Bắc Ninh: Giữ màu xanh Tây Yên Tử giữa thách thức biến đổi khí hậu

Trong bối cảnh đó, năm 2025 được xem là một năm nhiều thử thách đối với Ban Quản lý Bảo tồn Tây Yên Tử (Ban), đơn vị được giao quản lý hơn 12.500 ha rừng và đất rừng đặc dụng trên địa bàn các xã An Lạc, Tây Yên Tử và Lục Sơn. Song cũng chính từ thực tiễn ấy, những nỗ lực bền bỉ, linh hoạt trong quản lý, bảo vệ và phát triển rừng đã cho thấy hiệu quả rõ nét.
Chủ động từ chỉ đạo đến thực tiễn cơ sở
Theo ông Hoàng Văn Nguyên – Giám đốc Ban Quản lý Bảo tồn Tây Yên Tử, ngay từ đầu năm 2025, đơn vị đã xác định rõ phương châm hành động xuyên suốt: “Muốn giữ được rừng thì phải chủ động từ sớm, từ xa, từ cơ sở; gắn trách nhiệm của lực lượng chuyên môn với chính quyền địa phương và người dân vùng đệm”. Tinh thần chỉ đạo này không dừng lại ở khẩu hiệu, mà được cụ thể hóa bằng hệ thống kế hoạch quản lý, bảo vệ rừng và phòng cháy, chữa cháy rừng (PCCCR) xây dựng đồng bộ, phân vùng trọng điểm, bám sát điều kiện địa hình, dân cư và đặc thù từng tiểu khu rừng.

Từ chỉ đạo của lãnh đạo đơn vị, các lực lượng tại cơ sở được tổ chức lại theo hướng linh hoạt, chủ động hơn. Công tác tuần tra, kiểm soát rừng được duy trì thường xuyên, liên tục, với sự phối hợp chặt chẽ giữa Kiểm lâm, chính quyền xã, công an, dân quân và các tổ bảo vệ rừng cộng đồng. Một cán bộ Kiểm lâm địa bàn chia sẻ: “Giữ rừng giờ không thể chỉ trông chờ vào lực lượng chuyên ngành. Khi chính quyền xã và người dân cùng vào cuộc, mọi biến động trong rừng đều được phát hiện sớm, xử lý ngay từ đầu”. Nhờ đó, các hành vi xâm hại rừng như lấn chiếm đất rừng, khai thác lâm sản trái phép từng bước được kiểm soát, số vụ vi phạm pháp luật lâm nghiệp tiếp tục giảm so với các năm trước.

Khu bảo tồn thiên nhiên Tây Yên Tử – tiền thân là Khu bảo tồn thiên nhiên Khe Rỗ được thành lập ngày 05/8/1995 theo Quyết định số 715/QĐ-UB của UBND tỉnh Hà Bắc (nay là tỉnh Bắc Ninh). Cùng năm, Ban Quản lý khu bảo tồn được thành lập, tạo cơ sở pháp lý và tổ chức để triển khai các hoạt động quản lý, bảo vệ rừng đặc dụng. 

Một trong những điểm nhấn quan trọng trong công tác quản lý rừng tại Tây Yên Tử là việc đẩy mạnh giao khoán bảo vệ rừng cho cộng đồng và hộ gia đình. Năm 2025, hơn 3.100 ha rừng tự nhiên đặc dụng được giao khoán cho các hộ dân và cộng đồng thôn bản vùng đệm. Cách làm này không chỉ góp phần bảo vệ rừng hiệu quả, mà còn tạo sinh kế ổn định, lâu dài cho người dân – những người gắn bó trực tiếp với rừng. “Khi rừng gắn với miếng cơm, manh áo thì người dân sẽ coi việc bảo vệ rừng là trách nhiệm tự thân, chứ không phải nghĩa vụ áp đặt” – ông Hoàng Văn Nguyên nhấn mạnh.
Thực tế tại các thôn vùng đệm cho thấy, sau khi tham gia nhận khoán, ý thức bảo vệ rừng của người dân được nâng lên rõ rệt. Một trưởng thôn ở xã vùng đệm cho biết: “Rừng còn thì làng còn. Giữ rừng cũng là giữ nguồn sống lâu dài cho con cháu sau này”. Chính sự đồng thuận ấy đã tạo nên “vành đai xã hội” vững chắc quanh rừng đặc dụng, giảm đáng kể áp lực xâm lấn tài nguyên rừng.

Song song với công tác giao khoán, các chính sách hỗ trợ phát triển cộng đồng vùng đệm được triển khai đồng bộ, hiệu quả. Nhiều công trình hạ tầng thiết yếu như đường giao thông nội thôn, hệ thống nước sạch, điện chiếu sáng được đầu tư, từng bước cải thiện điều kiện sinh hoạt, sản xuất của người dân. Khi đời sống được nâng lên, áp lực mưu sinh phụ thuộc vào tài nguyên rừng cũng dần được giảm bớt – tạo nền tảng quan trọng cho mục tiêu bảo vệ rừng bền vững từ gốc.
Hướng tới quản lý rừng bền vững
Mùa khô năm 2025, Khu bảo tồn thiên nhiên Tây Yên Tử phải đối mặt với nguy cơ cháy rừng ở mức cao khi nắng nóng kéo dài, độ ẩm thấp và lượng vật liệu cháy tích tụ lớn sau các đợt mưa bão. Thực tế trên địa bàn đã xảy ra một số vụ cháy lướt dưới tán rừng. Tuy nhiên, các điểm cháy đều được phát hiện sớm, huy động lực lượng xử lý kịp thời, không gây thiệt hại đến diện tích rừng đặc dụng.

Ông Từ Quốc Huy, Chi Cục trưởng Chi cục Kiểm lâm tỉnh Bắc Ninh: Trong thời gian tới, Chi cục tiếp tục thực hiện tốt Đề án phát triển giá trị đa dụng của hệ sinh thái rừng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050 được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 208/QĐ-TTg ngày 29/02/2024. Đồng thời chỉ đạo Ban quản lý bảo tồn Tây Yên Tử xây dựng phương án quản lý rừng bền vững giai đoạn 2025-2030. Cùng với đó là đẩy mạnh thực hiện một số chính sách đầu tư trong lâm nghiệp đến người dân như: bảo vệ, trồng, khoanh nuôi, làm giàu rừng, hỗ trợ kinh phí phát triển sinh kế, cải thiện đời sống người dân vùng đệm của rừng đặc dụng, phòng hộ… 

Theo lãnh đạo Ban Quản lý Bảo tồn Tây Yên Tử, kết quả này là sự tổng hòa của nhiều yếu tố, trong đó then chốt là việc duy trì nghiêm chế độ trực phòng cháy, chữa cháy rừng (PCCCR), kiện toàn lực lượng xung kích tại chỗ và tăng cường tập huấn, diễn tập chữa cháy rừng cho cả lực lượng chuyên môn lẫn người dân địa phương. Ông Hoàng Văn Nguyên khẳng định: “Cháy rừng nếu chậm một phút là có thể mất rừng cả chục năm. Vì vậy, sự chủ động, kỷ luật trong trực canh và phối hợp đồng bộ giữa các lực lượng là yếu tố sống còn trong bảo vệ rừng”.
Không chỉ dừng ở ứng phó tình huống, công tác PCCCR tại Tây Yên Tử được nhìn nhận như một phần không thể tách rời của chiến lược quản lý rừng bền vững. Từ việc xác định khu vực trọng điểm cháy, xây dựng phương án tác chiến cụ thể đến nâng cao nhận thức cộng đồng, tất cả đều hướng tới mục tiêu hạn chế thấp nhất rủi ro, bảo vệ lâu dài hệ sinh thái rừng đặc dụng.

Bước sang năm 2026, Ban Quản lý Bảo tồn Tây Yên Tử xác định trọng tâm là xây dựng Phương án quản lý rừng bền vững giai đoạn 2026–2030, coi đây là “kim chỉ nam” cho toàn bộ hoạt động quản lý, bảo vệ và phát triển rừng trong giai đoạn mới. Cùng với đó, hệ thống hạ tầng phục vụ bảo vệ rừng tiếp tục được hoàn thiện; các hoạt động nghiên cứu khoa học, bảo tồn đa dạng sinh học được đẩy mạnh; mô hình phát triển sinh kế bền vững dưới tán rừng được xem là giải pháp căn cơ nhằm gắn kết hài hòa giữa bảo tồn và phát triển.
Giữ rừng Tây Yên Tử hôm nay không còn là nhiệm vụ riêng của lực lượng Kiểm lâm hay Ban Quản lý, mà đã trở thành trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị và cộng đồng dân cư vùng đệm. Những cánh rừng xanh vẫn bền bỉ đứng vững trước thiên tai, biến đổi khí hậu chính là minh chứng sinh động cho một cách làm bài bản, kiên trì và nhân văn trong quản lý tài nguyên rừng – nền tảng quan trọng cho mục tiêu phát triển nông nghiệp và môi trường bền vững trong tương lai.

“Nhà nước cấp kinh phí bảo vệ rừng bình quân 150.000 đồng/ha/năm cho rừng đặc dụng, trong khi rừng phòng hộ được cấp 500.000 đồng/ha/năm. Việc chênh lệch kinh phí như vậy là rất bất cập đối với các Ban quản lý rừng đặc dụng”, ông Hoàng Văn Nguyên – Giám đốc Ban Quản lý Bảo tồn Tây Yên Tử.

Dưới đây là một số hình ảnh về công tác bảo tồn và phát triển rừng:

>>>>>> Xin vui lòng xem thêm:

- Bài 14: Kiểm lâm liên xã Sơn Động giữ rừng gắn với phát triển kinh tế lâm nghiệp bền vững

- Bài 9: Gìn giữ đa dạng sinh học để phát triển lâm nghiệp bền vững ở Bắc Ninh

- Bài 7: Bất cập trong giữ rừng đặc dụng Tây Yên Tử

- Kiểm lâm Bắc Ninh: Dấu ấn 6 tháng đầu năm

- Giữ rừng mùa nắng và bài học quản lý rừng bền vững từ Kiểm lâm Chũ - Lục Ngạn

- Kiểm lâm Sơn Động: Chủ động ứng phó, nâng cao hiệu quả quản lý, bảo vệ và phát triển rừng

- Lâm trường Lục Ngạn: Đổi thay từ chuyển đổi mô hình

- Bắc Ninh bổ nhiệm các lãnh đạo Chi cục Kiểm lâm tỉnh