Từ hình tượng cây đước bám đất, giữ phù sa và chở che muôn loài, tác giả Lê Minh Hoan gửi gắm một thông điệp sâu sắc về tư duy hệ thống và triết lý cộng sinh: Mọi sự sống chỉ bền vững khi biết liên kết, nâng đỡ và cùng phát triển. Cây Đước không chỉ là biểu tượng của rừng ngập mặn, mà còn là biểu tượng của cách con người ứng xử với thiên nhiên, với cộng đồng và với tương lai. Mời bạn đọc đến chuyên mục “Đọc sách cùng xích lô” trên Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường để đọc trọn vẹn câu chuyện đầy suy ngẫm này.
Buổi sáng ở rừng ngập mặn, khi thủy triều vừa rút, những rễ đước nhô lên như những bàn tay nâu sậm đan vào nhau, níu đất, giữ phù sa, chở che cho từng con cá, con tôm, con cua đang tìm chỗ trú mình.
Trong gió mặn, lá đước xanh một màu kiên nhẫn, màu của sức sống bền bỉ, của lòng người ven biển.
Cây đước - người giữ nhịp thở của đất và biển
Ở nơi đất và nước giao hòa, cây đước là người “gác cổng” của sự sống.
Đước giữ đất không cho biển lấn, giữ nước không cho đất khô, giữ phù sa để đất sinh sôi, và giữ sinh cảnh để muôn loài cùng tồn tại.
Nhìn một cánh rừng đước, ta thấy cả một hệ thống vận hành tự nhiên: Rễ đước neo bùn - bùn giữ phù sa - phù sa nuôi sinh vật - sinh vật nuôi con người - con người bảo vệ rừng. Một vòng tuần hoàn bình dị, nhưng là bài học lớn về tư duy hệ thống: mọi sự sống đều liên kết trong một mối tương quan chặt chẽ.
Từ rừng đước đến hệ sinh thái cộng đồng
Rừng đước không chỉ có giá trị môi trường, mà còn mở ra một không gian sinh kế mới. Ở Cà Mau, Bạc Liêu, Sóc Trăng, người dân không chỉ “giữ rừng” mà còn “sống cùng rừng”: làm du lịch sinh thái, đưa du khách chèo xuồng giữa những rễ đước chằng chịt; nuôi tôm dưới tán rừng, tạo ra sản phẩm “tôm sinh thái” được thế giới ưa chuộng; chế tác đồ lưu niệm, tạo việc làm cho phụ nữ vùng ven biển.
Mỗi cây đước là một cột trụ sinh thái, và mỗi cánh rừng đước là một hệ sinh thái kinh tế - văn hóa - xã hội sống động. Khi cộng đồng được tham gia, rừng không còn là trách nhiệm, mà trở thành nguồn sống, niềm tự hào và di sản chung.
Tư duy hệ thống trong quản lý và phát triển rừng đước
Bảo vệ rừng đước không thể chỉ nhìn bằng góc độ lâm nghiệp.
Đó là bài toán của nhiều hệ thống cùng lúc:
Nếu chỉ chăm một phần, hệ thống sẽ mất cân bằng. Vì thế, tư duy hệ thống giúp ta quản lý rừng không phải bằng mệnh lệnh, mà bằng sự hiểu biết về các mối quan hệ tương tác.
Một quyết định về quy hoạch rừng không chỉ là giữ bao nhiêu hecta, mà là giữ bao nhiêu giá trị cộng sinh giữa con người và thiên nhiên.
Một dự án phát triển du lịch không chỉ tính doanh thu, mà tính độ hồi sinh của sinh cảnh và lòng tin của người dân.
Cây đước - biểu tượng của sự bền bỉ và bao dung
Rễ đước mọc ngang, đâm chéo, rồi đan lại thành một mạng lưới, như con người vùng biển, sống dựa vào nhau, đùm bọc nhau trước sóng gió. Mỗi rễ đước cắm xuống là một niềm tin rằng dù bão đến, rừng vẫn đứng, và con người vẫn đứng.
Cây đước dạy ta cách phát triển: bám sâu để vững vàng, vươn cao để lan tỏa. Phát triển bền vững cũng vậy, phải bắt đầu từ những rễ gốc của sinh thái, văn hóa, và con người, rồi mới vươn ra biển lớn của kinh tế và hội nhập.
Học ở cây đước cách làm người và làm hệ thống
Có lẽ, rừng đước là lớp học tự nhiên của tư duy hệ thống.
Ở đó, ta thấy sức mạnh của sự kết nối, trí tuệ của sự cộng sinh, giá trị của sự bền bỉ.
Tư duy hệ thống nhắc ta rằng bảo vệ rừng đước không chỉ là bảo vệ cây, mà là bảo vệ một phần của chính mình, phần biết sống hài hòa, biết yêu thiên nhiên, biết san sẻ cho nhau.
Một rễ đước không giữ nổi đất. Nhưng cả rừng đước sẽ giữ được quê hương.
Giữa tiếng gió và sóng, rừng đước vẫn thì thầm: Hãy sống như ta, lặng lẽ, bền bỉ, nhưng giữ cho đất này mãi xanh.
Giữa nhịp sống hối hả, có những câu chuyện lặng lẽ mà bền bỉ níu chân người đọc ví như câu chuyện về cây Bần miền Tây sông nước. Không chỉ là loài cây ven sông, bần trở thành biểu tượng của cách con người sống hài hòa với thiên nhiên, bám rễ để giữ đất, giữ quê. Từ những điều bình dị, câu chuyện mở ra bài học về phát triển bền vững, về cộng đồng và sinh kế. “Đọc sách cùng xích lô” vì thế không chỉ là đọc chữ, mà là đọc đời sống. Bởi có những tri thức không nằm trên trang giấy, mà hiện hữu trong chính những gì ta đang đi qua mỗi ngày.
Một lát cắt đời thường nơi làng quê mở ra cách nhìn khác: Nông thôn không chỉ là nơi sản xuất, mà là một xã hội sống với cấu trúc kinh tế – văn hoá – xã hội đan xen. Khi thị trường chuyển động nhanh hơn nhịp làng, khi người trẻ rời đi và những ràng buộc cộng đồng dần lỏng, bài toán phát triển không còn nằm ở con số, mà ở sự hài hoà các cấu trúc nền tảng. Từ câu chuyện ấm trà dưới mái hiên, bài viết gợi ra vai trò của người lãnh đạo địa phương như “người điều nhịp” – biết lắng nghe, kết nối và giữ cho rễ bền, thân vững, cành xanh. Một góc nhìn giàu suy ngẫm cho những ai quan tâm đến con đường phát triển nông thôn bền vững.
Nhân Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam, hòa trong không khí lan tỏa của Cuộc vận động sáng tác văn học nghệ thuật với chủ đề “Gieo hạt nắng vàng” và hành trình sưu tầm tư liệu, hiện vật lịch sử ngành Nông nghiệp và Môi trường do Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường khởi xướng, bài viết “Gieo hạt nắng vàng” của tác giả Lê Minh Hoan, nguyên Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, nhà sáng lập Dự án DNXH Đọc sách cùng Xích Lô không chỉ là lời hưởng ứng, mà còn mở ra một “kim chỉ nam” giàu chiều sâu về cách gieo mầm tri thức, nuôi dưỡng cảm hứng sáng tạo và đánh thức những giá trị bền bỉ của ngành qua từng câu chuyện được kể.
Đọc sách là hành trình mở ra thế giới và quay về khám phá chính mình. Mỗi trang sách không chỉ cho tri thức mà còn khơi gợi câu hỏi và nuôi dưỡng tư duy. Đọc giúp con người làm nghề sâu sắc hơn, sống thấu cảm hơn và bớt cái tôi. Trong một thế giới vội vàng, đọc là cách đi chậm lại để hiểu đời và hiểu mình. Nhân Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam, trong chuyên mục “Đọc sách cùng xích lô” Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường trân trọng giới thiệu câu chuyện của Bác Lê Minh Hoan là một điểm dừng để chậm lại, đọc và nghĩ. Ở đó, sách không xa vời, mà gần gũi, đủ sức làm đổi một góc nhìn, một thói quen, một cách sống. Câu chuyện bạn sắp đọc không chỉ để thưởng thức, mà để nhận ra: Mở một cuốn sách… cũng là mở thêm một cánh cửa trong chính mình.
Một tản văn giàu suy ngẫm về sức mạnh của những câu hỏi tưởng chừng giản dị trong hành trình khám phá tri thức và hoàn thiện bản thân. Từ những băn khoăn ngây thơ đến các phát kiến khoa học lớn, tác phẩm gợi mở vai trò của tư duy đặt vấn đề trong học tập, lãnh đạo và cuộc sống. Bài viết truyền cảm hứng dám hỏi, dám học, dám đối diện với điều chưa biết. Qua đó, nhấn mạnh: Chính câu hỏi là khởi đầu của hiểu biết, sáng tạo và nhân văn.
