Sớm hoàn thiện thể chế phát triển kinh tế tư nhân gắn với kinh tế hợp tác

Tới dự Diễn đàn có Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Võ Văn Hưng; Chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam Cao Xuân Thu Vân; ông Ngô Văn Cương - Phó Bí thư chuyên trách Đảng uỷ, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể trung ương; ông Nguyễn Ngọc Cảnh - Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.

Phát biểu khai mạc diễn đàn, Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã Việt Nam Cao Xuân Thu Vân nhấn mạnh: Diễn đàn năm nay được tổ chức trong bối cảnh Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 68-NQ/TW, xác định kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng của nền kinh tế quốc dân.

Trong hệ sinh thái đó, câu hỏi đặt ra không còn là hợp tác xã có vai trò hay không, mà là hợp tác xã sẽ đứng ở đâu, làm gì và liên kết như thế nào để cùng phát triển với khu vực kinh tế tư nhân.

Nhìn ra thế giới, có thể thấy một điểm chung - nền kinh tế thành công không phải là nền kinh tế vận hành dựa trên các chủ thể đơn lẻ, mà là những nền kinh tế được tổ chức theo hệ sinh thái, nơi các thành phần kinh tế tương tác, bổ trợ và cùng phát triển.

Tại Việt Nam, khu vực kinh tế tập thể, nòng cốt là hợp tác xã đang từng bước khẳng định vai trò trong hệ sinh thái kinh tế quốc gia. Tính đến tháng 3/2026, cả nước có khoảng 35.197 hợp tác xã với gần 7 triệu thành viên (bao gồm thành viên chính thức và thành viên liên kết); trong đó khu vực nông nghiệp chiếm 66,8% với 23.512 hợp tác xã tiếp tục giữ vai trò trụ cột trong xây dựng nông thôn mới, còn khu vực phi nông nghiệp có 11.685 hợp tác xã chiếm 33,2% hoạt động đa dạng trong các lĩnh vực công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, thương mại, vận tải và môi trường.

Khoảng 78% hợp tác xã hoạt động hiệu quả, gần 4.700 hợp tác xã tham gia liên kết chuỗi giá trị và khoảng 2.600 hợp tác xã ứng dụng công nghệ cao. Những con số này không chỉ phản ánh quy mô phát triển, mà còn cho thấy một xu hướng rõ ràng hợp tác xã đang chuyển mình từ một mô hình hỗ trợ sang một chủ thể kinh tế năng động, có khả năng kết nối và tham gia sâu hơn vào thị trường.

Trong bối cảnh hiện nay, không một khu vực kinh tế nào có thể phát triển một cách đơn lẻ. Doanh nghiệp cần vùng nguyên liệu ổn định và có tổ chức; người nông dân cần đầu ra bền vững và thị trường minh bạch; công nghệ cần môi trường ứng dụng thực tiễn; tài chính cần những mô hình kinh doanh có tính khả thi và bền vững.

Chính vì vậy, sự kết nối giữa hợp tác xã và khu vực kinh tế tư nhân là một tất yếu khách quan. Hợp tác xã mang lại sức mạnh của sự liên kết cộng đồng, khả năng tổ chức sản xuất quy mô lớn từ các hộ nhỏ và sự ổn định của vùng nguyên liệu; trong khi đó, khu vực kinh tế tư nhân mang đến công nghệ, năng lực quản trị hiện đại, nguồn vốn và khả năng tiếp cận thị trường.

“Khi hai lực lượng này được kết nối hiệu quả, chúng ta không chỉ tạo ra các giao dịch kinh tế, mà còn hình thành các chuỗi giá trị mới, các mô hình hợp tác mới với những cơ hội phát triển bền vững cho hàng triệu người dân,” bà Cao Xuân Thu Vân nhấn mạnh.

Phát biểu tại Diễn đàn, bà Nguyễn Thị Hoàng Yến, Phó Cục trưởng Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn (Bộ NN&MT) khẳng định: Sau gần 40 năm thực hiện đường lối đổi mới, khu vực kinh tế tư nhân đã có bước phát triển vượt bậc cả về quy mô, năng lực và vai trò, trở thành lực lượng quan trọng thúc đẩy tăng trưởng, đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế.

Theo Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 04/5/2025 của Bộ Chính trị, kinh tế tư nhân được khẳng định là “một động lực quan trọng của nền kinh tế quốc gia”, đóng góp khoảng trên 50% GDP, hơn 30% tổng thu ngân sách nhà nước và tạo việc làm cho trên 80% lực lượng lao động. Đây không chỉ là sự ghi nhận về mặt thực tiễn, mà còn là bước chuyển quan trọng về tư duy phát triển, đặt khu vực kinh tế tư nhân vào vị trí trung tâm của hệ sinh thái kinh tế quốc gia trong giai đoạn mới.

Để kết nối kinh tế tư nhân, HTX với hệ sinh thái kinh tế tư nhân trong nông nghiệp, cần hoàn thiện thể chế liên kết chuỗi giá trị, nền tảng của hệ sinh thái. Trọng tâm là sửa đổi, hoàn thiện các chính sách hiện hành (Nghị định số 98/2018/NĐ-CP về hợp tác, liên kết chuỗi giá trị nông nghiệp), đặc biệt là cơ chế hỗ trợ liên kết sản xuất, tiêu thụ theo hướng đơn giản hóa thủ tục, phân cấp mạnh cho địa phương và mở rộng phạm vi điều chỉnh để bao trùm đầy đủ các tác nhân của hệ sinh thái kinh tế tư nhân trong nông nghiệp, bao gồm doanh nghiệp, HTX, hộ nông dân, thương lái và các dịch vụ trung gian.

Song song đó, cần khắc phục tình trạng chính sách phân tán, thiếu tích hợp; xây dựng một hệ thống chính sách thống nhất, có tính liên thông giữa các lĩnh vực sản xuất với thị trường, tài chính và khoa học công nghệ, qua đó tạo lập môi trường thể chế thuận lợi, bình đẳng, đúng với tinh thần Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân.

Đồng thời, cần đẩy mạnh triển khai hệ thống truy xuất nguồn gốc, đáp ứng yêu cầu minh bạch của thị trường, đặc biệt là thị trường xuất khẩu. Song song với đó là các chương trình đào tạo “nông dân số”, “HTX số” góp phần hình thành lực lượng lao động nông nghiệp hiện đại, có khả năng thích ứng với nền kinh tế số.

Diễn đàn đã tập trung nhận diện những điểm nghẽn thực tiễn đang cản trở liên kết giữa hợp tác xã và doanh nghiệp tư nhân, từ vấn đề thể chế, cơ chế hợp tác, thực thi hợp đồng, đến tiếp cận tín dụng, năng lực quản trị và tiêu chuẩn hóa sản xuất. Các nội dung phát biểu và tham luận xoay quanh việc hoàn thiện thể chế phát triển kinh tế tư nhân gắn với kinh tế hợp tác, định hướng phát triển hợp tác xã nông nghiệp theo tinh thần mới, giải pháp tín dụng hỗ trợ liên kết, cũng như phân tích nguyên nhân khiến doanh nghiệp tư nhân chưa coi hợp tác xã là đối tác chiến lược và các điểm nghẽn về pháp lý, tài chính trong hệ sinh thái kinh tế hiện nay.

Tại phiên tọa đàm đối thoại trực tiếp giữa hợp tác xã, doanh nghiệp và cơ quan quản lý, tập trung vào các vấn đề mang tính thực tiễn như rủi ro hợp đồng, điều kiện để hợp tác xã trở thành đối tác tin cậy, thiết lập cơ chế hợp tác dài hạn trong chuỗi giá trị, chuyển từ bao tiêu sang quan hệ đối tác chiến lược có chia sẻ lợi ích và rủi ro.