Biến phế phẩm nông nghiệp thành hàng hóa: Hành trình từ chuyển đổi xanh đến chuyển đổi số

Biến phế phẩm nông nghiệp thành thương phẩm

Xuất phát từ giảng viên bộ môn về môi trường (Trưởng bộ môn Môi trường tại Khoa Môi trường - Trường Đại học Kinh doanh và Công nghệ), chị Vũ Thị Liễu đã khởi nghiệp trở thành Founder và CEO công ty cổ phần nghiên cứu sản xuất và phát triển sợi Eco.

Trong suốt quá trình lên ý tưởng, nghiên cứu và phát triển sản phẩm chị hiểu rằng các hóa chất sử dụng trong lĩnh vực dệt may sẽ ảnh hưởng đến môi trường như thế nào, đặc biệt là ảnh hưởng đến môi trường đất, nước, không khí. Trong chuyến đi thực tế ở nhiều vùng trồng dứa chị nhận thấy hiện nay lá dứa ở Việt Nam sau khi thu hoạch hàng triệu tấn bị bỏ đi mỗi năm.

Mỗi kỳ thu hoạch bà con đốt trên những cánh đồng, thậm chí là phun thuốc cỏ để việc đốt dễ dàng hơn. Điều này không những phát thải ra hàng nghìn tấn CO2 ra môi trường không khí mà toàn bộ những vi sinh có lợi trong đất cũng bị chết, khi mưa xuống các chất độc sẽ ngấm vào lòng đất, hòa vào sông suối làm ảnh hưởng đến sức khỏe của bà con nông dân. Lúc đó chị nghĩ đến việc làm thế nào để ngăn chặn việc đốt lá dứa trên cánh đồng và chỉ có một cách biến lá dứa thành một sản phẩm có giá trị kinh tế.

Trong quá trình tiên phong biến lá dứa thành sợi dệt may, chị Vũ Thị Liễu cũng mất khá nhiều thời gian cho việc nghiên cứu, ứng dụng công nghệ, nghiên cứu thị trường, đưa sản phẩm ra thị trường. Khi chị bắt đầu triển khai nhiều người không tin rằng lá dứa có thể sản phẩm quần áo bán ra thị trường. Nhưng theo thời gian, chị dần khẳng định được mình, không những thị trường Việt Nam mà được nhiều thị trường khó tính trên thế giới đón nhận.

Chị Vũ Thị Liễu chia sẻ: "Ban đầu chúng tôi khởi nghiệp chỉ mong muốn thực hiện  sứ mệnh bảo vệ môi trường, khi môi trường đang ngày càng suy thoái. Thông qua việc cung cấp nguyên liệu cho ngành may mặc từ lá dứa, chúng tôi chỉ nghĩ đơn giản là cung cấp nguyên liệu cho ngành dệt may, vì ngành dệt may của Việt Nam có quy mô lớn, nhưng hơn 90% tơ, sợi phải nhập khẩu từ nước ngoài. Tuy nhiên khi làm ra tơ sợi, mang đi chào bán, mọi người thấy giá trị về môi trường của sản phẩm, nhưng không biết dùng nó để làm gì, chúng tôi đã tiếp tục nghiên cứu ra sợi vải, làm ra những tấm vải từ dệt kim, dệt thoi và kết hợp việc thiết kế tạo ra những bộ quần áo bắt mắt đưa ra thị trường".

Dám nghĩ và dám làm, chị đã mất khoảng 4 năm, bắt đầu từ năm 2021 đến nay cho hoạt động nghiên cứu và đưa ra thị trường các sản phẩm. Ban đầu chất lượng vải còn thô, cứng, xù nhưng chất lượng đã được cải tiến dần, tạo ra hàng chục loại vải với màu sắc khác nhau cho độ bền cao, khi nhuộm các loại màu tự nhiên đều được đảm bảo.

Không chỉ tạo thêm việc làm cho bà con nông dân trên những cánh đồng dứa, đơn vị của chị còn liên kết thu mua các loại lá dứa bỏ đi, tạo thêm việc làm và thu nhập cho nông dân ngoài việc thu hoạch dứa. Sản phẩm sợi từ lá dứa của công ty được đưa về những làng nghề dệt, đặc biệt là dệt lụa truyền thống giúp các nghệ nhân có thêm việc làm, tạo ra những sản phẩm quần áo làm từ 100% nguyên liệu tự nhiên. Những tác động đó càng thôi thúc chị và đồng nghiệp vững tin và phát triển ra thị trường thế giới.

Chuyển đổi xanh gắn với chuyển đổi số để phát triển bền vững

Công ty cổ phần nghiên cứu sản xuất và phát triển sợi Eco ra đời với sứ mệnh biến rác thải nông nghiệp thành tài nguyên xanh, phát triển công nghệ sản xuất sợi và vải từ lá dứa cung cấp cho ngành dệt may và thời trang bền vững.

Trong suốt quá trình chuyển đổi xanh đó chị còn luôn gắn với chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ vào quá trình trồng và chế biến sản phẩm để phát triển bền vững. Các vùng nguyên liệu được kiểm soát chặt chẽ, được số hóa, dữ liệu được tổng hợp. Từng công đoạn của quá trình chế biến, bảo quản, sơ chế được thực hiện một cách bài bản, được kiểm soát chặt chẽ.

Chị Vũ Thị Liễu cho biết: “Khi bắt đầu xuất khẩu sang Nhật Bản và một số nước, chúng tôi nhận thấy khách hàng đặt ra yêu cầu vô cùng khắt khe về truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Họ muốn biết rõ lá dứa lấy từ nông hộ nào, ai là người thu hoạch, người tách sợi, lô hàng được đóng gói trên pallet số bao nhiêu, nhập kho ngày nào, sản xuất ra sao, và quy trình kỹ thuật được áp dụng thế nào”.

Những yêu cầu tưởng như tỉ mỉ quá mức ấy lại chính là bài học đầu tiên về chuyển đổi số mà phía đối tác Nhật Bản đã vô tình dạy cho đội ngũ công ty. Chị và đội ngũ của công ty phải quay lại từng HTX, từng nông hộ để tra cứu thủ công thông tin – một công việc mất rất nhiều thời gian. Nhưng từ đó, công ty hiểu rằng chuyển đổi số không chỉ là phần mềm hay thiết bị thông minh, mà trước hết là việc tạo ra và duy trì dữ liệu chính xác từ những người trực tiếp sản xuất.

Chị Liễu nhận định: Nhiều người vẫn nghĩ chuyển đổi số là một điều gì đó to tát, xa vời. Nhưng theo kinh nghiệm của chúng tôi, nền tảng quan trọng nhất là dữ liệu, và người nhập dữ liệu chính là người làm việc trực tiếp. Nếu chỉ mời chuyên gia đến nhập dữ liệu ban đầu, thông tin sẽ nhanh chóng lỗi thời. Chỉ khi chính người nông dân, người công nhân, người kỹ thuật viên được hướng dẫn cách ghi chép, cập nhật thường xuyên, thì dữ liệu mới “sống” và có giá trị thật sự.

“Đó cũng là lý do công ty coi trọng đào tạo năng lực số cho người lao động. Việc giúp bà con nông dân, thành viên HTX từ chỗ “chưa hiểu” đến “hiểu”, rồi “biết làm”, và “làm thường xuyên” là cả một hành trình dài. Giống như ai cũng biết tập thể dục tốt cho sức khỏe, nhưng không phải ai cũng duy trì được thói quen đó mỗi ngày. Chuyển đổi số trong nông nghiệp cũng vậy, phải bắt đầu từ những việc nhỏ nhất, từ thói quen ghi chép, lưu trữ, và chia sẻ dữ liệu”, chị Liễu chia sẻ.

Được biết, công ty của chị hiện liên kết với nhiều HTX ở các vùng trồng dứa. Công ty thu mua lá dứa, hướng dẫn bà con kỹ thuật tách sợi, sơ chế. Tuy nhiên, khi yêu cầu họ nhập dữ liệu, phần lớn đều gặp khó khăn. Không phải vì họ không muốn, mà vì chưa quen với thao tác số, chưa thấy lợi ích trước mắt.

Chị Liễu tâm sự: “Ngay cả bản thân doanh nghiệp chúng tôi - một startup - cũng đối mặt nhiều thách thức. Là người sáng lập và điều hành, tôi có thể nói về chuyển đổi số rất trôi chảy, nhưng khi bắt tay vào triển khai, chúng tôi phải tự tìm hiểu mọi thứ: chọn phần mềm, phần mềm nào vừa đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế (để xuất khẩu), vừa phù hợp với quy định tài chính của Việt Nam. Một phần mềm tốt không chỉ là nơi lưu trữ dữ liệu, mà còn phải phân tích, xuất báo cáo, đối chiếu tiêu chuẩn quốc tế, và gợi ý giải pháp thông minh”.

Có thể nói hành trình tìm tòi để biến lá dứa thành sợi cho ngành dệt may là không hề dễ dàng, tuy nhiên bằng cách liên kết chặt chẽ với các hộ nông dân, gắn chuyển đổi xanh với chuyển đổi số công ty đã giảm chi phí, đáp ứng yêu cầu thị trường quốc tế và nâng cao hình ảnh thương hiệu. Thông qua ứng dụng công nghệ thân thiện môi trường, tối ưu hóa sản xuất chị đã xây dựng chuỗi cung ứng minh bạch, thân thiện môi trường, hướng tới tăng trưởng xanh và kinh tế tuần hoàn.