Ngày môi trường thế giới và ngày Bác Hồ ra đi tìm đường cứu nước – Hai sự kiện chung một khát vọng xanh

        Ngày 5/6 hàng năm ở Việt Nam tổ chức Lễ kỷ niệm Ngày Bác Hồ ra đi tìm đường cứu nước, cứu dân. Đây là sự kiện quan trong để Nhân dân Việt Nam ghi nhớ, biết ơn anh thanh niên Nguyễn Tất Thành dám dấn thân vì khát vọng độc lập, tự do cho dân tộc và hạnh phúc cho Nhân dân.

1. Ngày Môi trường Thế giới là khát vọng xanh của loài người

Ngày Môi trường Thế giới (5/6) được Đại hội đồng Liên Hợp Quốc thành lập vào năm 1972, đánh dấu ngày khai mạc Hội nghị Stockholm về Môi trường Con người. Sự kiện này cũng đồng thời là ngày Chương trình Môi trường của LHQ (UNEP) ra đời.

Lịch sử phát triển của ngày kỷ niệm này gắn liền với các cột mốc sau: Năm 1972: Sự kiện chính thức được công bố tại Stockholm (Thụy Điển), thu hút sự tham gia của đại diện 113 quốc gia nhằm nâng cao nhận thức chính trị, trách nhiệm của toàn cầu về bảo vệ môi trường sinh thái. Năm 1974: Tổ chức sự kiện kỷ niệm chính thức đầu tiên với chủ đề "Chỉ một Trái đất" (Only One Earth). Năm 1982: Việt Nam chính thức tham gia hưởng ứng và tổ chức các hoạt động kỷ niệm ngày này trên toàn quốc.

Hằng năm, sự kiện được UNEP giao cho các quốc gia đăng cai tổ chức với các chủ đề tập trung vào các vấn đề cấp bách như BĐKH, suy giảm tầng ozon, rác thải nhựa và bảo vệ hệ sinh thái.

Ngày Môi trường Thế giới 5/6/2026 có chủ đề toàn cầu là "A Global call for Climate Action" (Toàn cầu chung tay hành động vì khí hậu).Thông điệp này được UNEP phát động nhằm kêu gọi các quốc gia, tổ chức và cộng đồng trên toàn Thế giới đẩy mạnh những hành động thiết thực, đồng bộ nhằm BVMT, chuyển đổi xanh, bảo tồn ĐDSH và ứng phó với BĐKH.

2. Liên hợp quốc thúc đẩy thực hiện các Mục tiêu phát triển bền vững

Tháng 9/2015, Chương trình Nghị sự 2030 với 17 mục tiêu phát triển bền vững đã được Đại hội đồng LHQ thông qua nhằm chấm dứt đói nghèo, bảo vệ hành tinh xanh và đảm bảo sự thịnh vượng cho tất cả mọi người.

Mục tiêu phát triển bền vững 2016 - 2030 là tiếp nối Mục tiêu phát triển Thiên niên kỷ 2000 - 2015. Năm 1972, tại Stockholm, Thụy Điển, đã diễn ra Hội nghị LHQ về môi trường và con người (Hội nghị Stockholm). Được tổ chức từ ngày 5-16/6/1972, đây là hội nghị đầu tiên của LHQ tập trung vào các vấn đề môi trường quốc tế. Sau đó, tháng 12/1983, Ủy ban thế giới về môi trường và phát triển (WCED) hay Ủy ban Brundtland đã được thành lập nhằm đoàn kết các quốc gia để cùng nhau theo đuổi sự phát triển xanh, bền vững. Năm 1992, tại Hội nghị Thượng đỉnh Thế giới về Môi trường và Phát triển (Hội nghị Thượng đỉnh Trái đất Rio de Janeiro) với sự tham dự của 179 quốc gia, đã thông qua Chương trình Nghị sự 21 là khung kế hoạch chung để thiết kế các chương trình hành động, nhằm đạt được sự phát triển xanh, bền vững trong thế kỷ XXI. Tháng 9/2000, Hội nghị thượng đỉnh của LHQ đã thông qua Tuyên bố Thiên niên kỷ với 8 mục tiêu phát triển Thiên niên kỷ.

Các mục tiêu xã hội và môi trường được phản ánh trong Mục tiêu phát triển Thiên niên kỷ và Chương trình Nghị sự 21 tiếp tục được bàn thảo, bổ sung, hoàn thiện tại Hội nghị Thượng đỉnh Thế giới về Phát triển bền vững tổ chức tại Johannesburg (Nam Phi) năm 2002. Tháng 6/2012, Hội nghị cấp cao của LHQ về phát triển bền vững (Rio+20) đã được tổ chức, tập trung bàn thảo vào các nội dung cải thiện khuôn khổ thể chế để phát triển bền vững và nền Kinh tế xanh; các mục tiêu cũng như các chỉ số mới về phát triển bền vững,…

Từ tháng 9/2013, các quốc gia đã khởi động tiến trình xây dựng Chương trình nghị sự phát triển của LHQ sau năm 2015, và xây dựng bộ 17 mục tiêu phát triển bền vững. Chương trình Nghị sự 2030 với 17 mục tiêu phát triển bền vững chính thức được thông qua ngày 25/9/2015 tại Hội nghị thượng đỉnh LHQ với sự tham dự của 193 nước thành viên. Chương trình Nghị sự 2030 có độ bao phủ chính sách phổ quát, rộng lớn, toàn diện, với mục tiêu hoàn tất công việc dang dở của Mục tiêu phát triển Thiên niên kỷ và Chương trình Nghị sự 21 không để ai bị bỏ lại phía sau.

17 mục tiêu phát triển bền vững (Sustainable Development Goals - SDG) được LHQ thông qua năm 2015 đã xác định bởi 169 mục tiêu cụ thể và 232 chỉ tiêu, nhằm hướng tới xóa đói giảm nghèo, bảo vệ hành tinh xanh và đảm bảo mọi người dân được hưởng hòa bình và thịnh vượng vào năm 2030. Trong đó có những chỉ tiêu phát triển môi trường bền vững nói chung.

3. Khát vọng xanh của Bác Hồ

3.1. Khát vọng mang tính thời đại của Bác Hồ 

Khát vọng của Bác Hồ đối với bảo vệ môi trường thiên nhiên xanh tươi là khát vọng của thời đại. Khát vọng đó mong muốn Trái Đất phát triển bền vững theo xu hướng xanh hóa và loài người được sống trong hòa bình, ấm no, hạnh phúc. Khát vọng thời đại của Bác Hồ bao hàm những nhận thức, kiến thức, quan niệm của Người về tầm quan trọng của cảnh quan, môi trường, tài nguyên thiên nhiên, mối quan hệ giữa các giai cấp, các dân tộc, mối quan hệ giữa các thế hệ, các tôn giáo, quyền bình đắng giới và mối quan hệ giữa con người với môi trường thiên nhiên.

Nghiên cứu của chúng tôi cho thấy, Nguyễn Tất Thành – Nguyễn Ái Quốc – Hồ Chí Minh có đầy đủ các yếu tố cấu thành nên khát vọng thời đại về bảo vệ môi trường thiên nhiên xanh tươi - bền vững. Đó là: (i) Bác Hồ có mục tiêu rõ ràng và luôn tìm cách để đạt được mục tiêu bảo vệ môi trường thiên nhiên xanh tươi - bền vững; (ii) Bác Hồ luôn nỗ lực không ngừng trong học tập, lao động, rèn luyện để đạt được mục tiêu bảo vệ môi trường thiên nhiên xanh tươi - bền vững; (iii) Bác Hồ luôn kiên định và không bỏ cuộc, dù gặp khó khăn hay thất bại kể cả rủi ro để đạt được mục tiêu bảo vệ môi trường thiên nhiên xanh tươi - bền vững; (iv) Bác Hồ luôn tự giác và giữ kỷ luật nghiêm khắc với bản thân, luôn tự giác học hỏi và rèn luyện để nâng cao nhận thức, trang bị kiến thức, rèn luyện kỹ năng sống và kỹ năng làm việc vì mục tiêu bảo vệ môi trường thiên nhiên xanh tươi - bền vững; (v) Bác Hồ luôn đổi mới sáng tạo để tạo ra các giá trị gia tăng về chính trị, kinh tế, xã hội và môi trường sinh thái; (vi) Bác Hồ luôn có tư duy đúng, cách tiếp cận khoa học và giải pháp khả thi vì mục tiêu bảo vệ môi trường thiên nhiên xanh tươi - bền vững.

Nghiên cứu những bài viết, bài nói chuyện của Bác Hồ cho thấy, khát vọng thời đại của Người đề cập một cách toàn diện hài hòa, sâu sắc, bao quát cả lý luận và thực tiễn về môi trường thiên nhiên và môi trường xã hội. Bác Hồ đã đề cập một cách minh triết về môi trường sống của con người, mối quan hệ biện chững giữa hai loại môi trường thiết yếu đó với nhau. Thiếu một loại môi trường hoặc một loại môi trường yếu thì con người không thể phát triển toàn diện, gia đình và dòng tộc không thể hạnh phúc, địa phương và Đất nước không thể giàu đẹp, dân tộc không thể trường tồn. Do đó, trong quan niệm và hành động của mình, Bác Hồ luôn đề cao, không xem nhẹ vị trí, vai trò của hai loại môi trường sống thiết yếu đó.

Khát vọng thời đại của Bác Hồ về phát triển môi trường thiên nhiên xanh tươi – bền vững ra đời trong cuộc sống, trong học tập và lao động, trong hoạt động và đấu tranh cách mạng, trong học tập và vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác – Lênin, trong tiếp thu tinh hoa văn hóa dân tộc và văn hóa tiên tiến của nhân loại. Những yếu tố chủ quan và khách quan trên đã hình thành, bồi đắp, tạo nên tính đặc sấc trong khát vọng của Người. Bác Hồ có nhiều quan điểm về bảo vệ môi trường thiên nhiên xanh tươi – bền vững.

3.2. Khát vọng xanh tươi – bền vững của Bác Hồ

Chính sự gắn bó như máu thịt với cảnh quan, môi trường thiên nhiên trong nước và nước ngoài đã hình thành lên tình yêu sâu đậm của Bác Hồ đối với quê hương, Đất nước, tinh thần đoàn kết, hữu nghị với các dân tộc trên Thế giới. Tình cảm đó đã truyền năng lượng tích cực và cảm hứng sáng tạo để hình thành nên khát vọng xanh - Khát vọng xây dựng đất nước Việt Nam xanh tươi - bền vững của Bác Hồ.

Khát vọng xây dựng Tổ quốc Việt Nam xanh tươi - bền vững không chỉ là ý tưởng, ước mơ, hoài bão, ước vọng, mong muốn của Bác Hồ, mà còn là ý chí son sắt của Người trong tổ chức thực hiện.

Khát vọng làm cho Tổ quốc Việt Nam xanh tươi - bền vững của Bác Hồ đã được kết tinh thành tư tưởng, đạo đức, phong cách của Người về bảo vệ, khai thác hợp lý, sử dụng hiệu quả nguồn Tài nguyên con người, Tài nguyên đất, Tài nguyên nước, Tài nguyên khí hậu, Tài nguyên rừng, Tài nguyên biển và hải đảo, Tài nguyên khoáng sản và Tài nguyên năng lượng của Đất nước. Người luôn cho rằng, các loại tài nguyên của Tổ quốc là tài sản vô giá, mọi người dân phải có trách nhiệm vừa xây dựng, vừa bảo vệ để tài nguyên phát triển bền vững cho hôm nay, cho mai sau và cho mãi mãi sau này: “Rừng là vàng nếu mình biết bảo vệ, xây dựng thì rừng rất quý”^[1].

Bác Hồ hiểu thấu đáo, sâu sắc về lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam. Từ khi trực tiếp lãnh đạo cách mạng Việt Nam, Người đã nhiều lần nói rõ quan điểm của mình về quy luật dựng nước phải đi đôi với giữ nước. Trong đó, câu nói nổi tiếng ngắn gọn, xúc tích, có tính tổng kết cả về lý luận và thực tiễn lịch sử dựng nước và giữ nước của Việt Nam: “Các vua Hùng đã có công dựng nước, Bác cháu ta phải cùng nhau giữ nước”^[2].

Chúng tôi cho rằng, Bác Hồ là người “trên thông thiên văn, dưới tường địa lý”, am hiểu sâu sắc về địa lịch sử nên đã chọn địa điểm Đền Hùng – Đây là một địa linh, biểu tượng của cội nguồn dân tộc Việt Nam, nơi lưu danh công lao dựng nước và giữ nước của các Vua Hùng. Người đã chọn thời gian và đối tượng gặp mặt để nói lên tư tưởng minh triết của mình. Đó là trước khi vào tiếp quản Thủ đô, Đại đoàn 308 có vinh dự được Bác Hồ trực tiếp giao nhiệm vụ. Trong Kháng chiến chống Pháp, đã nhiều lần Người đến thăm Đại đoàn 308 - Đơn vị chủ lực đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam. Lần này, Bác Hồ gặp nói chuyện với Đại đoàn 308, vào lúc đơn vị này đang trên đường về tiếp quản Thủ đô. Câu nói của Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Đền Hùng với Đại đoàn 308, gồm 16 từ, đã trở thành lời hịch thiêng liêng của non sông Đất nước, âm vang trong tâm hồn mỗi người con đất Việt, tuyên bố với Thế giới rằng, nước Việt Nam có chủ quyền, người Việt từ thế hệ này đến thế hệ khác quyết tâm giữ chủ quyền của Đất nước. Lời nói của Bác Hồ còn là lời thề của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân trước anh linh các Vua Hùng sẽ tiếp tục xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc.

Nghiên cứu lời căn dặn của Chủ tịch Hồ Chí Minh “Các vua Hùng đã có công dựng nước, Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước” cho thấy, Người đã kế thừa tinh thần dựng nước và giữ nước của các bậc tiền nhân. “Nam quốc sơn hà” là một bài thơ thất ngôn tứ tuyệt viết bằng văn ngôn không rõ tác giả, nhưng cũng có người nói là của Lý Thường Kiệt. Đây là bài thơ nổi tiếng trong lịch sử Việt Nam, được coi là bản Tuyên ngôn độc lập đầu tiên của nước ta, khẳng định chủ quyền của Đại Việt trên các vùng lãnh thổ của mình^[3].

Bài thơ phiên âm Hán –Việt: “Nam quốc sơn hà Nam đế cư/ Tiệt nhiên phận định tại thiên thư/ Như hà nghịch lỗ lai xâm phạm/ Nhữ đẳng hành khan thủ bại hư”. Dịch là: “Sông núi nước Nam vua Nam ở/ Rành rành định phận ở sách trời/ Cớ sao lũ giặc sang xâm phạm/ Chúng bay sẽ bị đánh tơi bời”^[4].

          Từ ngàn năm nay, dân tộc Việt Nam có truyền thống yêu nước, coi Đất nước là “ngôi nhà” chung của mình, mọi người dân đều có quyền lợi và trách nhiệm xây dựng và bảo vệ. Xây dựng đi đôi với bảo vệ  Tổ quốc là quy luật khách quan, vừa là truyền thống tốt đep, vừa là kinh nghiệm quý báu có từ hàng ngàn năm của dân tộc Việt Nam. Người Việt, ai cũng hiểu, dựng nước phải đi đôi với giữ nước như “con chim xây tổ và giữ tổ”. Dựng nước là tiền đề quan trọng để Đất nước mở mang bờ cõi, lãnh thổ, làm giàu thêm nguồn tài nguyên thiên nhiên và làm phong phú thêm về thành phần dân tộc, tăng thêm dân số, làm giàu thêm truyền thống lịch sử, truyền thống văn hóa, phong tục, tập quán của các dân tộc anh em. Dựng nước là nguyên tắc quan trọng để xác lập “ngôi nhà” chung có chủ quyền, bất khả xâm phạm. Nếu dựng nước mà không có giữ nước thì chẳng khác nào để “ngôi nhà” chung to đẹp mà không có chủ hoặc là có chủ nhưng lại không có người giữ nhà, để ai muốn vào thì vào, ai muốn lấy cái gì thì lấy. Dù là ngôi nhà của một gia đình hay “ngôi nhà” chung của Tổ quốc đều cần có chủ và đều cần được bảo vệ. Dựng nước và giữ nước có mối quan hệ hữu cơ gắn bó với nhau, không tách rời nhau. Tuy nói, đấy là hai nhiệm vụ chiến lược, nhưng thực chất lại là một nhiệm vụ thống nhất.

Nghiên cứu của chúng tôi cho thấy, Bác Hồ là nhà lý luận, một triết gia, nhà giáo dục, nhà hoạt động môi trường, nhà hoạt động xã hội vĩ đại. Người có những quan điểm minh triết, sáng tạo về mối quan hệ giữa hai yếu tố môi trường sống của con người, được thể hiện qua câu nói: “Vì lợi ích mười năm thì phải trồng cây. Vì lợi ích trăm năm thì phải trồng người”^[5]. Quan điểm trên là sự kết tinh có chọn lọc từ nhận thức đến quan điểm của Người đối với sự phát triển xanh tươi - bền vững Đất nước.

Sinh thời, Bác Hồ thường xuyên quan tâm đến vấn đề trồng cây và BVMT thiên nhiên. Trong nhiều bài viết, bài nói chuyện, Người thường xuyên kêu gọi Nhân dân phải trồng cây vì môi trường thiên nhiên xanh tươi. Khi nói chuyện với thanh niên trong buổi trồng cây tại vườn hoa Thanh niên, Thành phố Hà Nội, Bác Hồ khuyến khích thanh niên: “Nếu mỗi cháu thanh niên một năm trồng ba cây, chăm sóc cho thật tốt, thì tám triệu thanh niên miền Bắc sẽ trồng được 24 triệu cây. Năm năm liền, các cháu sẽ trồng được 120 triệu cây” và  Người nói lên khát vọng xanh của mình: "Nếu các cháu đem 120 triệu cây ấy trồng trên đường nối liền Hà Nội - Mát-xcơ-va thì con đường từ chủ nghĩa xã hội đến chủ nghĩa cộng sản thêm xanh tươi"^[6].

Ngày 30/5/1959, với bút danh Trần Lực, Bác Hồ viết bài “Nông dân phải trồng cây chuẩn bị làm nhà ở” đăng trên Báo Nhân Dân số 1901. Người khuyên nông dân: “Muốn làm cửa nhà tốt, phải ra sức trồng cây, chúng ta chuẩn bị từ nay, dăm năm sau, sẽ bắt tay dựng nhà”. Và “mỗi gia đình nên trồng một bụi tre”^[7]. Lời khuyên của Bác Hồ ngắn gọn, ân cần, cụ thể, mà bất kỳ người nông dân nào của nước ta cũng hiểu, cũng có thể làm theo. Trong Lời kêu gọi nông dân thi đua sản xuất và tiết kiệm năm 1956, Người chỉ rõ: “Khai thác gỗ đi đôi với tu bổ và bảo vệ rừng; chú ý trồng cây gây rừng ở bờ biển”^[8]. Người giải thích rõ “Công cuộc xây dựng lại đất nước ngày nay như đào một cái giếng uống nước, trồng cái cây ăn quả: Người đào giếng phải chịu khát rồi mới có nước. Người trồng cây phải cố gắng vun trồng thì cây mới chóng có quả”^[9].

          Từ khát vọng xanh tươi, Bác Hồ đã khởi xướng tổ chức phong trào “Tết trồng cây”. Trong toàn bộ những tác phẩm của mình, Người đã nhắc tới cụm từ “trồng cây” 147 lần, “Tết trồng cây” với 46 lần; đặc biệt 5 năm liền Bác Hồ viết 5 bài cùng tên “Tết trồng cây”, với những tư tưởng đặc sắc về lợi ích của việc trồng cây phủ xanh đất nước.

 Ngày 28/11/1959, trên Báo Nhân Dân số 2082, Người viết bài “Tết trồng cây”: "Việc này tốn kém ít mà lợi ích rất nhiều... Ngay từ bây giờ chúng ta phải chuẩn bị đầy đủ cho Tết trồng cây"^[10] . Người phân tích “Mỗi tết trồng độ 15 triệu cây. Từ năm 1960 đến năm 1965 (là năm cuối cùng của kế hoạch 5 năm lần thứ nhất) chúng ta sẽ có 90 triệu cây, vừa cây ăn quả, cây có hoa, vừa cây làm cột nhà. Và trong mười năm, phong cảnh nước ta sẽ ngày càng tươi đẹp, khí hậu điều hòa hơn, cây gỗ đầy đủ hơn. Điều đó sẽ góp phần quan trọng vào việc cải thiện đời sống của nhân dân ta”^[11].

Bây giờ, mỗi khi đọc bài báo “Tết trồng cây”, chúng ta đều thấy hình ảnh Bác Hồ với đôi dép cao su và bộ quần áo kaki giản dị, ngồi bàn bạc với dân, nói cho dân biết, làm cho dân hiểu, gợi ý cho dân bàn, hướng dẫn cho dân tự nguyện làm công việc ích nước, lợi nhà - Đó là trồng cây, và cũng như thấy hình ảnh Người trực tiếp trồng cây ở nơi này, nơi khác.  Mặt khác, thông qua lời kêu gọi trồng cây, Người còn có ý tưởng biến việc làm đó thành phong trào thi đua yêu nước lâu dài trong Nhân dân và muốn kết nối giữa các thế hệ người Việt Nam, ai cũng có thể tham gia trồng cây: “Miền Bắc ta có độ 14 triệu, trong số đó 3 triệu là trẻ em thơ ấu, còn 11 triệu người từ tám tuổi trở lên đều có thể trồng cây”^[12]. Cụ thể hơn, Người nói: “Đó cũng là một cuộc thi đua dài hạn nhưng nhẹ nhàng mà tất cả mọi người - từ các cụ phụ lão đến các em nhi đồng đều có thể hăng hái tham gia”^[13].

          Sáng ngày 11/1/1960, Tết trồng cây đầu tiên mừng Đảng, mừng xuân được tổ chức. Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng đồng bào Thủ đô đã trồng cây ở Công viên Hồ Bảy Mẫu (nay là Công viên Thống Nhất). Để rồi từ đó, hàng năm cứ mỗi dịp Tết đến xuân về, Bác Hồ thường tham gia cùng Nhân dân trồng cây. Sáng mùng 1 Tết Kỷ Dậu 1969, tuy sức khỏe đã yếu, nhưng Người vẫn đến chúc Tết một số đơn vị và trồng cây lưu niệm tại đồi xã Vật Lại, huyện Ba Vì, Hà Nội./.