Ở Như Thanh (Thanh Hóa), những cánh rừng keo không chỉ cho gỗ mà đang mở ra nhiều giá trị mới. Chứng chỉ FSC, tín chỉ carbon và những vùng rừng gỗ lớn dần hình thành, giúp người dân có thêm thu nhập, đồng thời tạo động lực để giữ rừng, bảo vệ màu xanh trên những triền núi.
Buổi sáng, con đường dẫn chúng tôi rời trung tâm xã Như Thanh (tỉnh Thanh Hóa), men theo những triền đồi rồi khuất dần giữa màu xanh của rừng. Ông Đoàn Công Đức, cán bộ Phòng Kinh tế xã, vừa đi vừa chỉ tay về phía những vạt keo trải dài trên các sườn đồi. “Đây là rừng sản xuất của bà con. Trước đây, người dân chủ yếu quan tâm đến trồng cây, đến kỳ thì khai thác. Bây giờ cách nghĩ đã khác, rừng phải được chăm sóc, quản lý lâu dài và làm sao để một diện tích rừng có thể mang lại nhiều giá trị hơn”, ông Đức nói.
Như Thanh có khoảng 4.700 ha rừng, trong đó khoảng 3.700 ha là rừng sản xuất. Với địa hình đồi núi xen những thung lũng và đồng bằng nhỏ, nghề rừng từ lâu đã gắn với đời sống của người dân địa phương, nhất là đồng bào ở các khu vực miền núi. Đi sâu vào vùng rừng sản xuất, những thân keo thẳng tắp nối nhau thành từng hàng. Dưới tán rừng, lớp lá khô phủ kín mặt đất. Có những khu rừng đang ở độ tuổi chăm sóc, cũng có những khu đã đến kỳ khai thác và được chuẩn bị trồng lại.
Ông Đức bảo, cái đáng quý nhất của rừng không chỉ nằm ở những cây gỗ đang lớn. Khi rừng được duy trì liên tục, người dân có việc làm, có thu nhập; đất đai được phủ xanh, hạn chế xói mòn, đồng thời tạo thành lớp đệm bảo vệ những khu rừng tự nhiên phía trong. “Có rừng sản xuất, người dân có sinh kế từ rừng thì họ cũng có thêm động lực giữ rừng. Không phải cứ đến tuổi khai thác là chặt hết rồi bỏ đất. Khai thác xong phải trồng lại, chăm sóc lại, để rừng nối rừng”, ông Đức chia sẻ.
Câu chuyện ấy hiện rõ ở vùng rừng do Ban Quản lý rừng phòng hộ Như Thanh quản lý, nơi nhiều hộ dân nhận khoán đất rừng để sản xuất. Giai đoạn 2021-2025, đơn vị đã hướng dẫn, hỗ trợ các hộ nhận khoán trồng mới và trồng lại sau khai thác hơn 1.477 ha rừng, trong đó có 153,5 ha keo lai mô. Riêng năm 2025, 350 ha rừng sản xuất sau khai thác được trồng lại, trong đó có 100 ha rừng gỗ lớn. Hơn 5 tháng đầu năm 2026, thêm 183,2 ha rừng trồng sản xuất được trồng lại sau khai thác.
Những con số trên giấy, khi đứng giữa rừng mới thấy hết ý nghĩa. Một khoảnh rừng vừa khai thác, ít lâu sau đã được phủ lên những mầm xanh mới. Chu kỳ sản xuất cứ thế tiếp nối. Rừng được tái tạo, còn người dân có thêm nguồn sinh kế. Điều đặc biệt ở Như Thanh là trong những cánh rừng sản xuất ấy, không ít diện tích đã được quản lý theo tiêu chuẩn quốc tế. BQLRPH Như Thanh đã được cấp chứng chỉ quản lý rừng bền vững FSC cho 3.584,5 ha rừng trồng sản xuất.
Với người trồng rừng, FSC có thể bắt đầu từ những yêu cầu rất cụ thể: quản lý rừng có trách nhiệm, chú trọng môi trường, duy trì năng suất lâu dài và bảo đảm các yêu cầu trong quá trình sản xuất. Nhưng phía sau chứng chỉ ấy là một thay đổi lớn hơn trong cách nghĩ về cây rừng. Gỗ không còn chỉ được tính bằng số cây hay sản lượng khai thác. Giá trị của rừng còn nằm ở cách rừng được tạo ra, được chăm sóc và được đưa vào chuỗi chế biến như thế nào.
Rời vùng rừng đã được cấp FSC, ông Đức đưa chúng tôi đến một khu rừng có hộ dân được cấp tín chỉ carbon. Con đường nhỏ dẫn lên đồi quanh co. Trước mắt vẫn là màu xanh quen thuộc của những vạt keo. Ở đây, câu chuyện về rừng có thêm một khái niệm mà trước kia người dân ít khi nhắc tới: carbon.
Toàn xã hiện có 13 hộ được cấp tín chỉ carbon, với tổng diện tích khoảng 27 ha. Con số chưa lớn nếu đặt cạnh hơn 3.700 ha rừng sản xuất, nhưng với người dân, đó là dấu hiệu cho thấy cây rừng ngoài giá trị gỗ còn có thể tạo thêm những giá trị khác.
Gia đình bà Lô Thị Nghị ở thôn Bến Khế là một trong những hộ có diện tích được cấp tín chỉ carbon, với 3 ha rừng keo. Đứng dưới những hàng keo, bà Nghị kể chuyện làm rừng giản dị như chính cuộc sống của gia đình. Hằng năm, vợ chồng bà chăm sóc, phát dọn, theo dõi từng khu rừng. Đến kỳ khai thác, gia đình lại tính toán chuyện trồng lại. Với gia đình bà, rừng là nguồn thu nhập quan trọng. Thu nhập từ cây keo khoảng 65 triệu đồng/ha mỗi năm theo cách tính của gia đình. Khoản tiền từ tín chỉ carbon chưa lớn, nhưng bà xem đó là một sự động viên.
Ở thôn Bến Khế, câu chuyện giữ rừng cũng được nhìn từ cuộc sống của từng hộ dân. Trưởng thôn Trương Thị Lộc cho biết, người dân trong thôn gắn bó với rừng từ nhiều năm nay, nhiều gia đình có nguồn thu chính hoặc một phần đáng kể từ cây keo. Theo bà Lộc, điều người dân quan tâm nhất là làm sao nâng được giá trị trên diện tích rừng đang có, để công sức bỏ ra chăm sóc rừng mang lại hiệu quả cao hơn. Việc rừng được cấp chứng chỉ FSC hay bước đầu có hộ tham gia tín chỉ carbon giúp bà con hiểu thêm rằng rừng không chỉ có giá trị khi khai thác gỗ. Khi có thu nhập, người dân sẽ có ý thức hơn trong việc chăm sóc, bảo vệ rừng, hạn chế tình trạng bỏ đất sau khai thác. Những cánh rừng sản xuất được duy trì cũng tạo thành vùng đệm, góp phần bảo vệ rừng tự nhiên và giữ màu xanh cho địa bàn.
Từ thực tế này, tín chỉ carbon có thể được nhìn nhận như một nguồn giá trị bổ sung, góp phần thay đổi cách tiếp cận đối với rừng: từ khai thác giá trị lâm sản sang quản lý rừng theo hướng đa giá trị và lâu dài. Người dân trồng rừng không chỉ chờ đến ngày bán gỗ. Cây rừng trong quá trình sinh trưởng còn góp phần hấp thụ, lưu giữ carbon. Khi những giá trị đó được xác lập thành tín chỉ và có thị trường, người trồng rừng có thêm một nguồn lợi ích để duy trì rừng lâu hơn.
Đến tháng 6/2026, toàn tỉnh Thanh Hóa có 647.796 ha rừng, trong đó khoảng 56.000 ha rừng trồng kinh doanh gỗ lớn. Có 48.479 ha rừng được cấp chứng chỉ FSC, với sự tham gia của 12.405 hộ và nhóm hộ liên kết với các doanh nghiệp chế biến lâm sản. Toàn tỉnh cũng đã hình thành 14 chuỗi liên kết giữa hộ gia đình, nhóm hộ với các nhà máy chế biến gỗ.
Với tiềm năng rừng lớn của địa phương, xã Như Thanh đang hướng tới: không chỉ bán nguyên liệu, mà từng bước hình thành chuỗi giá trị từ trồng, chăm sóc, khai thác đến chế biến; đồng thời mở thêm những hướng đi như rừng gỗ lớn, FSC và tín chỉ carbon.
Nhìn từ trên cao, những cánh rừng sản xuất của Như Thanh nối tiếp nhau thành một màu xanh trải rộng. Phía sau những vạt keo là những khu rừng tự nhiên cần được bảo vệ. Giữa hai vùng rừng ấy, những cánh rừng sản xuất của người dân không chỉ tạo ra sinh kế mà còn trở thành một lớp phủ xanh, góp phần giữ đất, giữ nước và giảm áp lực lên rừng tự nhiên. Muốn giữ được rừng lâu dài thì trước hết phải giúp người dân sống được từ rừng.
Xác định giá đất cụ thể đang trở thành một trong những khâu khiến nhiều dự án tại Thanh Hóa chậm hoàn tất thủ tục. Từ thiếu dữ liệu, hạn chế nhân lực tư vấn đến vướng mắc pháp lý, Sở Nông nghiệp và Môi trường Thanh Hóa đã đề xuất nhiều giải pháp để khơi thông điểm nghẽn này.
Sau mưa lũ, Thanh Hóa triển khai đợt ra quân vệ sinh môi trường, khơi thông hệ thống tiêu thoát nước và hỗ trợ người dân khôi phục sản xuất. Tỉnh yêu cầu các địa phương làm thực chất, rõ người, rõ việc, xử lý ngay những vấn đề phát sinh từ cơ sở.
Nước lũ rút đến đâu, công tác vệ sinh môi trường được triển khai đến đó. Từ khu dân cư, trường học, trạm y tế đến hệ thống cống rãnh, kênh mương, các lực lượng tại Thanh Hóa đang khẩn trương thu gom rác thải, bùn đất, khử khuẩn, khơi thông dòng chảy, chủ động ngăn ngừa nguy cơ ô nhiễm và dịch bệnh sau đợt mưa lũ lớn.
Trước khi bước vào hoạt động, AEON MALL Thanh Hóa tổ chức chương trình “Cánh rừng Quê hương AEON”, trồng gần 5.000 cây xanh thuộc 18 chủng loại. Hoạt động góp phần tạo cảnh quan, lan tỏa ý thức bảo vệ môi trường và thể hiện định hướng phát triển bền vững của doanh nghiệp.
Thanh Hóa đang từng bước thay đổi cách sản xuất lúa theo hướng tiết kiệm nước, giảm đầu vào, hạn chế đốt rơm rạ và giảm phát thải, mở ra hướng phát triển nông nghiệp xanh, hiệu quả và bền vững.
