MỘT MÓN ĂN, MỘT KÝ ỨC, MỘT PHẦN HƠI THỞ ĐẤT RỪNG CÀ MAU
Có lần về miệt Đất Mũi, trời chạng vạng. Gió từ rừng đước thổi ra nghe ngai ngái mùi bùn non. Một chị bán hàng rong bưng rổ ba khía vừa khoát tay mời vừa cười: “Ăn hổng chú? Ba khía Cà Mau thiệt hén, mặn mòi mà bắt nhớ hoài nghen!”.
Cái câu nói thiệt nhẹ, hiền thiệt hiền mà làm lòng người lâng lâng. Ở miền Tây, ba khía đâu phải chỉ là món ăn. Nó giống như cái tình, cái nghĩa, cái mặn mòi của đất phương Nam, của phận người lam lũ mà xởi lởi, chân chất.
Ba khía - món ăn gói ghém tiếng rừng, vị biển, tình người
Ba khía là con giáp xác sống trong rừng đước, rừng mắm, chui rúc trong những kẽ rễ cong quẹo của vùng bãi bồi Cà Mau. Người dân đất mũi nói vui: “Ba khía ăn mặn như nước biển mà thương người như nước ngọt”.
Cái vị mặn mòi của ba khía là vậy, vị của phù sa, của con nước, của những bữa cơm qua ngày nhưng chan chứa nghĩa tình. Mỗi khi nhà có hũ ba khía, người miền Tây hay để ngay góc bàn ăn, giống như một lời nhắc nhở, đời có nghèo, tình thì đừng nghèo; thức ăn có đạm bạc, lòng thì đừng lạt lẽo.
Cà Mau - thiên đường của ba khía
Miệt Cà Mau có ba khía ngon nhờ thiên thời, địa loeij, nhân hoà. Rừng đước, rừng mắm rộng bạt ngàn, là “mái nhà” của ba khía. Nước mặn, nước lợ hoà quyện, tạo nên “hương vị mặn mà mà hổng gắt”. Cách làm mắm ba khía truyền đời, không một quyển sách nào ghi mà chỉ “truyền tai, truyền tay”.
Có người nói: “Ăn ba khía Cà Mau là ăn cả trái tim người Cà Mau trong đó”. Câu nói nghe chơi vậy, mà nghĩ lại thấy hổng sai bao nhiêu.
Ba khía - câu chuyện của người miền Tây về sự đủ đầy trong thiếu thốn
Ngày xưa, mùa nước nổi, mưa dầm dề, nhà cửa chỏng trơ theo con nước lên, xuống, bà con đâu có nhiều thịt cá tươi. Hũ ba khía thành tri kỷ, cứu đói biết bao bữa cơm qua mùa. Một con, hai con, ba con… xé ra, trộn tí chanh, tí đường, tí tỏi ớt giã tay. “Vậy mà ăn với cơm trắng nóng hổi thiệt là bá cháy nghe hôn!”, bà con vẫn cười nói vậy.
Trong cảnh nghèo mà bữa cơm đầy tiếng cười, đầy mùi mắm dìu dịu, đó là bài học lớn nhất, đời sống đâu đo bằng vật chất, mà đo bằng sự ấm áp quanh bàn ăn.
Ba khía và triết lý của người miền Tây: mặn - ngọt - vừa phải như cuộc đời
Món ba khía cũng dạy về cái triết lý bình dị trong từng bữa cơm quê.
Mặn để nhớ. Cái mặn làm ta biết trân quý ly nước ngọt, giống như gian khó làm ta biết ơn những ngày bình yên.
Gắt để thương. Ba khía mà chưa ngâm kỹ thì gắt. Con người cũng vậy, ai rồi cũng mềm lại khi được lắng nghe, được thấu hiểu.
Chút ngọt cuối lưỡi. Trộn ba khía mà thiếu đường là… “hổng phải gu miền Tây”. Cuộc sống cũng cần chút ngọt để đi cho nhẹ nhàng.
Ba khía - món ăn đưa ta về lại với cội nguồn
Dù đi xa tới đâu, mỗi khi ngửi mùi ba khía dậy lên, người miền Tây lại thấy tiếng sóng vỗ vào bãi bồi, bóng rừng đước nghiêng theo con nước, nhịp sống chậm rãi của bà con Đất Mũi, tiếng rao của người bán buôn lẫn trong gió. Món ăn đó làm nhớ quê, nhớ nhà, nhớ những bữa cơm có khói bay nghi ngút trong gian bếp lợp lá.
Ba khía không chỉ là đặc sản. Nó là một phần tâm hồn của miền Tây, đặc biệt là Cà Mau. Nó kể câu chuyện về người dân sống hài hòa với thiên nhiên, biết quý từng giọt mưa, từng con nước, từng bữa ăn, từng nghĩa tình chia sớt. Giữa đời sống bận rộn hôm nay, đôi khi người ta chỉ cần một dĩa ba khía trộn chua ngọt, một chén cơm trắng nóng, và một câu nói thiệt hiền:
“Ăn đi nghen! Ba khía này tui làm bằng cái tình đó”. Vậy là đủ ấm cả một chiều.
