Xuất khẩu lô “Gạo Việt xanh, phát thải thấp” đầu tiên sang Nhật Bản: Còn nhiều dư địa phát triển

Định vị lại hạt gạo Việt

Theo ông Lê Thanh Tùng - Tổng thư ký Vietrisa, mỗi năm cả nước sản xuất khoảng 43 triệu tấn lúa, riêng khu vực Đồng bằng Sông Cửu Long (ĐBSCL) đạt 25 triệu tấn, cho ra 12 - 13 triệu tấn gạo, trong đó với hơn 7 triệu tấn gạo phục vụ cho thị trường xuất khẩu. Hiện cơ cấu gạo xuất khẩu của Việt Nam có đến 60 - 70% là gạo chất lượng cao (riêng gạo cao cấp có thương hiệu chỉ chiếm khoảng 15%). Do vậy, sự kiện 500 tấn gạo Japonica mang nhãn hiệu “Gạo Việt xanh, phát thải thấp” được Công ty Cổ phần Nông nghiệp Công nghệ cao Trung An (TP. Cần Thơ) đã xuất khẩu sang thị trường Nhật Bản thời gian qua được định giá 850 USD/tấn theo giá FOB tại TP. Hồ Chí Minh, hoặc trên 1.000 USD/tấn theo giá CIF, đây là mức giá tương đương với dòng gạo cao cấp nhất của Thái Lan và gấp đôi gạo thơm thông thường của Việt Nam. Điều này minh chứng cho thấy, ngành hàng Lúa gạo Việt Nam đang nỗ lực tái định vị lại chuỗi giá trị xuất khẩu gạo theo hướng bền vững khi chủ động nhắm đến phân khúc thị trường cao cấp, nơi các tiêu chuẩn về môi trường và phát thải đang được cả thế giới đặc biệt quan tâm và là điều kiện bắt buộc cho các doanh nghiệp xuất khẩu gạo trong tương lai.

Cũng theo ông Lê Thanh Tùng, Nhật Bản mỗi năm nhập khẩu khoảng 700.000 tấn gạo, chủ yếu từ Hoa Kỳ và Thái Lan. Tuy nhiên, việc thiếu hụt nguồn cung trong năm nay đang mở ra cơ hội vàng cho gạo Việt Nam. Chính vì vậy mà ngành hàng lúa gạo Việt Nam phải tận dụng để từng bước thoát khỏi hình ảnh gạo giá rẻ, và hướng đến phân khúc cao hơn kèm theo giá trị và thương hiệu. Ở phân khúc này, nhu cầu đang rất cao, đặc biệt là Nhật Bản, Mỹ và EU… Tuy nhiên lượng gạo cao cấp của Việt Nam xuất khẩu sang Mỹ chỉ mới đạt 30 ngàn tấn/năm và thị trường Nhật Bản còn ít hơn rất nhiều. Điều này cho thấy đây là dư địa rất lớn cho các doanh nghiệp Việt Nam để mạnh dạn tiếp cận các thị trường khó tính như Nhật Bản, Hàn Quốc và các quốc gia trong khối EU hay Canada… từng bước chủ động xoay chuyển, đầu tư mở rộng sản xuất và xuất khẩu các dòng gạo cao cấp để thích ứng với bối cảnh mới, phù hợp với những đòi hỏi từ nhiều thị trường có tiêu chuẩn nhập khẩu cao.

Vươn tầm bước tiến mới…

Theo Vietisa cho biết, Việt Nam hiện là quốc gia đầu tiên trên thế giới triển khai sản xuất và xuất khẩu gạo phát thải thấp theo khuôn khổ chứng nhận Quốc gia. Hiện Vietisa đã cấp giấy Chứng nhận sử dụng nhãn hiệu cho 8 doanh nghiệp với tổng diện tích canh tác khoảng 18.000 ha. Các doanh nghiệp này hiện đang xuất khẩu khoảng 70.000 tấn gạo phát thải thấp ra thị trường thế giới. Các giống lúa được cấp Chứng nhận chủ yếu thuộc nhóm chất lượng cao như OM18, Đài Thơm 8, ĐS1, ST25, cùng các giống lúa Nhật (Hana, Akita, Koshi), do Agrimex-Kitoku phát triển.

Trong đó, Nhãn hàng “Gạo Việt xanh, phát thải thấp” được xây dựng trên cơ sở truy xuất nguồn gốc và kiểm soát phát thải. Vietrisa cấp Chứng nhận cho các sản phẩm đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn kỹ thuật của chương trình, với quá trình thẩm định do chính quyền địa phương hoặc các tổ chức Quốc tế được công nhận thực hiện. Để đạt đươc kết quả đó, nhà sản xuất được Chứng nhận phải xác định rõ khu vực sản xuất, giống lúa và mùa vụ… đồng thời tuân thủ các quy trình canh tác ít phát thải (như quản lý nước hợp lý, giảm sử dụng phân bón hóa học và hạn chế đốt rơm rạ sau thu hoạch). Những yêu cầu này nhằm giảm phát thải khí nhà kính, đặc biệt là methane trong sản xuất lúa gạo.

Theo Chủ tịch Vietrisa Bùi Bá Bổng, đề án một triệu ha lúa chất lượng cao do Bộ Nông nghiệp và Môi trường phát động sẽ thành công. Điều này xuất phát từ việc Việt Nam có thế mạnh về khoa học công nghệ, cùng bộ giống lúa tốt. Cụ thể, là bộ giống lúa ở ĐBSCL hiện xuất khẩu tốt. Trình độ sản xuất lúa, năng suất lúa của Việt Nam cũng tiên tiến, đạt mức cao nhất thế giới. Cùng với đó, hạ tầng thủy lợi của Việt Nam cũng rất tốt so với mặt bằng chung so với các nước. Rất ít quốc gia làm được thủy lợi tốt như Việt Nam.

Tuy nhiên, Chủ tịch Vietrisa Bùi Bá Bổng cũng cho rằng, để thực hiện thành công Đề án một triệu ha lúa, cần giải quyết ngay mắt xích yếu nhất là sự liên kết giữa nông dân với nông dân, và nông dân với doanh nghiệp. Đồng thời, cần thí điểm bán tín chỉ carbon trong hoạt động sản xuất lúa giảm khí phát thải, bởi đối với các nhà nhập khẩu và nhà đầu tư quốc tế, Chứng nhận phát thải thấp mang lại tín hiệu đáng tin cậy hơn so với các tuyên bố môi trường mang tính tự nguyện. Bởi các chỉ số phát thải gắn trực tiếp với thực hành canh tác có thể truy vết, thay vì dựa vào các cơ chế bù trừ carbon. “Nếu làm được điều này, thu nhập của người nông dân sẽ tăng lên, người dân sẽ có động lực sản xuất xanh, đồng thời giải quyết được bài toán về môi trường”, ông Bùi Bá Bổng nhấn mạnh.