Kích hoạt tăng trưởng kinh tế hai con số bằng chính sách vi mô đột phá

Phát biểu khai mạc diễn đàn, GS, TS. Lê Văn Lợi, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam nhấn mạnh, chúng ta đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số không chỉ là yêu cầu về quy mô hay tốc độ, mà còn đòi hỏi bước chuyển biến căn bản về chất lượng thể chế, năng suất, năng lực công nghệ, đặc biệt là sức cạnh tranh của doanh nghiệp và hiệu quả phân bổ nguồn lực. Trong đó, tăng trưởng phải được hình thành trên một nền tảng mới, đó là: doanh nghiệp mạnh hơn, năng suất phải cao hơn, thị trường phải thông suốt hơn, công nghệ hiện đại hơn và bộ máy thực thi hiệu quả hơn.

GS, TS. Lê Văn Lợi cho rằng, nền kinh tế Việt Nam khó có thể tăng trưởng nhanh, bền vững nếu doanh nghiệp vẫn mất quá nhiều thời gian và chi phí cho thủ tục hành chính. Thời gian qua, chúng ta đã có nhiều cải cách về thể chế để các doanh nghiệp có điều kiện tiếp cận gần hơn với thể chế, chính sách và đặc biệt về nguồn vốn… Tuy nhiên, chúng ta chưa sử dụng hiệu quả những nguồn lực để doanh nghiệp phát triển như đất đai, dữ liệu, công nghệ và nguồn nhân lực.

Để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn 2026-2030, theo GS, TS. Lê Văn Lợi, Việt Nam cần chuyển mạnh từ tư duy ổn định vĩ mô sang cải cách vi mô đột phá, lấy doanh nghiệp làm trung tâm của động lực tăng trưởng. Ông đặc biệt nhấn mạnh ba yêu cầu để các đột phá vi mô thực sự trở thành động lực của tăng trưởng hai con số, đó là: phải chuyển từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo phát triển; chuyển từ chính sách bình quân sang chính sách có trọng tâm, trọng điểm và cuối cùng là phải coi chất lượng thực thi là một bộ phận cấu thành của chính sách.

Tại diễn đàn, PGS, TS. Nguyễn Mạnh Hùng, Phó Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Phó Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương cho biết, 6 tháng đầu năm 2026, GDP tăng 8,18%, đây là mức cao nhất trong gần 20 năm qua. Tuy nhiên, dư địa cho các chính sách vĩ mô truyền thống như nới lỏng tiền tệ quy mô lớn hay kích cầu tài khóa diện rộng đang thu hẹp, do đó động lực tăng trưởng mới cần được tìm kiếm từ các chính sách vi mô.

Theo PGS, TS. Nguyễn Mạnh Hùng, đối với các chính sách vi mô, chúng ta cần đánh giá một cách thận trọng về chi phí, lợi ích, không chỉ quản lý rủi ro hiệu quả mà còn phải giảm chi phí giao dịch, tạo không gian cho đổi mới sáng tạo, đặc biệt đối với cộng đồng doanh nghiệp.

Ở góc độ doanh nghiệp, PGS, TS. Nguyễn Mạnh Hùng cho biết, bức tranh kinh tế hiện nay cho thấy nhiều nghịch lý đó là, doanh nghiệp trong nước rất cần vốn nhưng lại khó hấp thụ vốn. Nhiều doanh nghiệp đang nỗ lực chuyển đổi số, đổi mới công nghệ…nhưng vướng mắc về thể chế và chi phí tuân thủ vẫn còn lớn. Do vậy, ông đề xuất chuyển mạnh trọng tâm sang cải cách vi mô có tính đột phá với các cơ chế khuyến khích nghiên cứu, phát triển, đổi mới công nghệ, tín dụng dựa trên dữ liệu và triển vọng kinh doanh, thị trường dữ liệu minh bạch, cũng như các cơ chế thử nghiệm có kiểm soát cho mô hình kinh doanh mới.

Cũng tại diễn đàn, TS. Phạm Anh Tuấn, Phó Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới cho biết, theo thống kê, hiện Việt Nam có khoảng hơn 1 triệu doanh nghiệp. Để đạt mốc 2 triệu vào năm 2030, mỗi năm cần tăng thêm ít nhất 200.000 doanh nghiệp, trong khi giai đoạn 2016-2025 chưa năm nào số doanh nghiệp vượt 100.000. Trong giai đoạn 2006-2025, tốc độ tăng trưởng bình quân chỉ đạt khoảng 6,2-6,3%, điều này cho thấy mục tiêu tăng trưởng 10% trong giai đoạn 2026-2030 là một thách thức rất lớn.

Trong tăng trưởng kinh tế, vai trò của doanh nghiệp, đặc biệt là khối doanh nghiệp tư nhân, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đóng vai trò đầu tầu. Tuy nhiên, theo TS. Phạm Anh Tuấn, sức khỏe doanh nghiệp cũng là vấn đề đáng lo ngại. Ông cho biết, theo số liệu của VCCI, trong 6 tháng đầu năm 2026, số doanh nghiệp báo lỗ vẫn cao hơn số doanh nghiệp báo lãi. Dù số doanh nghiệp thành lập mới tăng khá, song số doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường cũng ở mức cao, trong đó số doanh nghiệp hoàn tất giải thể tăng tới 94,7% so với cùng kỳ… Số doanh nghiệp có số vốn dưới 10 tỷ đồng chiếm khoảng 70%, hơn 80% doanh nghiệp sử dụng dưới 10 lao động và tỷ suất lợi nhuận bình quân chỉ đạt 2,2% (năm 2024).

Phát triển kinh thế không thể thiếu nguồn tín dụng, tại diễn đàn, PGS, TS. Phạm Thị Hoàng Anh, Phó Giám đốc thường trực Học viện Ngân hàng cho biết, thời gian qua các chương trình tín dụng hỗ trợ xản xuất, kinh doanh, tiêu dùng và đầu tư các dự án của Chính phủ đã được triền khai như Chương trình tín dụng đối với lĩnh vực nông, lâm, thủy sản; Chương trình cho vay liên kết sản xuất chế biến và tiêu thụ sản phẩm lúa gạo chất lượng cao và phát thải thấp vùng Đồng bằng sông Cửu Long; Chương trình cho vay nhà ở xã hội, công nhân... đã tác động mạnh mẽ đến cộng đồng doanh nghiệp, người dân.

Để đảm bảo tăng trưởng hai con số trong năm năm Việt Nam cần tiếp tục triển khai quyết liệt các giải pháp của ngành ngân hàng nhằm tạo môi trường kinh tế vĩ mô ổn định, môi trường kinh doanh thông thoáng, các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp. Tiếp tục tháo gỡ căn bản các rào cản về thể chế, khơi thông và sử dụng hiệu quả mọi nguồn lực, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn trong toàn nền kinh tế, qua đó thúc đẩy các động lực tăng trưởng của nền kinh tế. Đẩy mạnh phát triển thị trường vốn, đặc biệt là thị trường trái phiếu doanh nghiệp và thị trường chứng khoán theo hướng minh bạch, an toàn, bền vững…

Tại diễn đàn, nhiều ý kiến từ các chuyên gia, nhà quản lý, đặc biệt là cộng đồng doanh nghiệp cho rằng, để đạt được mục tiêu tăng trưởng hai con số không thể dựa vào một động lực đơn lẻ. Đó phải là kết quả của sự phối hợp giữa cải cách thể chế, phát triển thị trường vốn, bảo đảm an ninh năng lượng và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Doanh nghiệp cần môi trường kinh doanh minh bạch và khả năng tiếp cận nguồn lực bình đẳng. Thị trường vốn cần trở thành kênh dẫn vốn trung và dài hạn hiệu quả hơn.

Đặc biệt, chúng ta cần tháo gỡ những điểm nghẽn lớn đối với doanh nghiệp hiện nay là thể chế, tiếp cận nguồn lực, thị trường và đổi mới sáng tạo.

Do đó, để hỗ trợ doanh nghiệp phát triển bền vững, nhiều ý kiến cho rằng cần có ưu tiên, đặc biệt liên quan đến chính sách như: tiếp tục cải cách thể chế, khơi thông nguồn lực, phát triển thị trường vốn, hỗ trợ thuế cho đổi mới sáng tạo, phát triển dữ liệu và hạ tầng số, nâng cao năng lực hấp thụ của doanh nghiệp trong nước để kết nối hiệu quả với khu vực FDI.

Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, những khuyến nghị mang tính xây dựng này từ cộng đồng chuyên gia và doanh nghiệp không chỉ giúp nhận diện đúng các điểm nghẽn hiện hữu mà còn góp phần định hình các giải pháp đột phá cho giai đoạn phát triển tiếp theo của nền kinh tế Việt Nam.