“Dòng gạo xanh” - Cơ hội bức phá cho xuất khẩu gạo năm 2026

Năm biến động đã qua

Năm 2025 khép lại, theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường xuất khẩu gạo năm 2025 dự kiến đạt 7,85 triệu tấn gạo các loại… Để có thành tích này, chúng ta không thể phủ nhận những đóng góp to lớn của các doanh nghiệp xuất khẩu gạo Việt Nam. Hai thị trường truyền thống nhập khẩu gao Việt Nam là Philippines và Indonesia chiếm 60% sản lượng xuất khẩu. Trong khi đó, Ấn Độ và Thái Lan vẫn tiếp tục duy trì sức ép, cạnh tranh về giá với gạo Việt Nam.

Tính từ ngày 01/9 đến hết năm 2025, Philippines áp dụng lệnh cấm nhập khẩu và mở cửa nhập khẩu trở lại, đồng thời, áp dụng chính sách thuế mới, trong đó, từ ngày 01/01/2026 đã nâng thuế nhập khẩu từ 15% lên 20%. Đồng thời, sẽ còn điều chỉnh thuế nếu giá gạo (loại 5% tấm) của Việt Nam có biến động.

Ngoài ra, cũng cần phải kể thêm việc thị trường nhập khẩu gạo lớn thứ 2 của Việt Nam là Indonesia cũng đã tự chủ và đặt mục tiêu hướng đến xuất khẩu trong những năm tiếp theo… Ở góc độ khác, nguồn gạo dồi dào và giá rẻ từ Ấn Độ chính là nguyên nhân khiến thị trương thế giơi lao dốc và tiếp tục tạo sức ép cạnh tranh về giá gạo lên toàn cầu. Tuy vậy, sự gia tăng nhập khẩu ở thị trường Châu Phi cùng đà phục hồi nhập khẩu mạnh của thị trường Trung Quốc đã góp phần bù đắp phần lớn sụt giảm ở hai thị trường truyền thống là Philippines và Indonesia.

Tạo thế trận mới…

Ý kiến của nhiều chuyên gia đầu ngành cũng như các doanh nghiệp xuất nhập khẩu gạo đều có chung nhận định đó là Ngành hàng lúa gạo phải chuyển hướng từ tăng sản lượng sang cạnh tranh bằng giá trị và tính bền vững. Chiến lược chủ yếu hiện nay là tấn công vào phân khúc cao cấp, khai thác lợi thế cạnh tranh chủ lực của Việt Nam trong năm 2026 và những năm tiếp theo… sẽ tập trung ở phân khúc “Gạo Việt xanh, phát thải thấp” tại các thị trường khó tính như EU, Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc và những Quốc gia có nhiều người Việt sinh sống như Úc, Canada… Bên cạnh đó, các dòng sản phẩm chế biến sâu từ gạo có giá trị gia tăng cao như bún, phở khô, cơm đóng hộp cũng được đề cập.

Tuy nhiên, điểm yếu của các doanh nghiệp xuất khẩu gạo Việt Nam chính là chưa chú trọng đầu tư mạnh vào các hoạt động quảng bá, giới thiệu sản phẩm quy mô rộng, các nhà nhập khẩu, hệ thống phân phối… mà các sản phẩm gạo thương hiệu Việt Nam hầu như chỉ tiêu thụ trong hệ thống các cửa hàng tiện ích nhỏ, hoặc các đại lý bán hàng online của người Việt Nam ở nước ngoài.

Theo PGS, TS. Bùi Bá Bổng - Chủ tịch Vietrisa cho biết, chúng ta cần xác định lúa gạo là hàng hóa đặc biệt cần đươc theo dõi chặt chẽ, bởi sản xuất phải vừa đảm bảo nhu cầu tiêu thụ trong nước, an ninh lương thực… vừa đáp ứng theo yêu cầu, tiêu chuẩn và số lượng của các đối tác là các nhà nhập khẩu gạo trên thế giới. Song song đó, phải có chiến lược và đẩy mạnh việc xây dựng, quảng bá thương hiệu gạo Việt Nam.

PGS, TS. Bùi Bá Bổng chia sẻ, cùng với Đề án xây dựng 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp ở Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) thì mới đây, Đồng bằng sông Hồng và khu vực phía Bắc sẽ có thêm 500.000 ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp trong thời gian tới… Cùng với ĐBSCL, Đồng bằng sông Hồng sẽ mở rộng mô hình xây dựng “Gạo Việt xanh, phát thải thấp”, đang từng bước chuyên canh lúa chất lượng cao gắn với tăng trưởng xanh, nhằm phát triển tiêu thụ, thúc đẩy xuất khẩu dòng gạo xanh này.