Bài 43: Sơn La - Cuộc chiến giữ rừng nơi “sống lưng khủng long” Tà Xùa

LTS: Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng khốc liệt, thiên tai, suy thoái môi trường và suy giảm đa dạng sinh học đang trở thành những thách thức toàn cầu. Việc bảo vệ và phát triển rừng gắn với bảo tồn đa dạng sinh học không chỉ là trách nhiệm của một ngành, mà là sự lựa chọn chiến lược của Quốc gia. Việt Nam, với hệ thống rừng đặc dụng, phòng hộ và các vườn Quốc gia trải dài từ Bắc tới Nam, đang nắm giữ một kho tàng thiên nhiên vô giá.
Tuyến bài “Giữ rừng và bảo tồn đa dạng sinh học - nền tảng phát triển bền vững” trên Tạp chí điện tử Nông nghiệp và Môi trường sẽ phản ánh những nỗ lực, kết quả, thách thức trong công cuộc giữ rừng, phát triển rừng, bảo tồn và đa dạng sinh học của lực lượng Kiểm lâm và các vườn Quốc gia, khu bảo tồn thiên nhiên, rừng phòng hộ tiêu biểu của đất nước. Qua đó, tôn vinh vai trò của rừng trong việc phòng hộ đầu nguồn, điều hòa khí hậu, duy trì sự sống và sinh kế cộng đồng. Đồng thời khẳng định quyết tâm của Việt Nam trên con đường phát triển xanh, hài hòa với thiên nhiên.

Lá chắn xanh giữa đại ngàn Tây Bắc
Nằm trải dài trên địa bàn các xã Tà Xùa, Suối Tọ, Mường Cơi (tỉnh Sơn La), khu rừng đặc dụng Tà Xùa không chỉ là “kho báu” đa dạng sinh học mà còn là lá chắn sinh thái quan trọng của vùng Tây Bắc. Với tổng diện tích hơn 33.000 ha, nơi đây hội tụ đầy đủ các hệ sinh thái rừng phòng hộ, rừng đặc dụng và rừng sản xuất, giữ vai trò điều tiết nguồn nước, chống xói mòn và bảo tồn các loài động, thực vật quý hiếm.
Những con số trong báo cáo năm 2025 của Ban Quản lý rừng đặc dụng Tà Xùa cho thấy một bức tranh tương đối ổn định: không xảy ra cháy rừng, công tác tuần tra được duy trì thường xuyên với hàng trăm lượt kiểm tra, diện tích rừng được bảo vệ gần như nguyên vẹn. Nhưng phía sau sự “bình yên” ấy là nỗ lực âm thầm, bền bỉ của lực lượng kiểm lâm và cộng đồng địa phương.

Giữa những cung đường núi đá cheo leo, nơi việc đi lại có khi mất cả ngày chỉ để kiểm tra một khoảnh rừng, những cán bộ bảo vệ rừng vẫn kiên trì bám địa bàn. Họ không chỉ tuần tra mà còn tuyên truyền, vận động người dân cùng tham gia giữ rừng – một nhiệm vụ không hề dễ dàng khi sinh kế của nhiều hộ vẫn phụ thuộc vào tài nguyên rừng.
“Rừng đặc dụng Tà Xùa không chỉ là tài sản quốc gia mà còn là nguồn sống lâu dài của người dân địa phương. Nếu mất rừng, hậu quả sẽ không chỉ dừng lại ở môi trường mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế và an ninh sinh thái của cả vùng”, ông Hoàng Trọng Lưu, Giám đốc Ban Quản lý rừng đặc dụng Tà Xùa, chia sẻ.

Những con số nổi bật năm 2025 của Ban Quản lý rừng đặc dụng Tà Xùa: tổng diện tích quản lý hơn 33.459 ha; số lượt tuần tra 551 lượt; tổng chiều dài tuần tra gần 5.700 km; số vụ vi phạm xử lý 02 vụ; tổng số tiền xử phạt: 27 triệu đồng và không xảy ra cháy rừng. 

Cuộc chiến thầm lặng giữ rừng
Không có tiếng súng hay những cuộc đối đầu kịch tính, cuộc chiến bảo vệ rừng diễn ra âm thầm nhưng không kém phần cam go. Những nguy cơ xâm hại rừng vẫn luôn hiện hữu: khai thác gỗ trái phép, lấn chiếm đất rừng, săn bắt động vật hoang dã.
Trong năm 2025, lực lượng chức năng đã phát hiện và xử lý hai vụ vi phạm, trong đó có vụ vận chuyển hơn 1,4 tấn gỗ trái phép. Dù số vụ không nhiều, nhưng theo ông Hoàng Trọng Lưu, điều đáng lo là các đối tượng ngày càng tinh vi, hoạt động lén lút và có tổ chức hơn.
“Chúng tôi xác định phòng ngừa là chính. Nếu để xảy ra vi phạm rồi mới xử lý thì đã là muộn”, ông Hoàng Trọng Lưu nói.

Để làm được điều đó, Ban đã đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong giám sát rừng. Các phần mềm như SMART, MapInfo, QGIS được đưa vào sử dụng, giúp theo dõi biến động rừng và phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường. Bên cạnh đó, hệ thống theo dõi điểm cháy bằng vệ tinh cũng được vận hành, đảm bảo phát hiện và xử lý kịp thời nếu có nguy cơ cháy rừng.
Song song với công nghệ, yếu tố con người vẫn giữ vai trò quyết định. Hơn 50 tổ đội phòng cháy chữa cháy rừng tại các bản đã được thành lập, với 747 người dân tham gia. Họ chính là “tai mắt” tại chỗ, giúp phát hiện và ngăn chặn kịp thời các hành vi xâm hại rừng.
Không chỉ dừng lại ở bảo vệ, công tác tuyên truyền pháp luật cũng được triển khai sâu rộng. Trong năm, đã có 84 hội nghị và 02 chương trình ngoại khóa đã được tổ chức, thu hút 6.821 người tham gia. Nội dung tập trung vào các quy định về lâm nghiệp, bảo vệ động vật hoang dã và phòng cháy chữa cháy rừng.

Ban Quản lý rừng đặc dụng Tà Xùa xác định 03 giải pháp then chốt bảo vệ rừng, gồm: tăng cường tuần tra, kiểm soát và duy trì lực lượng trực PCCCR 24/24h trong mùa khô; ứng dụng công nghệ như sử dụng phần mềm SMART, giám sát vệ tinh trong quản lý, giám sát rừng; phát huy vai trò cộng đồng như thành lập các tổ đội bảo vệ rừng tại bản ở 03 xã: Tà Xùa, Suối Tọ và Mường Cơi.

Thách thức và hướng đi trong thời gian tới
Dù đạt được nhiều kết quả tích cực, công tác bảo vệ rừng Tà Xùa vẫn đối mặt không ít khó khăn. Biến đổi khí hậu khiến thời tiết ngày càng cực đoan, nắng nóng kéo dài, mưa bão thất thường ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển của rừng.
Bên cạnh đó, đời sống của lực lượng bảo vệ rừng còn nhiều hạn chế. Thu nhập thấp, điều kiện làm việc khó khăn khiến việc giữ chân nhân lực trở thành bài toán nan giải. Cơ sở vật chất phục vụ công tác quản lý, đặc biệt là trang thiết bị phòng cháy chữa cháy, vẫn còn thiếu thốn.
Một thách thức khác đến từ chính con người: tình trạng người dân vào rừng khai thác lâm sản trái phép vẫn xảy ra, nhất là ở những khu vực giáp ranh. Áp lực sinh kế khiến một bộ phận người dân vẫn chưa từ bỏ thói quen phụ thuộc vào rừng.
Trước thực tế đó, Ban Quản lý rừng đặc dụng Tà Xùa đã đề ra nhiều nhiệm vụ trọng tâm cho năm 2026 và những năm tiếp theo. Trong đó, đáng chú ý là việc tiếp tục nâng cao năng lực cho cán bộ, tăng cường kiểm tra giám sát và đẩy mạnh phối hợp với chính quyền địa phương.
“Chúng tôi sẽ tập trung vào việc phòng ngừa từ sớm, từ xa. Đồng thời, tăng cường hỗ trợ sinh kế cho người dân vùng đệm để họ không phải phụ thuộc vào rừng”, ông Hoàng Trọng Lưu nhấn mạnh.

Một hướng đi quan trọng khác là phát triển rừng bền vững gắn với bảo tồn đa dạng sinh học. Các chương trình trồng rừng, phục hồi rừng suy thoái và bảo tồn nguồn gen quý hiếm sẽ tiếp tục được triển khai. Đây không chỉ là nhiệm vụ bảo vệ môi trường mà còn mở ra cơ hội phát triển kinh tế xanh cho địa phương.
Giữ rừng chưa bao giờ là công việc dễ dàng, nhất là ở những nơi địa hình hiểm trở như Tà Xùa. Nhưng bằng sự kiên trì, trách nhiệm và cả tình yêu với rừng, những người làm công tác bảo vệ rừng nơi đây vẫn ngày ngày bám trụ, gìn giữ từng tán cây, từng cánh rừng.
Trong câu chuyện của họ, không có những chiến công ồn ào, chỉ có những bước chân lặng lẽ giữa đại ngàn. Và chính sự lặng lẽ ấy đã tạo nên một “lá chắn xanh” vững chắc, bảo vệ môi trường và tương lai cho cả một vùng đất.
“Giữ rừng là giữ cho hôm nay và cho cả mai sau”, lời của Giám đốc Ban Quản lý rừng đặc dụng Tà Xùa Hoàng Trọng Lưu vang lên như một cam kết – không chỉ của riêng ông, mà của cả những con người đang ngày đêm gìn giữ màu xanh Tà Xùa.

Nhiệm vụ trọng tâm của Ban Quản lý rừng đặc dụng Tà Xùa năm 2026, gồm: duy trì lực lượng phòng cháy chữa cháy rừng 24/24h; tăng cường kiểm tra, xử lý vi phạm; phát triển rừng bền vững và bảo tồn đa dạng sinh học; hỗ trợ sinh kế cho người dân vùng đệm và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong quản lý rừng.

Bài 44: Cao Bằng - Giữ rừng nơi miền núi đá Hoà An

>>>>>> Xin vui lòng xem thêm:

- Bài 42: Thái Nguyên - Giữ xanh đại ngàn Võ Nhai, dấu ấn của Hạt Kiểm lâm số 15

- Bài 41: Phú Thọ - Khi người dân cùng giữ rừng Yên Lập

- Bài 24: Kiểm lâm khu vực VII – Sơn La lấy người dân là trung tâm để giữ vững hơn 51.000 ha rừng

- Bài 8: Kiểm lâm khu vực XII - Sơn La quyết tâm bảo vệ hơn 19.000 ha rừng

- Bài 6: Bảo vệ rừng và xử lý nghiêm tình trạng phá rừng trồng cà phê ở Sơn La