồn thải cần được thực hiện đồng bộ, bởi chất lượng nước trên hệ thống thủy lợi không chỉ ảnh hưởng đến sản xuất mà còn liên quan trực tiếp đến môi trường và đời sống dân cư.
Hiện việc đánh giá mức độ ô nhiễm nguồn nước của Công ty chủ yếu bằng phương pháp trực quan do chưa có đầy đủ thiết bị quan trắc, xét nghiệm. Đây là một trong những hạn chế cần được khắc phục để nâng cao năng lực quản lý chất lượng nước.
Bên cạnh vấn đề môi trường, Công ty cũng đang rà soát việc tiêu thoát nước cho các khu, cụm công nghiệp và khu đô thị. Hiện chưa thu được khoản phí tiêu thoát nước từ các khu vực này, trong khi hệ thống công trình vẫn tham gia tiếp nhận, dẫn và tiêu nước cho nhiều khu vực đô thị hóa nhanh.
Việc xác định rõ phạm vi dịch vụ, đối tượng sử dụng và cơ chế thanh toán sẽ góp phần tạo thêm nguồn lực cho duy tu, nạo vét, vận hành hệ thống thuỷ lợi, đáp ứng yêu cầu tiêu thoát nước ngày càng cao, ông Đỗ Quốc Toản cho biết thêm.
Trong thời gian tới, Công ty TNHH MTV Thủy lợi Sông Tích tiếp tục tập trung quản lý, vận hành an toàn công trình. Cùng với đó là phối hợp xử lý vi phạm, kiểm soát nguồn thải và tăng cường tuyên truyền bảo vệ công trình thủy lợi. Đây được xem là những nhiệm vụ quan trọng nhằm duy trì hiệu quả hệ thống tưới, tiêu. Đồng thời gắn quản lý thủy lợi với bảo vệ môi trường nước và phát triển bền vững.
Trên Hệ thống thuỷ lợi Sông Tích hiện có 431 điểm xả thải, gồm: khu vực huyện Phúc Thọ cũ 55 điểm; huyện Thạch Thất cũ 13 điểm; thị xã Sơn Tây cũ 10 điểm; huyện Quốc Oai cũ 144 điểm; huyện Ba Vì cũ 209 điểm.
>>>>>> Xin vui lòng xem thêm:
- Bài 17: Hệ thống thủy lợi Nam Ninh: Kẹt giữa hai “gọng kìm” hạ tầng và cơ chế
- Bài 16: Lạng Sơn - Giữ “mạch nước” giữa miền núi: Áp lực từ công trình già cỗi đến nút thắt cơ chế
- Bài 15: Ninh Bình: Hệ thống thuỷ lợi Vụ Bản trước áp lực kép thiên tai và xuống cấp hạ tầng
Áp dụng đồng bộ các tiêu chuẩn sản xuất tiên tiến như OCOP, VietGAP, GlobalGAP và hướng đến nông nghiệp hữu cơ đã tạo bước chuyển quan trọng cho Hợp tác xã Nông nghiệp Mỹ Tân trong hành trình xây dựng thương hiệu nông sản chất lượng cao. Từ việc kiểm soát chặt chẽ quy trình canh tác đến mở rộng liên kết tiêu thụ, HTX đang từng bước nâng cao giá trị sản phẩm, đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường trong nước và xuất khẩu.
Giữa cao điểm nắng nóng, nhiều diện tích lúa Hè Thu tại thôn Mỹ Lại, xã Tịnh Khê (tỉnh Quảng Ngãi) bất ngờ khô héo, chết hàng loạt do xâm nhập mặn kết hợp đất nhiễm phèn. Dù đã tìm nhiều cách cứu lúa, hàng chục hộ dân vẫn đứng trước nguy cơ thiệt hại nặng nếu nguồn nước ngọt không sớm được bổ sung.
Trong năm 2026, tỉnh Đồng Tháp sẽ triển khai thí điểm hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản tại ít nhất một cơ sở sơ chế, đóng gói sầu riêng, tạo nền tảng từng bước mở rộng áp dụng đối với các ngành hàng chủ lực và nông sản xuất khẩu.
Trong khuôn khổ của chương trình Tọa đàm “Phát triển vùng dược liệu dưới tán rừng gắn với du lịch nông nghiệp”, ngày 11/7, đoàn công tác của Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường, cùng các chuyên gia, nhà khoa học, đã có chuyến đi thực tế khảo sát thăm mô hình trồng cây dược liệu gắn với du lịch nông nghiệp tại xã Nậm Tăm, tỉnh Lai Châu.
Thực hiện việc tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng hiện đại, xanh và bền vững, tỉnh Ninh Bình đang từng bước khẳng định hiệu quả của các mô hình liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị. Thành công đó có sự đóng góp rất quan trọng của cộng đồng doanh nghiệp, những đơn vị không chỉ cung cấp giống, vật tư, chuyển giao kỹ thuật mà còn đóng vai trò kết nối thị trường, tiêu thụ sản phẩm và dẫn dắt người nông dân tham gia vào nền nông nghiệp hàng hóa.
