Bánh bò của ngoại

Sáng sớm, sương còn vương trên bờ sông Cao Lãnh. Tiếng ghe chài khua nhẹ mặt nước, mùi bột gạo, nước cốt dừa, men chua len qua từng xóm nhỏ. Ở trên một khúc sông ấy, có một người đàn bà tóc bạc cột gọn sau gáy, dáng hơi còng, tay lật từng khuôn bánh bò trên xửng hấp. Đó là ngoại tôi, người đã “nuôi chín đứa con bằng việm bột, hơi nước và mùi dừa béo”.

Mùi hương của một đời lam lũ

Bánh bò ngoại làm không có công thức gì cao siêu. Chỉ có bột gạo ngâm qua đêm, men cơm rượu, nước dừa xiêm, đường thốt nốt và… tình thương không đong được bằng chén. Mỗi sáng, ngoại thức dậy từ khi trăng còn treo, nhóm lò, quạt than, xếp từng khuôn nhôm nhỏ. Hơi nước bốc lên mờ mịt, phủ lấy gương mặt rám nắng, ướt đẫm mồ hôi nhưng mắt ngoại sáng rỡ.

Ngoại nói: “Bánh bò phải “sống”, con à. Bột mà còn thở, mới có ruột tổ ong, mới có vị ngọt hậu”.

Câu nói nghe qua tưởng chuyện bột men, nhưng càng lớn tôi càng hiểu, đời người cũng vậy, phải biết “thở” bằng niềm tin và chịu khó, mới có chỗ cho hạnh phúc nở hoa.

Tấm lưng cong như chiếc cầu quê

Mỗi buổi trưa, khi nắng lên, ngoại đội hai xề bánh bò đi bán khắp xóm, gió sông thổi vào, áo bà phồng lên, nhìn như cánh buồm nhỏ trên con đường đất.

“Ai bánh bò hôn, bánh bò nóng hổi nè!” - giọng ngoại vang lên quen thuộc, chan chứa nụ cười.

Nhiều năm gánh hàng như vậy, lưng ngoại vẹo đi, cong như chiếc cầu khỉ bắc qua ao nhà. Nhưng cũng chính tấm lưng ấy, đã chở cả một đời con cháu đi qua những ngày cơ cực.

Ngoại không bao giờ than mệt. Ngoại chỉ nói: “Miễn con cháu còn học được, ngoại gánh thêm chục xề cũng được”. Mỗi khi nhìn ngoại còng xuống bên bếp, tôi thấy trong dáng đó không chỉ là mỏi mệt, mà là một cây đò chở mùa qua sông, thầm lặng, kiên trì, mà đầy yêu thương.

Hơi ấm của ký ức

Có lần, tôi hỏi ngoại sao bánh bò của ngoại luôn mềm, thơm, khác chỗ khác.

Ngoại cười, giọng khàn: “Tại ngoại không bao giờ tiếc dừa. Người làm bánh mà tính toán quá, bánh mất hồn liền”.

Tôi ngồi bên, nhìn ngoại đổ từng vá bột vào khuôn, nghe tiếng sôi lục bục, mùi thơm lan ra quyện với tiếng chim gọi bầy. Ngoại không cần công thức, không cần định lượng nguyên liệu bằng cân, mà chỉ cần cảm bằng đôi tay đánh bột và nhìn những giọt bột chảy trên chiếc đũa gỗ là biết khi nào là bột dậy tới. Trong giây phút đó, tôi nhận ra mùi bánh bò chính là mùi tuổi thơ mình, ngọt, thơm, mà ẩn sau là chút men chua của nhọc nhằn, mặn mòi của mồ hôi.

Bây giờ, những đứa con cháu ngoại đã thành người. Có người đã khuất theo ngoại, có người làm thầy, có người làm thợ, có người đi xa, nhưng ai cũng mang trong tim hình ảnh ngoại, người đàn bà gánh bánh bò với lưng cong mà lòng thẳng thớm như cây cau trước sân nhà.

Di sản từ hơi nước

Người ta hay nói di sản là những tòa nhà, những pho tượng. Nhưng với tôi, di sản là mùi bánh bò ngoại, là cách ngoại dạy con bằng đôi tay chai sạn, dạy cháu bằng hơi nước bốc lên từ xửng hấp.

Ngoại đâu để lại vàng bạc gì, chỉ để lại bí quyết làm người: “Làm gì cũng phải có tâm. Như bánh bò, không “nuôi bột” được thì đừng hấp, nó sẽ cứng, ăn không ngon”.

Câu nói nghe giản dị, nhưng chứa cả triết lý sống: việc đời cũng như nồi bánh, muốn nên phải biết nuôi, biết chờ, biết thương.

Giờ ngoại đã khuất, căn bếp xưa vắng tiếng rao. Nhưng mỗi lần tôi thấy ai gánh hàng rong đi qua, tiếng rao lẫn trong gió, lòng tôi lại nghe như mùi bánh bò ngày cũ.

Hơi nước năm nào vẫn còn bay đâu đó trên bờ sông Cao Lãnh, như hơi thở của bà ngoại bình dị đã hóa thân vào quê hương.

Và tôi biết, trong những đứa cháu của ngoại, vẫn có ai đó đang “nuôi bột”,  không phải để làm bánh, mà để nuôi tiếp cái hồn nhân hậu, chịu thương chịu khó mà ngoại đã để lại.

Bởi, có những món bánh không chỉ để ăn, mà để nhắc nhớ rằng tình thương, khi được hấp chín bằng lòng kiên nhẫn, sẽ thơm mãi giữa đời.