Thanh Hóa thúc đẩy khai thác khoáng sản minh bạch và bền vững

Siết chặt quản lý khoáng sản, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước

Trong những năm qua, Thanh Hóa là một trong những địa phương có nguồn tài nguyên khoáng sản phong phú, đặc biệt là các loại khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường như đá, cát, sỏi, đất san lấp. Đây là nguồn lực quan trọng phục vụ phát triển kết cấu hạ tầng, các dự án đầu tư công, công trình trọng điểm quốc gia cũng như nhu cầu xây dựng dân dụng trên địa bàn tỉnh.

Cùng với quá trình phát triển kinh tế - xã hội, công tác quản lý nhà nước về địa chất và khoáng sản của tỉnh đã có nhiều chuyển biến tích cực. Hoạt động quy hoạch, đấu giá quyền khai thác khoáng sản, cấp phép khai thác, thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm từng bước đi vào nền nếp. Nhiều vụ khai thác khoáng sản trái phép đã được phát hiện, xử lý kịp thời; một số vụ việc nghiêm trọng đã bị khởi tố, điều tra theo quy định của pháp luật, góp phần nâng cao tính răn đe và ý thức chấp hành của các tổ chức, cá nhân.

Tuy nhiên, thực tiễn cũng cho thấy công tác quản lý vẫn còn những tồn tại cần được khắc phục. Tại một số địa phương vẫn xuất hiện tình trạng khai thác khoáng sản trái phép, khai thác vượt công suất hoặc vượt phạm vi được cấp phép. Một số doanh nghiệp chưa thực hiện đầy đủ các quy định về bảo vệ môi trường, cải tạo phục hồi môi trường sau khai thác, nghĩa vụ tài chính với Nhà nước hay các yêu cầu về an toàn lao động.

Bên cạnh đó, việc quản lý nguồn gốc khoáng sản thông qua hóa đơn điện tử, chứng từ vận chuyển còn tiềm ẩn nguy cơ bị lợi dụng để hợp thức hóa khoáng sản khai thác trái phép. Công tác phối hợp giữa các ngành, các cấp trong kiểm tra, giám sát có thời điểm chưa thật sự chặt chẽ; việc xây dựng cơ sở dữ liệu số về địa chất và khoáng sản chưa đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số và quản lý hiện đại.

Trong bối cảnh Luật Địa chất và Khoáng sản năm 2024 cùng Luật sửa đổi, bổ sung năm 2025 chính thức có hiệu lực, việc đổi mới phương thức quản lý, tăng cường trách nhiệm của các cơ quan quản lý nhà nước càng trở nên cấp thiết. Chỉ thị của Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa đã xác định rõ mục tiêu nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước theo hướng công khai, minh bạch, đồng bộ và hiện đại; đồng thời khai thác hợp lý, tiết kiệm nguồn tài nguyên không tái tạo, bảo đảm hài hòa giữa phát triển kinh tế với bảo vệ môi trường.

Một trong những yêu cầu xuyên suốt là nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu các sở, ngành và chính quyền địa phương trong công tác quản lý khoáng sản. Việc quản lý, bảo vệ tài nguyên khoáng sản chưa khai thác được xác định là nhiệm vụ chính trị thường xuyên. Người đứng đầu địa phương sẽ phải chịu trách nhiệm nếu để xảy ra tình trạng khai thác khoáng sản trái phép kéo dài hoặc buông lỏng quản lý trên địa bàn.

Song song với đó, tỉnh yêu cầu tăng cường phối hợp liên ngành trong thanh tra, kiểm tra, trao đổi thông tin và giám sát hoạt động khai thác, vận chuyển, chế biến, tiêu thụ khoáng sản. Đây được xem là giải pháp quan trọng nhằm kiểm soát toàn bộ chuỗi hoạt động khoáng sản từ khai thác đến lưu thông trên thị trường.

Một điểm nhấn đáng chú ý là việc đẩy mạnh chuyển đổi số trong lĩnh vực địa chất và khoáng sản. Theo chỉ đạo, Sở Nông nghiệp và Môi trường sẽ chủ trì xây dựng, quản lý và vận hành cơ sở dữ liệu số về địa chất, khoáng sản trên địa bàn tỉnh. Dữ liệu về quy hoạch khoáng sản, khu vực cấm, khu vực tạm cấm hoạt động khoáng sản, các mỏ đang khai thác, mỏ đã đóng cửa sẽ từng bước được công khai trên môi trường điện tử, tạo thuận lợi cho công tác quản lý cũng như nâng cao tính minh bạch trong tiếp cận thông tin. Bên cạnh đó, việc rà soát, cắt giảm thời gian thực hiện thủ tục hành chính liên quan đến hoạt động khoáng sản cũng được đặt ra nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển hạ tầng và nhu cầu vật liệu xây dựng ngày càng lớn.

Bảo đảm nguồn vật liệu xây dựng gắn với khai thác bền vững

Một trong những vấn đề nổi bật hiện nay là nhu cầu vật liệu xây dựng phục vụ các dự án trọng điểm quốc gia, dự án đầu tư công và các công trình phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn Thanh Hóa ngày càng gia tăng. Trong khi đó, tại một số thời điểm, nguồn cung vật liệu xây dựng thông thường vẫn chưa đáp ứng đầy đủ, ảnh hưởng đến tiến độ triển khai nhiều dự án.

Trước thực tế đó, Chỉ thị yêu cầu các sở, ngành chủ động đánh giá nhu cầu và khả năng cung ứng vật liệu xây dựng, đồng thời tham mưu các giải pháp phát triển nguồn cung theo đúng quy định của pháp luật.

Sở Nông nghiệp và Môi trường được giao tiếp tục đẩy mạnh đấu giá quyền khai thác đối với các mỏ đủ điều kiện, bảo đảm công khai, minh bạch và đúng quy định. Đồng thời, cơ quan này có trách nhiệm đôn đốc hoàn thiện thủ tục cấp phép đối với các mỏ đã trúng đấu giá để sớm đưa vào khai thác, bổ sung nguồn vật liệu cho thị trường và tăng nguồn thu ngân sách.

Đối với các công trình trọng điểm, dự án đầu tư công, tỉnh cũng yêu cầu ưu tiên thực hiện các thủ tục cấp phép đối với những khu vực có tiềm năng khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường theo cơ chế pháp luật cho phép, đồng thời tháo gỡ các khó khăn về khảo sát, đất đai và các thủ tục liên quan nhằm sớm đưa mỏ vào hoạt động.

Trong lĩnh vực quản lý thị trường vật liệu xây dựng, Sở Xây dựng được giao theo dõi sát diễn biến cung - cầu, khảo sát và công bố giá vật liệu xây dựng theo quy định; phối hợp với các cơ quan liên quan kiểm tra việc kê khai, niêm yết giá, ngăn ngừa tình trạng đầu cơ, tăng giá bất hợp lý hoặc gây biến động thị trường.

Sở Công Thương sẽ tăng cường kiểm tra việc sử dụng vật liệu nổ công nghiệp, đối chiếu lượng thuốc nổ sử dụng với sản lượng khai thác thực tế nhằm phát hiện hành vi khai thác vượt công suất. Đồng thời, kiểm tra các cơ sở chế biến khoáng sản, xử lý nghiêm các trường hợp sử dụng khoáng sản không rõ nguồn gốc hoặc không có hóa đơn, chứng từ hợp pháp.

Đối với chính quyền cấp xã, Chỉ thị nhấn mạnh trách nhiệm trực tiếp trong quản lý, bảo vệ khoáng sản chưa khai thác. Các địa phương phải tăng cường tuần tra, kiểm tra, kịp thời phát hiện và xử lý hoạt động khai thác trái phép, kể cả hành vi lợi dụng san gạt mặt bằng, cải tạo đất, nạo vét hoặc xây dựng công trình để khai thác khoáng sản trái phép. Chủ tịch UBND cấp xã sẽ phải chịu trách nhiệm nếu để xảy ra vi phạm nghiêm trọng, kéo dài hoặc gây thất thoát tài nguyên.

Không chỉ các cơ quan quản lý, các doanh nghiệp hoạt động khoáng sản cũng được yêu cầu thực hiện nghiêm các quy định của pháp luật về địa chất, khoáng sản, đất đai, môi trường, thuế và an toàn lao động. Hoạt động khai thác phải đúng công suất, đúng phạm vi, đúng thiết kế mỏ; thực hiện đầy đủ việc lắp đặt camera giám sát, trạm cân và thiết bị kiểm soát sản lượng theo quy định.

Các doanh nghiệp phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính, kê khai và xuất hóa đơn đúng quy định; tuyệt đối không mua bán, vận chuyển hoặc tiêu thụ khoáng sản không rõ nguồn gốc, không sử dụng hóa đơn bất hợp pháp để hợp thức hóa khoáng sản khai thác trái phép.

Đáng chú ý, các đơn vị khai thác khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường còn có trách nhiệm ưu tiên cung ứng vật liệu cho các công trình trọng điểm, dự án đầu tư công trên địa bàn tỉnh; đồng thời thực hiện kê khai, niêm yết và bán đúng giá đã kê khai nhằm góp phần bình ổn thị trường.

Có thể thấy, Chỉ thị của UBND tỉnh Thanh Hóa không chỉ tập trung xử lý các tồn tại trong công tác quản lý khoáng sản mà còn hướng tới xây dựng một cơ chế quản lý hiện đại, minh bạch, dựa trên nền tảng chuyển đổi số và sự phối hợp đồng bộ giữa các ngành, các cấp. Việc tăng cường thanh tra, kiểm tra, kiểm soát nguồn gốc khoáng sản, cùng với ứng dụng công nghệ trong giám sát khai thác sẽ góp phần hạn chế thất thoát tài nguyên, chống thất thu ngân sách và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn tài nguyên khoáng sản.