Từ cây chè Shan Tuyết cổ thụ, xã Bản Liền (Lào Cai) đang từng bước định hình mô hình phát triển nông nghiệp hữu cơ gắn với kinh tế xanh. Trong đó, người dân được xác định là chủ thể, chính quyền đóng vai trò kiến tạo, đồng hành và bảo vệ giá trị lâu dài cho hệ sinh thái địa phương.
Bền bỉ với con đường chè hữu cơ
Ở độ cao gần 1.000 mét so với mực nước biển, những búp chè Shan Tuyết cổ thụ phủ một lớp lông tơ mịn được ví như “vàng xanh”, nuôi sống bao thế hệ người Tày ở xã Bản Liền (tỉnh Lào Cai).
Từ diện tích ban đầu 294 ha, đến nay vùng chè đã mở rộng lên hơn 1.200 ha, với hàng trăm hộ tham gia sản xuất. Sản phẩm chè Bản Liền đạt chứng nhận hữu cơ quốc tế (EU, Mỹ, Canada). Đến năm 2019, sản phẩm được công nhận OCOP 5 sao đầu tiên của tỉnh Lào Cai; năm 2020 được bình chọn là sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu cấp tỉnh; năm 2022 đạt danh hiệu sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu cấp quốc gia.
Ông Lương Mạnh Hà, Chủ tịch UBND xã Bản Liền chia sẻ, từ năm 2005, HTX liên kết với Công ty TNHH Hiệp Thành để bao tiêu sản phẩm và hướng dẫn bà con sản xuất theo tiêu chuẩn hữu cơ châu Âu. 100% xã viên là người dân tộc Tày, cam kết không sử dụng hóa chất diệt cỏ, thuốc bảo vệ thực vật hóa học hay chất kích thích sinh trưởng.
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, suy giảm tài nguyên và yêu cầu phát triển bền vững ngày càng cao, kinh tế xanh không chỉ là xu thế tất yếu mà còn là con đường chiến lược để xã Bản Liền phát huy tiềm năng, lợi thế riêng có của địa phương. Với nền tảng nông nghiệp truyền thống, cảnh quan thiên nhiên đặc sắc và bản sắc văn hóa phong phú, Bản Liền có đầy đủ điều kiện để định hình một mô hình phát triển “xanh - tuần hoàn - bền vững”.
Theo ông Lương Mạnh Hà, kinh tế xanh không phải là một khái niệm xa vời mà là lựa chọn bắt buộc nếu địa phương muốn phát triển lâu dài trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng rõ rệt. Vì vậy, điều đầu tiên Bản Liền hướng tới là phát triển song hành với bảo vệ môi trường, sử dụng tài nguyên một cách hợp lý và có trách nhiệm. Theo ông Hà, đây không chỉ là yêu cầu quản lý mà là cam kết với người dân và với các thế hệ mai sau.
Cùng với đó là việc nâng cao giá trị sản xuất nông nghiệp theo hướng hữu cơ và tuần hoàn. “Trước đây bà con quen làm nhiều để bán, nhưng bây giờ phải làm tốt để bán được giá cao và bán được lâu dài”, ông Hà chia sẻ. Sản xuất không còn chạy theo sản lượng mà chú trọng chất lượng, giảm phát thải, tạo ra giá trị gia tăng ngay trên mảnh đất của mình.
Một trụ cột khác mà địa phương đặc biệt quan tâm là gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc và gắn phát triển kinh tế với du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng. Theo ông Hà, cảnh quan đồi chè, rừng tự nhiên và đời sống văn hóa bản địa chính là lợi thế riêng có của Bản Liền.
Chủ tịch UBND xã Bản Liền nhấn mạnh, kinh tế xanh không đơn giản là trồng thêm cây hay mở rộng diện tích sản xuất, mà là thay đổi cách nghĩ và cách làm, từ khai thác sang nuôi dưỡng, từ sản xuất nhỏ lẻ sang liên kết thành chuỗi, từ tăng trưởng theo số lượng sang coi trọng chất lượng và sự bền vững.
Chuẩn hóa quốc tế, xây dựng chuỗi giá trị cho chè hữu cơ Bản Liền
Chia sẻ về định hướng phát triển vùng chè trên địa bàn, ông Lương Mạnh Hà, Chủ tịch UBND xã Bản Liền khẳng định, nhiệm vụ trọng tâm trước mắt là quy hoạch, bảo vệ vùng sản xuất chè hữu cơ tập trung. Xã sẽ rà soát, xác định các tiểu vùng có điều kiện thổ nhưỡng, độ cao, nguồn nước phù hợp để tập trung hóa diện tích, hạn chế tình trạng trồng phân tán gây khó khăn cho việc chăm sóc, kiểm soát quy trình hữu cơ. Quy hoạch mới ưu tiên gắn với hệ thống giao thông, khu sản xuất - sơ chế, đồng thời xây dựng vườn ươm cây giống từ hạt chè Tuyết Shan ngay tại địa phương nhằm chủ động nguồn giống và quản lý chặt chẽ chất lượng.
Cùng với quy hoạch, xã Bản Liền đặt mục tiêu chuẩn hóa toàn bộ quy trình canh tác theo các tiêu chuẩn quốc tế như EU Organic, USDA Organic. Việc tăng cường sử dụng phân hữu cơ vi sinh, phân ủ hoai từ phụ phẩm nông nghiệp, trồng cây che bóng giảm sốc nhiệt, hạn chế sâu bệnh tự nhiên được xem là giải pháp căn cơ để bảo đảm chất lượng chè và giữ vững hệ sinh thái.
Một điểm nhấn của dự án là phát triển mô hình nông nghiệp hữu cơ tuần hoàn. Phụ phẩm chè như cành, lá non cùng các phụ phẩm nông nghiệp khác sẽ được thu gom, ủ làm phân hữu cơ phục vụ trở lại sản xuất. Xã khuyến khích kết hợp mô hình chăn nuôi - trồng chè - sản xuất phân ủ vi sinh, trong đó đưa vào ứng dụng mô hình ruồi lính đen để xử lý phụ phẩm làm phân vi sinh và sản phẩm sâu canxi phục vụ chăn nuôi.
Để chủ động ứng phó biến đổi khí hậu, xã sẽ đầu tư hệ thống tưới tiết kiệm như tưới nhỏ giọt, tưới phun mưa tại các vùng chè trọng điểm; tận dụng nguồn suối tự nhiên, xây dựng bể chứa nước trên cao phục vụ mùa khô; quy hoạch lại hệ thống rãnh thoát nước chống xói mòn. Công tác phòng trừ sâu bệnh được triển khai theo phương pháp sinh học với bẫy côn trùng, tinh dầu thảo mộc, thuốc sinh học nằm trong danh mục hữu cơ; trồng xen cây dẫn dụ thiên địch như cúc vạn thọ, đậu triều, cỏ vetiver, cây điền thanh,… Đồng thời, tăng cường tập huấn kỹ thuật “canh tác hữu cơ an toàn, không dùng hóa chất” cho người dân.
Ở khâu tổ chức sản xuất, xã củng cố vai trò đầu mối của HTX Chè hữu cơ Bản Liền trong thu mua - chế biến - tiêu thụ, tạo điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp đầu tư xây dựng xưởng chế biến tại địa phương. Nông dân được khuyến khích ký hợp đồng bao tiêu, từng bước hình thành chuỗi giá trị khép kín, xây dựng thương hiệu “Chè hữu cơ Bản Liền - Trà xanh hạnh phúc”.
Không dừng ở sản xuất, Bản Liền còn định hướng kết hợp phát triển du lịch sinh thái - trải nghiệm gắn với cây chè thông qua các mô hình: “Một ngày làm nông dân trồng chè", " Một ngày làm nghệ nhân sao chè”, kết hợp với du lịch cộng đồng, homestay, trải nghiệm làng nghề. Địa phương cũng khuyến khích trồng bổ sung dược liệu hữu cơ, phát huy các bài thuốc quý của đồng bào Tày, Dao, để tạo thêm sinh kế và giá trị gia tăng cho vùng chè.
Để bảo đảm tính bền vững, xã chú trọng đào tạo kỹ thuật, nâng cao năng lực người trồng chè thông qua các lớp tập huấn định kỳ về chăm sóc, thu hái, sơ chế, bảo quản; kết nối chuyên gia từ ngành nông nghiệp và các viện nghiên cứu. Đồng thời, địa phương đề xuất tỉnh hỗ trợ vườn ươm giống chè chất lượng cao, phân hữu cơ, máy móc, giống đại gia súc nuôi nhốt tập trung; huy động các chương trình mục tiêu quốc gia và thu hút doanh nghiệp đầu tư theo hình thức hợp tác công - tư.
“Muốn chè hữu cơ Bản Liền phát triển mạnh và bền vững, chúng tôi xác định phải tập trung hóa vùng sản xuất, chuẩn hóa kỹ thuật hữu cơ, phát triển kinh tế tuần hoàn, tăng liên kết với doanh nghiệp và gắn sản xuất với du lịch xanh. Đây là con đường để chè Bản Liền trở thành sản phẩm mũi nhọn, nâng cao thu nhập cho người dân và bảo vệ môi trường sinh thái,” ông Lương Mạnh Hà nhấn mạnh.
Khi những búp chè Shan Tuyết tiếp tục vươn mình giữa mây núi, Bản Liền không chỉ gìn giữ một cây trồng truyền thống, mà đang từng bước kiến tạo nền tảng phát triển bền vững: sinh kế ổn định cho người dân, hệ sinh thái được bảo vệ và một thương hiệu trà hữu cơ đủ sức vươn xa trên thị trường.
Sau sáp nhập chính quyền 2 cấp, công tác giảm nghèo đối mặt với nhiều thách thức, đặc biệt trong việc triển khai các mô hình sinh kế bền vững. Bài viết này sẽ phân tích các giải pháp của Bộ Nông nghiệp và Môi trường để nâng cao hiệu quả giảm nghèo, bao gồm việc đổi mới chính sách, ứng dụng công nghệ, nâng cao năng lực cho cán bộ và người dân, đồng thời kêu gọi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền và tổ chức xã hội nhằm tạo ra cơ hội phát triển bền vững cho người nghèo.
Sau sáp nhập chính quyền hai cấp (tỉnh và xã/phường) ít nhiều đã gây ra nhiều thách thức trong công tác giảm nghèo, thủ tục hành chính, triển khai các mô hình hỗ trợ bị gián đoạn. Một số khó khăn sau sáp nhập cũng đã được Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhân diện và triển khai các giải pháp khắc phục, giúp người nghèo tiếp cận cơ hội một cách nhanh chóng và hiệu quả.
Nhờ áp dụng khoa học kỹ thuật, người trồng nhãn tại xã Ngọc Liên, tỉnh Thanh Hóa đã thành công kích thích loại cây đặc sản này ra quả trái vụ, mang lại hiệu quả kinh tế, góp phần vào công tác xóa đói, giảm nghèo bền vững tại địa phương.
Văn phòng Quốc gia về giảm nghèo - Thông báo Kế hoạch lựa chọn đơn vị để đặt hàng thực hiện dự án hỗ trợ phát triển sản xuất.
Tận dụng lợi thế rừng và đất đồi, người dân xã Tân Sơn (Phú Thọ) đang từng bước thoát nghèo nhờ phát huy các giá trị văn hoá thúc đẩy phát triển du lịch, chuyển đổi mô hình sản xuất bền vững, thay đổi rõ nét diện mạo vùng nông thôn miền núi.
