Diễn đàn Nông nghiệp 2026: Kiến tạo không gian phát triển và động lực tăng trưởng mới cho nông nghiệp Việt Nam

Đây là một Diễn đàn đối thoại đa chiều, nhằm nhận diện những dư địa tăng trưởng mới, đồng thời đề xuất các giải pháp tháo gỡ điểm nghẽn về thể chế, nguồn lực, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo để thúc đẩy nông nghiệp phát triển theo hướng hiện đại, xanh và bền vững.

Nguồn lực trong chuyển đổi nông nghiệp

Phát biểu khai mạc Diễn đàn, ông Trần Ngọc Liêm - Phó Tổng Thư ký VCCI, Giám đốc VCCI khu vực TP. Hồ Chí Minh cho rằng, trong bối cảnh cả nước hướng tới mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, việc mở ra các không gian tăng trưởng mới là yêu cầu cấp thiết, trong đó nông nghiệp cần chuyển mạnh từ tư duy sản xuất sang phát triển kinh tế nông nghiệp đa giá trị.

Theo ông Trần Ngọc Liêm, dù nông nghiệp luôn là “trụ đỡ” của nền kinh tế nhưng số lượng doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực này vẫn còn rất khiêm tốn. Hiện cả nước có trên 50.000 doanh nghiệp hoạt động trong nông nghiệp, chỉ chiếm khoảng 1 - 2% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động. Đặc biệt, số doanh nghiệp nông nghiệp công nghệ cao được công nhận chỉ dưới 50 doanh nghiệp; doanh nghiệp ứng dụng công nghệ cao cũng chỉ khoảng 300, tương đương chưa đến 3% tổng số doanh nghiệp nông nghiệp.

Ông Liêm cho rằng, doanh nghiệp đang gặp nhiều rào cản như thiếu cơ chế thí điểm cho các mô hình mới, khó tiếp cận tín dụng dài hạn, hạn chế trong huy động nguồn lực cho nông nghiệp tuần hoàn, nông nghiệp thông minh và chuyển đổi xanh.

“Trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và kinh tế tuần hoàn đang định hình lại nền nông nghiệp toàn cầu. Tuy nhiên, đổi mới sáng tạo không chỉ đến từ công nghệ mà cần một môi trường để các ý tưởng gặp đúng đối tác, đúng nguồn lực và được thử nghiệm trong thực tiễn”, ông Trần Ngọc Liêm nhấn mạnh.

Đại diện VCCI cũng kiến nghị tiếp tục hoàn thiện thể chế, cải thiện môi trường đầu tư, mở rộng các gói tín dụng ưu đãi, thúc đẩy hợp tác công - tư (PPP), đồng thời tăng cường bảo vệ thị trường trong nước, hỗ trợ doanh nghiệp nghiên cứu, ứng dụng khoa học công nghệ và phát triển các chuỗi giá trị nông sản.

Theo ông Trần Ngọc Liêm, VCCI sẽ tổng hợp các kiến nghị tại Diễn đàn để báo cáo Chính phủ và các Bộ, ngành liên quan nhằm góp phần hoàn thiện chính sách phát triển nông nghiệp trong giai đoạn mới.

Ở góc độ nghiên cứu, TS. Phạm Viết Thuận - Viện Kinh tế Tài nguyên và Môi trường TP. Hồ Chí Minh cho biết, tỷ trọng đóng góp của nông nghiệp trong tổng thu nhập quốc nội đang giảm dần qua các năm. Năm 2024 đạt 12,34%, năm 2025 giảm xuống 11,2% và năm 2026 dự kiến còn khoảng 10,38%. Theo ông, để đảo ngược xu hướng này, cần kiến tạo không gian phát triển mới dựa trên tư duy kinh tế thay vì tư duy sản lượng thuần túy.

Lãnh đạo Viện cho rằng, nông nghiệp không chỉ bảo đảm an ninh lương thực mà còn là nền tảng xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ. Vì vậy, cần chuyển từ tư duy sản xuất sang tư duy kinh tế nông nghiệp, tập trung vào giá trị cao, chế biến sâu và phát triển nông nghiệp đa tầng; đồng thời phát triển nông nghiệp xanh, tuần hoàn, ít phát thải, thích ứng với biến đổi khí hậu, đẩy mạnh chuyển đổi số và xây dựng các mô hình nông nghiệp thông minh.

Theo ông Thuận, một trong những điểm nghẽn lớn hiện nay là tín dụng. Nguồn vốn được xem là “mạch máu” của sản xuất, nhưng đang bị hạn chế bởi tư duy cho vay dựa trên tài sản thế chấp thay vì dòng tiền. Ông dẫn giải, đất nông nghiệp tại TP. Hồ Chí Minh thường được định giá khoảng 450.000 đồng/m², thấp hơn nhiều so với giá thị trường của đất thổ cư. Trong khi đó, các công trình xây dựng trên đất nông nghiệp như chuồng trại, chăn nuôi thường bị ngân hàng xem là tài sản có giá trị thấp khi định giá thế chấp, nên hệ quả là một trang trại quy mô 14 ha, với hệ thống chăn nuôi heo hiện đại… cũng chỉ vay được khoảng 2 tỷ đồng.

Theo TS. Phạm Viết Thuận, cơ chế bảo lãnh rủi ro của Nhà nước còn thiếu, khiến các ngân hàng chưa mạnh dạn cho vay theo chuỗi giá trị hoặc dòng tiền sản phẩm. Bên cạnh đó, hạ tầng giao thông và logistics tại nhiều địa phương còn hạn chế cũng ảnh hưởng đến quyết định đầu tư của doanh nghiệp…

Xây dựng hệ sinh thái liên kết

Tại Diễn đàn, TS. Trần Đình Lý - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Nông Lâm TP. Hồ Chí Minh, Phó Chủ tịch Hội Marketing Việt Nam tập trung phân tích vai trò của nguồn nhân lực trong quá trình chuyển đổi mô hình phát triển nông nghiệp, đặc biệt tại vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL).

Theo TS. Trần Đình Lý, ĐBSCL hiện đóng góp hơn 50% sản lượng lúa, 65% sản lượng nuôi trồng thủy sản và khoảng 70% sản lượng trái cây của cả nước. Tuy nhiên, khu vực này đang phải đối mặt với nhiều thách thức, như biến đổi khí hậu, xâm nhập mặn, yêu cầu ngày càng cao về phát triển xanh, truy xuất nguồn gốc, giảm phát thải carbon và chuyển đổi số…

“Thách thức lớn nhất hiện nay không phải là thiếu công nghệ, mà là thiếu nguồn nhân lực đủ năng lực làm chủ công nghệ và chuyển hóa nó thành giá trị gia tăng. Đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao phải là ưu tiên chiến lược hàng đầu”, ông Lý nhấn mạnh.

Theo ông Lý, người lao động trong nông nghiệp tương lai cần được trang bị các nhóm năng lực cốt lõi, như ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT), dữ liệu lớn (Big Data), quản trị ESG, tín chỉ carbon, logistics nông nghiệp, marketing số, đổi mới sáng tạo, ngoại ngữ và kỹ năng học tập suốt đời…

Để thúc đẩy chuyển đổi nông nghiệp, TS. Trần Đình Lý đề xuất phát triển hệ sinh thái liên kết mở “5 - 6 nhà”, mở rộng mô hình “4 nhà” truyền thống. Trong đó, người nông dân và Hợp tác xã giữ vai trò trung tâm, cùng sự tham gia của Nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp, trường Đại học, các tổ chức tài chính và các tổ chức hỗ trợ đổi mới sáng tạo.

Ông Lý cũng đề xuất triển khai năm chương trình đào tạo trọng điểm, gồm đào tạo AI và nông nghiệp số; kinh tế tuần hoàn và phát triển xanh; chuyển đổi số cho hợp tác xã và chính quyền địa phương; đào tạo doanh nhân nông nghiệp; đào tạo cán bộ quản lý hợp tác xã thế hệ mới. Bên cạnh đó, là mô hình hợp tác khép kín giữa địa phương - trường đại học - doanh nghiệp, nhằm gắn đào tạo với nhu cầu thực tiễn, tăng cường chuyển giao công nghệ và giải quyết bài toán thiếu hụt nhân lực chất lượng cao cho ngành.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Mạnh Hùng - Tổng Giám đốc Tập đoàn Nafoods Group cho rằng, động lực tăng trưởng mới của nông nghiệp phải bắt đầu từ việc xây dựng chuỗi giá trị hoàn chỉnh, lấy thị trường làm trung tâm. Theo ông Hùng, muốn nâng cao giá trị nông sản, cần phát triển đồng bộ từ giống cây trồng, vùng nguyên liệu, chế biến sâu, chuyển đổi số đến truy xuất nguồn gốc và xây dựng thương hiệu...

Lãnh đạo doanh nghiệp này cũng kiến nghị Nhà nước hình thành các nguồn vốn trung và dài hạn cho nông nghiệp giá trị cao, thúc đẩy liên kết giữa nông dân - hợp tác xã - doanh nghiệp, đầu tư hạ tầng xuất khẩu và xây dựng hệ thống dữ liệu quốc gia phục vụ phát triển nông nghiệp…

Cũng tại Diễn đàn, đồng tình với quan điểm này, các chuyên gia và doanh nghiệp thống nhất cho rằng, để tạo động lực tăng trưởng mới cho nông nghiệp Việt Nam cần tập trung vào năm nhóm giải pháp trọng tâm: chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ sản lượng sang giá trị gia tăng; phát triển chuỗi giá trị và khơi thông nguồn lực đầu tư; lấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực cốt lõi; tiếp tục hoàn thiện thể chế, tháo gỡ các rào cản về đất đai, tín dụng và chuyển giao công nghệ; đồng thời phát triển nông nghiệp xanh, kinh tế tuần hoàn, thích ứng biến đổi khí hậu và mở rộng hợp tác quốc tế.

Các ý kiến cũng nhấn mạnh việc xây dựng mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói, chỉ dẫn địa lý, hệ thống truy xuất nguồn gốc và đáp ứng các tiêu chuẩn xanh sẽ là điều kiện quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh của nông sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Diễn đàn Nông nghiệp 2026 được kỳ vọng sẽ tạo thêm kênh kết nối hiệu quả giữa cơ quan quản lý, cộng đồng doanh nghiệp, giới khoa học và người sản xuất; qua đó góp phần hoàn thiện chính sách, mở rộng không gian phát triển và tạo động lực tăng trưởng mới cho nông nghiệp Việt Nam trong giai đoạn phát triển xanh, hiện đại và hội nhập Quốc tế.

Kết thúc diễn đàn, các đại biểu thống nhất rằng để mở ra không gian tăng trưởng mới cho nông nghiệp Việt Nam cần đồng thời thúc đẩy đổi mới sáng tạo, phát triển khoa học - công nghệ, chuyển đổi số, kinh tế tuần hoàn và hoàn thiện chính sách nhằm khơi thông nguồn lực đầu tư. Đây được xem là nền tảng quan trọng để xây dựng nền nông nghiệp xanh, hiện đại, có sức cạnh tranh cao và phát triển bền vững trong giai đoạn mới.